लोकसंख्या संक्रमण सिध्दांतातील तिसरा टप्पा कोणता ?

अ. जन्मदर आणि मृत्यूदर दोन्ही जास्त  ब. लोकसंख्येची जलदवाढ  क. मृत्यूदरात लक्षणीय वाढ . ड. जन्मदरात लक्षणीय घट

योग्य उत्तर पर्याय D (फक्त ड / Only d) आहे.

सविस्तर स्पष्टीकरण (लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांत / Demographic Transition Theory):
फ्रँक नोटेस्टिन आणि वॉरन थॉम्पसन यांनी मांडलेल्या लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांताचे मुख्य टप्पे पुढीलप्रमाणे आहेत:
१. पहिला टप्पा (आरंभीचा स्थिर टप्पा - High Stationary): उच्च जन्मदर आणि उच्च मृत्यूदर, ज्यामुळे लोकसंख्या वाढ अतिशय मंद किंवा स्थिर राहते -> पर्याय अ.
२. दुसरा टप्पा (आरंभीचा विस्तारणारा टप्पा - Early Expanding / लोकसंख्या विस्फोट): वैद्यकीय सुविधा व अन्नाची उपलब्धता वाढल्याने मृत्यूदरात मोठी घट होते, परंतु जन्मदर उच्चच राहतो; त्यामुळे लोकसंख्येची अत्यंत जलद वाढ (Population Explosion) होते -> पर्याय ब.
३. तिसरा टप्पा (उशिराचा विस्तारणारा टप्पा - Late Expanding): मृत्यूदर कमी पातळीवर स्थिर राहतो, तर औद्योगिकीकरण, शहरीकरण, स्त्री शिक्षण आणि कुटुंब नियोजनाच्या प्रसारामुळे 'जन्मदरात लक्षणीय घट' (Significant decline in birth rate) होते; त्यामुळे लोकसंख्या वाढीचा वेग मंदावतो -> पर्याय ड.
४. चौथा टप्पा (कमी स्थिर टप्पा - Low Stationary): जन्मदर आणि मृत्यूदर दोन्ही अतिशय कमी होतात.

म्हणून तिसऱ्या टप्प्याचे प्रमुख वैशिष्ट्य 'जन्मदरात लक्षणीय घट' (फक्त ड) हे आहे.