भारतातील खालीलपैकी कोणता विमानतळ हा नागरी एन्क्लेव्ह आहे ?
(नागरी एन्क्लेव्ह म्हणजे एखाद्या लष्करी विमानतळावरील नागरी उड्डाणास आखून दिलेली जागा)

योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (गोवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• प्रस्तुत प्रश्नामध्ये भारताच्या 'पायाभूत सुविधा आणि वाहतूक व्यवस्था' या अत्यंत महत्त्वपूर्ण संकल्पनेवर आधारित विचारणा करण्यात आली आहे. स्पर्धा परीक्षांमध्ये उमेदवारांचे देशातील महत्त्वाचे विमानतळ आणि त्यांच्या विशिष्ट कार्यपद्धतीविषयीचे ज्ञान तपासण्यासाठी आयोगाकडून अशा प्रश्नांवर नेहमीच भर दिला जातो.
• या प्रश्नाचे अधिकृत उत्तर हे वस्तुस्थितीवर पूर्णपणे खरे उतरते. प्रश्नात दिलेल्या व्याख्येनुसार, 'नागरी एन्क्लेव्ह' (Civil Enclave) म्हणजे असा भाग जो मुळात संरक्षण दलाच्या (लष्कर/नौदल/हवाई दल) नियंत्रणाखालील विमानतळावर असतो, परंतु जिथून व्यावसायिक नागरी उड्डाणे हाताळली जातात. गोवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (दाबोलीम विमानतळ) हा भारतीय नौदलाच्या 'आयएनएस हंसा' (INS Hansa) या हवाई तळावर स्थित असून तो नागरी एन्क्लेव्ह म्हणून कार्य करतो.
• MPSC आणि इतर स्पर्धा परीक्षांमध्ये बऱ्याचदा साधे वाटणारे प्रश्नही विद्यार्थ्यांची दिशाभूल करू शकतात. चेन्नई आणि जयपूर हे पूर्णपणे नागरी विमानतळ प्राधिकरणाच्या नियंत्रणाखालील विमानतळ आहेत, त्यामुळे ते लष्करी तळावरील एन्क्लेव्ह नाहीत.
• या प्रश्नातील इतर पर्याय वस्तुस्थितीनुसार चुकीचे ठरतात. त्या पर्यायांचा नागरी एन्क्लेव्ह या संकल्पनेशी थेट संबंध जुळत नाही. त्यामुळे ते पर्याय बाद होतात. स्पर्धा परीक्षेत अचूक भौगोलिक आणि प्रशासकीय माहितीच्या आधारे उत्तरापर्यंत पोहोचता येते.
• भविष्यातील परीक्षांच्या दृष्टिकोनातून उमेदवारांनी भारतातील लष्करी तळांवर चालणारे पुणे, चंदीगड, गोवा यांसारखे प्रमुख नागरी एन्क्लेव्ह विमानतळ लक्षात ठेवणे अत्यंत फायद्याचे ठरेल.
• महत्त्वाची टीप: लक्षात ठेवा: गोवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (दाबोलीम) हा नौदलाच्या 'आयएनएस हंसा' तळावर असलेला एक नागरी एन्क्लेव्ह आहे.