#22📅 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper(2013) +1 गुण

महाराष्ट्रातील काही खेड्यांनी ग्रामीण विकासाच्या विविध क्षेत्रांमध्ये यशस्वी प्रयोग केले आहेत. या पार्श्वभूमीवर खालील जोड्या जुळवा :
खेडे
(a) राळेगण सिद्धि (अहमदनगर)
(b) मेंढा-लेखा (गडचिरोली)
(c) बेलखेडा (अमरावती)
(d) दारफळ (सोलापूर)
उपक्रम
(i) आदिवासींचे हक्क
(ii) सामुदायिक अन्नधान्य अधिकोष
(iii) ग्राम-स्वयंपूर्णता
(iv) कुपोषण-मुक्ती
(a) (b) (c) (d)

In Maharashtra, some villages have successfully experimented in the field of rural development. On this background, match the following:
Village
(a) Ralegan Siddhi (Ahmadnagar)
(b) Mendha-lekha (Gadchiroli)
(c) Belkheda (Amravati)
(d) Darfal (Sholapur)
Activity
(i) Rights to aborigines (Adivasi)
(ii) Community foodgrains Bank
(iii) Village self-sufficiency
(iv) Freedom from mal-nutrition
(a) (b) (c) (d)

पर्याय (Options):
a
(i) (ii) (iii) (iv)
(i) (ii) (iii) (iv)
b
(iii) (i) (iv) (ii)
(iii) (i) (iv) (ii)
✓ योग्य उत्तर
c
(ii) (iv) (i) (iii)
(ii) (iv) (i) (iii)
d
(iv) (i) (iii) (ii)
(iv) (i) (iii) (ii)
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय b
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय २ (B) ((iii) (i) (iv) (ii)) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• मुख्य संकल्पना
• महाराष्ट्रात ग्रामीण विकासाचे, जलसंधारणाचे आणि सामाजिक न्यायाचे अनेक यशस्वी समुदाय-आधारित प्रयोग झाले आहेत.
• योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण
• जोड्यांचे स्पष्टीकरण:
• (a) राळेगण सिद्धी (अहमदनगर): अण्णा हजारे यांच्या नेतृत्वाखाली पाणलोट क्षेत्र विकास आणि 'ग्राम-स्वयंपूर्णता' साधली → (iii)
• (b) मेंढा-लेखा (गडचिरोली): देवाजी तोफा यांच्या नेतृत्वाखाली वनहक्क आणि 'आदिवासींचे हक्क' प्रस्थापित केले ("दिल्ली मुंबईत आमचे सरकार, आमच्या गावात आम्हीच सरकार") → (i)
• (c) बेलखेडा (अमरावती): मेळघाटातील बालकांना 'कुपोषण-मुक्ती' देण्यासाठी राबवलेला यशस्वी उपक्रम → (iv)
• (d) दारफळ (सोलापूर): दुष्काळी भागात अन्नसुरक्षेसाठी सुरू केलेला 'सामुदायिक अन्नधान्य अधिकोष' (Grain Bank) → (ii)
• त्यामुळे योग्य क्रम: (a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii) म्हणजेच पर्याय (2).
• महत्त्वाची तथ्ये
• मेंढा-लेखा हे बांबूचे सामूहिक वनहक्क मिळवणारे देशातील पहिले गाव ठरले.
• परीक्षेतील ट्रॅप
• राळेगण सिद्धी आणि मेंढा-लेखा या दोन प्रसिद्ध गावांच्या जोड्या जुळवल्यास थेट अचूक उत्तर मिळते.
• इतर पर्याय
• इतर सर्व पर्यायांमध्ये या गावांमधील मुख्य उपक्रमांची चुकीची मांडणी आहे.
• महत्त्वाची टीप: राळेगण सिद्धीने ग्राम-स्वयंपूर्णता, मेंढा-लेखाने आदिवासी हक्क, बेलखेडाने कुपोषण-मुक्ती आणि दारफळने अन्नधान्य बँक यशस्वी केली.

The correct answer is Option B ((iii) (i) (iv) (ii)).

Key Points:
• Core Concept
• Maharashtra has pioneered community-driven rural development, watershed self-reliance, tribal rights, and decentralized governance initiatives.
• Why Correct
• Matching the villages to their initiatives:
• 1. (a) Ralegan Siddhi (Ahmednagar): Led by Anna Hazare, transformed into an oasis of watershed management and village self-sufficiency (ग्राम-स्वयंपूर्णता) → (iii).
• 2. (b) Mendha-Lekha (Gadchiroli): Famed for community forest rights and tribal self-rule under the slogan "Dilli, Mumbaite aamche sarkar, aamchya gavat aamhi ch sarkar" (Rights to aborigines / आदिवासींचे हक्क) → (i).
• 3. (c) Belkheda (Amravati): Known for community grassroots initiatives eradicating malnutrition in Melghat tribal areas (कुपोषण-मुक्ती) → (iv).
• 4. (d) Darfal (Solapur): Established successful community grain banks (सामुदायिक अन्नधान्य अधिकोष) ensuring local food security → (ii).
• Matching code: (a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii).
• Key Details
• Mendha-Lekha became the first village in India to secure community forest rights over bamboo under FRA, 2006.
• Exam Traps
• Connecting Ralegan Siddhi to (iii) and Mendha-Lekha to (i) immediately isolates Option 2.
• Other Options
• Codes 1, 3, and 4 mismatch the iconic associations of Ralegan Siddhi and Mendha-Lekha.
• Key Takeaway: Ralegan Siddhi achieved village self-sufficiency, Mendha-Lekha established tribal rights, Belkheda fought malnutrition, and Darfal created a grain bank.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'कृषी व ग्रामीण अर्थव्यवस्था: MSP, CACP, FCI, PDS, NFSA, NABARD व शेती सुधारणा (Agriculture & Rural Economy)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔

📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)

सर्व पहा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔