1919 च्या कायद्यातील त्रुटींची चौकशी करण्यासाठी कोणती कमिटी नियुक्त केली होती ?
योग्य उत्तर पर्याय A (फक्त अ - मुडीमन कमिटी / Mudiman Committee) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. पार्श्वभूमी: भारत सरकार कायदा १९१९ (मॉन्टेग्यू-चेम्सफोर्ड सुधारणा) अन्वये प्रांतांमध्ये लागू करण्यात आलेल्या 'द्विदल शासन पद्धतीतील' (Diarchy) त्रुटी आणि अपयश यांवर भारतीय नेत्यांनी (विशेषतः मोतीलाल नेहरू आणि स्वराज्य पक्षाने) कायदेमंडळात तीव्र आक्षेप घेतले.
२. मुडीमन समिती (१९२४): ब्रिटिश सरकारने १९१९ च्या कायद्याच्या कामकाजाची आणि त्रुटींची चौकशी करण्यासाठी केंद्रीय गृहसचिव सर अलेक्झांडर मुडीमन (Sir Alexander Muddiman) यांच्या अध्यक्षतेखाली 'रिफॉर्म्स इन्क्वायरी कमिटी' (Reforms Enquiry Committee 1924) स्थापन केली. यात सर तेजबहादूर सप्रू, पं. मोतीलाल नेहरू (नकार दिला), डॉ. आर. पी. परांजपे आणि सर शिवस्वामी अय्यर हे भारतीय सदस्य होते.
३. इतर समित्यांचा संदर्भ:
- सायमन कमिशन (१९२७): १९१९ च्या कायद्याच्या संपूर्ण १० वर्षांच्या पुनरावलोकनासाठी नियुक्त केलेला सर्व-गोरा आयोग.
- हंटर कमिटी (१९१९): जालियनवाला बाग हत्याकांडाची चौकशी करण्यासाठी.
- मेकॉले कमिटी (१८५४): भारतीय सनदी सेवेसाठी स्पर्धा परीक्षा पद्धती सुचवण्यासाठी.
म्हणून १९१९ च्या कायद्यातील त्रुटींची चौकशी करण्यासाठी 'मुडीमन कमिटी' नियुक्त केली होती.
The correct answer is Option A (Only a - Mudiman Committee).
Detailed Step-by-Step Constitutional History Analysis:
1. Legislative Impasse: The Diarchy established in the provinces under the Government of India Act 1919 suffered severe structural paralysis, prompting fierce opposition from the Swaraj Party led by Motilal Nehru in the Central Legislative Assembly.
2. The Muddiman Committee (1924): In response to an assembly resolution, the colonial government appointed the Reforms Enquiry Committee headed by Home Member Sir Alexander Muddiman in 1924 to investigate the defects, administrative friction, and working of the 1919 Act.
3. Distinction from Other Bodies:
- Simon Commission (1927): Statutory commission appointed to report on broad constitutional advance;
- Hunter Commission (1919): Appointed to investigate the Jallianwala Bagh massacre;
- Macaulay Committee (1854): Formulated open merit exams for the Indian Civil Service.
Hence, Option A is correct.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'मराठा साम्राज्य: छत्रपती शिवाजी महाराज, स्वातंत्र्ययुद्ध व पेशवे काळ' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
छत्रपती शिवाजी महाराज व मराठा स्वराज्य: पराक्रम, प्रशासन व अष्टप्रधान मंडळ: संपूर्ण नोट्स
शिवनेरी जन्म (१९ फेब १६३०), रायरेश्वर प्रतिज्ञा, अफजलखान वध, पन्हाळगड बाजीप्रभू, शाहिस्तेखान, सुरत स्वारी, पुरंदर तह १६६...
छत्रपती संभाजी महाराज, २७ वर्षांचे मराठा स्वातंत्र्ययुद्ध व पेशवे काळ: संपूर्ण अभ्यास नोट्स
संभाजी महाराज (१२८ लढाया, बुधभूषणम्, तुळापूर बलिदान), २७ वर्षांचा लढा (राजाराम महाराज जिंजी, संताजी-धनाजी, ताराबाई), पेश...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Prelims 2025 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 इतिहास (History) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?