पृथ्वीभोवती फिरणाऱ्या उपग्रहांचे प्रक्षेपण आणि त्यांच्या कक्षीय भ्रमणाकडे लक्ष ठेवण्यासाठी भारतात 'उपग्रह नियंत्रक केंद्र' (ISTRAC) विविध ठिकाणी आहेत. त्या जागा कोणत्या ?
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (बंगळुरू, लखनौ, श्रीहरीकोटा, पोर्ट ब्लेअर, थिरुवनंथपुरम्, हैदराबाद) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• ISTRAC (इस्रो टेलिमेट्री, ट्रॅकिंग अँड कमांड नेटवर्क):
• याचे मुख्य कार्यालय बंगळुरू येथे असून, इस्रोच्या उपग्रहांचे कक्षीय नियंत्रण आणि प्रक्षेपणादरम्यान मागोवा (Tracking) घेण्यासाठी ही यंत्रणा कार्यरत आहे.
• भारतातील प्रमुख ISTRAC ट्रॅकिंग स्थानके:
• बंगळुरू (मुख्यालय व मुख्य नियंत्रण कक्ष)
• लखनौ (उत्तर भारतातील प्रमुख TTC केंद्र)
• श्रीहरीकोटा (प्रक्षेपण ट्रॅकिंग केंद्र)
• पोर्ट ब्लेअर (अंदमान-निकोबारमधील सागरी ट्रॅकिंग केंद्र)
• थिरुवनंतपूरम (दक्षिण भागातील ट्रॅकिंग स्थानक)
• हैदराबाद (NRSC उपग्रह डेटा संकलन केंद्र)
• म्हणूनच बंगळुरू, लखनौ, श्रीहरीकोटा, पोर्ट ब्लेअर, थिरुवनंथपुरम्, हैदराबाद हा पर्याय तंतोतंत बरोबर आहे (पर्याय २).
• महत्त्वाची टीप: भारतात उपग्रहांचे नियंत्रण व ट्रॅकिंग करणाऱ्या ISTRAC केंद्रांचे जाळे बंगळुरू, लखनौ, श्रीहरीकोटा, पोर्ट ब्लेअर, थिरुवनंतपूरम व हैदराबाद येथे आहे.
The correct answer is Option B (Bangalore, Lucknow, Sriharikota, Port Blair, Thiruvananthapuram, Hyderabad).
Key Points:
• ISTRAC (ISRO Telemetry, Tracking and Command Network):
• Headquartered in Bengaluru, ISTRAC operates telemetry, tracking, and command (TTC) ground stations across India and overseas to monitor launch vehicles and orbiting spacecraft.
• Ground Station Network Nodes across India:
• Bengaluru (Headquarters and Mission Operations Complex - MOX)
• Lucknow (Primary TTC station in North India)
• Sriharikota (SHAR) (Launch tracking TTC stations)
• Port Blair (Andaman & Nicobar) (Downrange sea tracking ground station)
• Thiruvananthapuram (Downrange telemetry station)
• Hyderabad (National Remote Sensing Centre earth station network)
• Therefore, Option 2 accurately groups the primary domestic ISTRAC satellite tracking network stations.
• Key Takeaway: ISTRAC's primary satellite tracking and telemetry network includes Bangalore, Lucknow, Sriharikota, Port Blair, Thiruvananthapuram, and Hyderabad.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भौतिकशास्त्र: मूलभूत राशी, गतीचे नियम, कार्य, ऊर्जा, शक्ती व गुरुत्वाकर्षण (Mechanics & Gravitation)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
मापन पद्धती, मूलभूत व साधित राशी आणि SI एकके (Units & Measurements in Physics)
मापन पद्धती, मूलभूत व साधित राशी आणि SI एकके (Units & Measurements in Physics) या घटकामध्ये मापनाच्या पद्धती (Systems of...
गती, प्रवेग व न्यूटनचे गतीविषयक तीन नियम (Motion, Acceleration & Newton’s Laws of Motion)
गती, प्रवेग व न्यूटनचे गतीविषयक तीन नियम (Motion, Acceleration & Newton’s Laws of Motion) या घटकामध्ये गतीची मूलभूत संकल...
कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा अक्षय्यतेचा नियम (Work, Energy, Power & Conservation of Energy)
कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा अक्षय्यतेचा नियम (Work, Energy, Power & Conservation of Energy) या घटकामध्ये कार्य (Work), क...
गुरुत्वाकर्षण, गुरुत्वीय प्रवेग (g), मुक्ती वेग व उपग्रह गती (Gravitation, Escape Velocity & Satellites)
गुरुत्वाकर्षण, गुरुत्वीय प्रवेग (g), मुक्ती वेग व उपग्रह गती (Gravitation, Escape Velocity & Satellites) या घटकामध्ये नि...
प्रमुख वैज्ञानिक उपकरणे, शोधक व त्यांचे मापन उपयोग (Scientific Instruments & Measurements)
स्पर्धा परीक्षेसाठी सर्वाधिक विचारली जाणारी वैज्ञानिक उपकरणे: बॅरोमीटर, हायग्रोमीटर, लॅक्टोमीटर, सिस्मोग्राफ, ECG, EEG,...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
भारतात वापरल्या जाणाऱ्या खालील उर्जा स्रोतांचा योग्य उतरता क...
'IPv4' प्रमाणे प्रत्येक संगणकाला ओळखणारा क्रमांक देणारी यंत्...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2012 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 सामान्य विज्ञान (General Science) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :