महाराष्ट्रात पहिला सहकारी साखर कारखाना १९५० मध्ये कोणत्या ठिकाणी सुरू करण्यात आला?
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (लोणी, प्रवरानगर) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• आशियातील पहिला सहकारी साखर कारखाना (प्रवरानगर, १९५०): महाराष्ट्रातील आणि संपूर्ण आशिया खंडातील पहिला यशस्वी सहकारी साखर कारखाना सन १९५० (नोदणी १९४८, प्रत्यक्ष गाळप हंगाम १९५०–५१) मध्ये अहमदनगर (सध्याचे अहिल्यानगर) जिल्ह्यातील राहता तालुक्यात लोणी बुद्रुक (प्रवरानगर) येथे सुरू करण्यात आला.
• संस्थापक व मार्गदर्शक नेतृत्व: शेतकरी नेते पद्मश्री डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील यांच्या पुढाकाराने आणि थोर अर्थतज्ज्ञ डॉ. धनंजयराव गाडगीळ यांच्या अर्थशास्त्रीय व संघटनात्मक मार्गदर्शनाखाली 'बागायतदार सहकारी साखर उत्पादक सोसायटी' (सध्याचा पद्मश्री डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील सहकारी साखर कारखाना) उभारण्यात आली.
• ग्रामीण अर्थक्रांती: खासगी कारखानदारांकडून व गुऱ्हाळांकडून ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांची होणारी पिळवणूक थांबवून शेतकऱ्यांच्याच मालकीचा प्रक्रिया उद्योग उभारण्याच्या या प्रयोगाने महाराष्ट्रात सहकार चळवळीची आणि ग्रामीण औद्योगिक प्रगतीची मुहूर्तमेढ रोवली.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: कोल्हापूर, सांगली (वसंतदादा पाटील शेतकरी सहकारी साखर कारखाना) आणि बारामती (माळेगाव व सोमेश्वर कारखाना) येथे प्रवरानगरच्या यशानंतर सहकारी साखर कारखान्यांचे मोठे जाळे उभे राहिले.
• महत्त्वाची टीप: पद्मश्री विठ्ठलराव विखे पाटील आणि डॉ. धनंजयराव गाडगीळ यांच्या नेतृत्वाखाली १९५० मध्ये लोणी, प्रवरानगर (जि. अहिल्यानगर) येथे महाराष्ट्रातील व आशियातील पहिला सहकारी साखर कारखाना सुरू झाला.
The correct answer is Option A (Loni, Pravaranagar).
Key Points:
• Asia's First Cooperative Sugar Factory (Loni, Pravaranagar - 1950): Maharashtra's—and Asia's—first successful cooperative sugar factory was established at Loni (Pravaranagar) in Ahmednagar (now Ahilyanagar) district, commencing its first sugarcane crushing season in December 1950 (after registration in 1948).
• Founding Architects: The pioneering venture (originally registered as the *Bagaitdar Co-operative Sugar Producers' Society*) was spearheaded by peasant leader Padmashri Dr. Vitthalrao Vikhe Patil with the intellectual and institutional guidance of renowned economist Dr. Dhananjayrao Gadgil (who served as its first Chairman).
• Socio-Economic Impact: By enabling small and medium sugarcane growers to collectively own the processing mill, Pravaranagar eliminated middlemen exploitation and catalyzed the rural cooperative agro-industrial revolution across Western Maharashtra.
• Distractor Analysis: While Kolhapur, Sangli, and Baramati subsequently emerged as major cooperative sugar belts in the 1950s and 1960s, Loni (Pravaranagar) holds the historic distinction of being the first in 1950.
• Key Takeaway: The first cooperative sugar factory in Maharashtra was established in 1950 at Loni, Pravaranagar under Vitthalrao Vikhe Patil and Dr. Dhananjayrao Gadgil.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'कृषी व ग्रामीण अर्थव्यवस्था: MSP, CACP, FCI, PDS, NFSA, NABARD व शेती सुधारणा (Agriculture & Rural Economy)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
ब्रिटिशांनी लागू केलेल्या कोणत्या जमीन महसूल पद्धतीमध्ये जमि...
भारतातील पहिले व्यावसायिक अणुऊर्जा केंद्र असलेले 'तारापूर अण...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?