पुढीलपैकी कोणता शब्द तद्भव नाही ?
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (झाड) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• संकल्पना: मराठी भाषेतील शब्दांचे मूळ उगमस्थान ओळखणे हा या प्रश्नाचा मुख्य हेतू आहे. शब्दांचे त्यांच्या उत्पत्तीनुसार तत्सम, तद्भव, देशी आणि परभाषीय असे प्रकार पडतात.
• योग्य पर्याय विश्लेषण: पर्याय ४ (झाड) हा योग्य आहे कारण 'झाड' हा शब्द तद्भव नसून तो 'देशी' शब्द आहे. देशी शब्द म्हणजे जे शब्द संस्कृत किंवा इतर कोणत्याही भाषेतून न येता मूळ महाराष्ट्रातील रहिवाशांच्या बोलीभाषेतून मराठीत रूढ झाले आहेत.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
• 'ऊन' हा शब्द संस्कृत 'उष्ण' या शब्दापासून बदल होऊन तयार झाला आहे, त्यामुळे तो तद्भव आहे.
• 'पाऊस' हा शब्द संस्कृत 'प्रवृष' किंवा 'वर्षा' संदर्भातील प्राकृत शब्दांवरून तयार झालेला तद्भव शब्द आहे.
• 'तहान' हा शब्द संस्कृत 'तृष्णा' या शब्दावरून प्राकृतातून मराठीत तद्भव रूपात आला आहे.
• परीक्षेच्या दृष्टिकोनातून: तद्भव शब्द ओळखताना त्यांच्या मूळ संस्कृत रूपाचा विचार करणे आवश्यक असते. 'देशी' शब्दांची यादी (उदा. डोके, हाड, झाड, दगड) पाठ असणे फायद्याचे ठरते.
• महत्त्वाची टीप: लक्षात ठेवा: संस्कृत शब्दाच्या मूळ रूपात बदल होऊन आलेल्या शब्दाला तद्भव म्हणतात; 'झाड' हा अस्सल देशी शब्द आहे.
The correct answer is Option D (झाड).
Key Points:
• संकल्पना: मराठी भाषेतील शब्दांचे मूळ उगमस्थान ओळखणे हा या प्रश्नाचा मुख्य हेतू आहे. शब्दांचे त्यांच्या उत्पत्तीनुसार तत्सम, तद्भव, देशी आणि परभाषीय असे प्रकार पडतात.
• योग्य पर्याय विश्लेषण: पर्याय ४ (झाड) हा योग्य आहे कारण 'झाड' हा शब्द तद्भव नसून तो 'देशी' शब्द आहे. देशी शब्द म्हणजे जे शब्द संस्कृत किंवा इतर कोणत्याही भाषेतून न येता मूळ महाराष्ट्रातील रहिवाशांच्या बोलीभाषेतून मराठीत रूढ झाले आहेत.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
• 'ऊन' हा शब्द संस्कृत 'उष्ण' या शब्दापासून बदल होऊन तयार झाला आहे, त्यामुळे तो तद्भव आहे.
• 'पाऊस' हा शब्द संस्कृत 'प्रवृष' किंवा 'वर्षा' संदर्भातील प्राकृत शब्दांवरून तयार झालेला तद्भव शब्द आहे.
• 'तहान' हा शब्द संस्कृत 'तृष्णा' या शब्दावरून प्राकृतातून मराठीत तद्भव रूपात आला आहे.
• परीक्षेच्या दृष्टिकोनातून: तद्भव शब्द ओळखताना त्यांच्या मूळ संस्कृत रूपाचा विचार करणे आवश्यक असते. 'देशी' शब्दांची यादी (उदा. डोके, हाड, झाड, दगड) पाठ असणे फायद्याचे ठरते.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'शब्दसिद्धी: सिद्ध शब्द (तत्सम, तद्भव, देशी, परभाषीय) व साधित शब्द (उपसर्ग, प्रत्यय, अभ्यस्त)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सिद्ध शब्द: तत्सम, तद्भव, देशी आणि परभाषीय शब्द (पोर्तुगीज, अरबी, फारसी, कानडी)
भाषेमध्ये शब्द कसा बनतो याला 'शब्दसिद्धी' म्हणतात. मूळच्या शब्दाला 'सिद्ध शब्द' म्हणतात. सिद्ध शब्दांचे ४ मुख्य प्रकार प...
साधित शब्द: उपसर्गघटित, प्रत्ययघटित, सामासिक आणि अभ्यस्त शब्द
मूळ सिद्ध शब्दाला उपसर्ग किंवा प्रत्यय लागून तयार होणाऱ्या शब्दांना 'साधित शब्द' म्हणतात. साधित शब्दांचे प्रकार: १. उपसर...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group B Mains 2025 - Paper 1 (भाषा) इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔घरगुती उपभोगाला चालना देण्यासाठी प्राप्तिकरात घट करणे हे _______ याचे उदाहरण आहे.
महाराष्ट्र मानवी विकास अहवाल 2012 अनुसार मानवी विकासाच्या खालीलपैकी कोणत्या निर्देशांकांमध्ये जिल्ह्यांतर्गत राज्यभर असमानता कायम आहे?
(a) उत्पन्न (b) अर्भक जीवन शक्यता (c) एकूण साक्षरता (d) स्थूल पटनोंदणी प्रमाण
लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांताच्या दुसऱ्या टप्प्यात मृत्यू दर कमी आणि _______ दिसून येतो.
व्यापार चक्रातील आकुंचन या कालावधीत अर्थव्यवस्थेत खालीलपैकी कोणते बदल होतात?
(a) वस्तू व सेवांच्या किंमतीत वाढ
(b) वास्तविक GDP मधील घट
(c) रोजगारात घट
(d) गुंतवणुकीत घट
शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) भारत निर्देशांक 2023-24 संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या :
(a) या निर्देशांकाद्वारे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) संदर्भातील प्रगती 113 निर्देशांकांच्या आधारे मोजली जाते, जी राष्ट्रीय निर्देशक ढाचा (NIF) शी सुसंगत आहे.
(b) प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशासाठी सर्व 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टांवर (SDGs) उद्दिष्टनिहाय गुण गणना केली जाते.
(c) एखाद्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (composite score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या SDGs वरील उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण करून निश्चित केला जातो.
(d) या निर्देशांकात 0 गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने किंवा केंद्रशासित प्रदेशाने मूल्यमापनातील SDG उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य केली आहेत असे दर्शविते.
सहकारी विकास निधी (CDF) बद्दल योग्य विधान/ने कोणती आहेत?
(a) त्याची स्थापना नाबार्डने केली आहे.
(b) त्याची स्थापना 1993 मध्ये केली गेली.
(c) सहकारी पतसंस्थांचे मजबुतीकरण हे या योजनेचे एक उद्दिष्ट आहे.
📚 मराठी भाषा व व्याकरण (Marathi Grammar) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔घरगुती उपभोगाला चालना देण्यासाठी प्राप्तिकरात घट करणे हे _______ याचे उदाहरण आहे.
महाराष्ट्र मानवी विकास अहवाल 2012 अनुसार मानवी विकासाच्या खालीलपैकी कोणत्या निर्देशांकांमध्ये जिल्ह्यांतर्गत राज्यभर असमानता कायम आहे?
(a) उत्पन्न (b) अर्भक जीवन शक्यता (c) एकूण साक्षरता (d) स्थूल पटनोंदणी प्रमाण
लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांताच्या दुसऱ्या टप्प्यात मृत्यू दर कमी आणि _______ दिसून येतो.
व्यापार चक्रातील आकुंचन या कालावधीत अर्थव्यवस्थेत खालीलपैकी कोणते बदल होतात?
(a) वस्तू व सेवांच्या किंमतीत वाढ
(b) वास्तविक GDP मधील घट
(c) रोजगारात घट
(d) गुंतवणुकीत घट
शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) भारत निर्देशांक 2023-24 संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या :
(a) या निर्देशांकाद्वारे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) संदर्भातील प्रगती 113 निर्देशांकांच्या आधारे मोजली जाते, जी राष्ट्रीय निर्देशक ढाचा (NIF) शी सुसंगत आहे.
(b) प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशासाठी सर्व 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टांवर (SDGs) उद्दिष्टनिहाय गुण गणना केली जाते.
(c) एखाद्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (composite score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या SDGs वरील उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण करून निश्चित केला जातो.
(d) या निर्देशांकात 0 गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने किंवा केंद्रशासित प्रदेशाने मूल्यमापनातील SDG उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य केली आहेत असे दर्शविते.
सहकारी विकास निधी (CDF) बद्दल योग्य विधान/ने कोणती आहेत?
(a) त्याची स्थापना नाबार्डने केली आहे.
(b) त्याची स्थापना 1993 मध्ये केली गेली.
(c) सहकारी पतसंस्थांचे मजबुतीकरण हे या योजनेचे एक उद्दिष्ट आहे.