खालील दोन विधानांपैकी एक प्रतिपादन (A) व एक कारण (R) असे दिले आहेत. प्रतिपादन व कारण या दोघांतील परस्पर संबंध खाली दिलेल्या पर्यायी उत्तरांमधून शोधा.
प्रतिपादन (A) : कापसाची गाळाच्या जमिनीत वाढ होते.
कारण (R) : गाळाच्या जमिनी ह्या खूप सुपीक असतात.

There are two statements Assertion (A) and Reason (R) given below. Find the suitable relationship between the Assertion and Reason as per given options below.
Assertion (A) : Cotton is grown in alluvial soils.
Reason (R) : Alluvial soils are very fertile.

पर्याय (Options):
a
(A) व (R) हे दोन्ही बरोबर आहे आणि (R) हे (A) चे अचूक स्पष्टीकरण आहे
Both (A) and (R) are true and (R) is the correct explanation of (A)
✓ योग्य उत्तर
b
(A) व (R) हे दोन्ही बरोबर आहे आणि (R) हे (A) चे अचूक स्पष्टीकरण नाही
Both (A) and (R) are true and (R) is not the correct explanation of (A)
c
(A) हे बरोबर परंतु (R) हे चूक आहे
(A) is true but (R) is false
d
(A) हे चूक परंतु (R) हे बरोबर आहे
(A) is false but (R) is true
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय A [(A) व (R) हे दोन्ही बरोबर आहे आणि (R) हे (A) चे अचूक स्पष्टीकरण आहे] आहे.

सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. प्रतिपादन (A) ची सत्यता:
- जरी कापसाच्या लागवडीसाठी दख्खनच्या पठारावरील काळी कसदार रेगूर मृदा (Black Cotton Soil) सर्वात प्रसिद्ध असली, तरी उत्तर भारतातील पंजाब, हरियाणा, राजस्थान आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांमध्ये सतलज-गंगा मैदानावरील खोल 'गाळाच्या जमिनीत' (Alluvial Soils) जलसिंचनाच्या साहाय्याने कापसाचे विक्रमी उत्पादन घेतले जाते. त्यामुळे कापूस गाळाच्या जमिनीतही चांगल्या प्रकारे वाढतो, हे प्रतिपादन पूर्णपणे सत्य आहे.
२. कारण (R) ची सत्यता:
- नद्यांनी वाहून आणलेल्या गाळापासून तयार झालेली गाळाची जमीन पोटॅश, चुना आणि फॉस्फरिक ॲसिडने समृद्ध असून ती शेतीसाठी भारतातील सर्वाधिक सुपीक जमीन मानली जाते. त्यामुळे कारण (R) सत्य आहे.
३. परस्पर संबंध:
- गाळाची जमीन अत्यंत सुपीक असल्याने आणि जलसिंचनाखाली पोषक अन्नद्रव्ये पुरवण्याची क्षमता ठेवत असल्यामुळेच ती कापसासारख्या दीर्घकालीन व व्यापारी पिकाच्या जोमदार वाढीस अनुकूल ठरते. म्हणूनच (R) हे (A) चे समर्पक स्पष्टीकरण आहे.

एमपीएससीच्या अधिकृत उत्तरतालिकेत पर्याय A हा ग्राह्य धरला गेला आहे.

The correct answer is Option A (Both (A) and (R) are true and (R) is the correct explanation of (A)).

Detailed Step-by-Step Analysis:
1. Validity of Assertion (A):
While black soil (regur) of peninsular India is historically synonymous with dryland rainfed cotton, extensive commercial cotton cultivation in the Indo-Gangetic plains (Punjab, Haryana, northern Rajasthan, western UP) thrives on fertile deep alluvial soils supported by canal irrigation. Thus, Assertion (A) is geographically and agronomically true.
2. Validity of Reason (R):
Alluvial soils, formed by continuous river deposition, are chemically rich in potash, lime, and organic loamy textures, making them the most agriculturally productive soils in India. Thus, Reason (R) is true.
3. Causal Relationship:
The inherent fertility, moisture retentiveness under irrigation, and high nutrient profile of alluvial tracts directly explain why commercial crops like cotton achieve exceptional yields in alluvial plains.

Hence, MPSC officially designated Option A as the correct key.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'नातेसंबंध व कौटुंबिक वृक्ष (Blood Relations)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Group B Prelims 2026 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण पेपर ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔