सामान्य विज्ञान (General Science) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे
सामान्य विज्ञान (General Science) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.
संगणक प्रणालीमध्ये C.P.U. चे पूर्ण रूप (Full Form) काय आहे?
What is the full form of C.P.U. in computer terminology?
Control Processing Unit
Control Processing Unit
Central Processing Unit
Central Processing Unit
Control Programming Unit
Control Programming Unit
Computer Processing Unit
Computer Processing Unit
योग्य उत्तर पर्याय (B) Central Processing Unit आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. संगणकाच्या मेंदूला Central Processing Unit (CPU) म्हणतात.
२. सीपीयू सर्व अंकगणितीय व तार्किक प्रक्रिया (ALU) तसेच नियंत्रण कार्य (Control Unit) हाताळतो.
३. हे संगणकातील मुख्य हार्डवेअर युनिट आहे जे सूचनांवर प्रक्रिया करते.
The correct answer is Option (B) Central Processing Unit.
Detailed Explanation:
1. The CPU stands for Central Processing Unit, universally referred to as the brain of the computer.
2. It comprises the Arithmetic Logic Unit (ALU), Control Unit (CU), and memory registers to fetch, decode, and execute instructions.
वाहनांमध्ये मागील दृश्य पाहण्यासाठी (रिअर व्ह्यू मिरर) सामान्यतः _______ वापरले जातात.
_______ are commonly used as rear view mirrors in vehicles.
समतल-बहिर्गोल आरसा
Planoconvex mirror
सपाट आरसा
Plane mirror
अंतर्गोल आरसा
Concave mirror
बहिर्गोल आरसा
Convex mirror
बहिर्गोल आरसा नेहमी सरळ आणि लहान प्रतिमा तयार करतो तसेच तो वाहनांच्या चालकाला पाठीमागील विस्तृत क्षेत्र (Wider field of view) पाहण्यास मदत करतो, म्हणून तो रिअर-व्ह्यू मिरर म्हणून वापरला जातो.
Convex mirrors always produce an erect, diminished image and provide a wider field of view, making them standard for automobile rear-view mirrors.
नायट्रोजन स्थिर करण्यासाठी खालीलपैकी कोणते शैवाळे जास्तीत जास्त उपयोगी आहे?
Which group of Algae plays a dominant role in Nitrogen Fixation?
क्लोरोफायसी
Chlorophyceae
मीक्झोफायसी
Myxophyceae
ऱ्होडोफायसी
Rhodophyceae
फीयोफायसी
Phaeophyceae
'मीक्झोफायसी' (Myxophyceae / Cyanophyceae - नीलहरित शैवाळ) जसे की नॉस्टॉक व अनाबिना यांमध्ये हेटरोसिस्ट पेशी असतात ज्या नायट्रोजन स्थिरीकरणात आघाडीवर असतात.
Myxophyceae (Cyanophyceae / Blue-Green Algae) play the dominant role in biological nitrogen fixation through specialized heterocysts.
सामान्य डोळा 25 सेमी पेक्षा जवळच्या वस्तू पाहू शकत नाही कारण:
A normal eye is not able to see objects closer than 25 cm because:
डोळ्याचे नाभीय अंतर 25 सेमी आहे.
Focal length of the eye is 25 cm.
दृष्टिपटलाचे नेत्रभिंगापासूनचे अंतर 25 सेमी आहे.
Distance of the retina from the lens is 25 cm.
डोळा हा नेत्रभिंग व दृष्टिपटल यातील अंतर मर्यादेपेक्षा कमी करू शकत नाही.
The eye cannot reduce the lens-to-retina distance beyond a limit.
डोळा हा नाभीय अंतर मर्यादेपेक्षा कमी करू शकत नाही.
The eye cannot decrease its focal length beyond a certain limit.
योग्य उत्तर पर्याय (d) डोळा हा नाभीय अंतर मर्यादेपेक्षा कमी करू शकत नाही हे आहे. निरोगी मानवी डोळ्यासाठी सुस्पष्ट दृष्टीचे लघुत्तम अंतर (Least Distance of Distinct Vision) २५ सेमी असते. सिलिअरी स्नायूंच्या आकुंचनाची एक शारीरिक मर्यादा असल्याने २५ सेमी पेक्षा जवळ असणाऱ्या वस्तूची प्रतिमा दृष्टिपटलावर (Retina) स्पष्टपणे केंद्रित करण्यासाठी नेत्रभिंगाची वक्रता वाढवून नाभीय अंतर त्या मर्यादेपेक्षा कमी करता येत नाही.
The correct answer is Option (d) The eye cannot decrease its focal length beyond a certain limit. For a normal human eye, the near point of accommodation is 25 cm. The ciliary muscles reach their maximum contracting capacity at this distance, meaning the focal length of the crystalline lens cannot be decreased any further to focus light from closer objects onto the retina.
'जर्मन सिल्व्हर' (German Silver) हा प्रसिद्ध मिश्रधातू खालीलपैकी कोणत्या मूलद्रव्यांच्या संयोगातून बनवला जातो?
The alloy known as 'German Silver' is composed of which combination of metals?
तांबे + जस्त (Cu + Zn)
Copper + Zinc (Cu + Zn)
तांबे + कथील (Cu + Sn)
Copper + Tin (Cu + Sn)
तांबे + कथील + जस्त (Cu + Sn + Zn)
Copper + Tin + Zinc (Cu + Sn + Zn)
तांबे + जस्त + निकेल (Cu + Zn + Ni)
Copper + Zinc + Nickel (Cu + Zn + Ni)
योग्य उत्तर पर्याय (D) Cu + Zn + Ni आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'जर्मन सिल्व्हर' या मिश्रधातूत चांदी (Silver / Ag) चे प्रमाण ०% (शून्य) असते.
२. हा प्रामुख्याने तांबे (Copper - ~50-60%), जस्त (Zinc - ~20%) आणि निकेल (Nickel - ~20%) या तीन धातूंचे मिश्रण असतो (Cu + Zn + Ni).
३. निकेलमुळे या धातूला चांदीसारखी चकाकी मिळते म्हणून याला जर्मन सिल्व्हर म्हणतात.
The correct answer is Option (D) Cu + Zn + Ni.
Detailed Explanation:
1. Despite its name, 'German Silver' contains zero percent silver.
2. It is an alloy of Copper (~50-60%), Zinc (~20%), and Nickel (~20%) [Cu + Zn + Ni].
3. Nickel imparts a silver-like lustrous appearance, which inspired the colloquial name.
१ u वस्तुमानाच्या समतुल्य ऊर्जा _______ इतकी असते.
Energy equivalent of mass 1 u is _______.
९११ MeV
911 MeV
९२१ MeV
921 MeV
९३१ MeV
931 MeV
९४१ MeV
941 MeV
अणुवस्तुमान एकक (1 unified atomic mass unit - 1 u) च्या समतुल्य ऊर्जा सुमारे ९३१.५ MeV (Mega Electron Volts) इतकी असते ($E = \Delta m \cdot c^2$).
The energy equivalent of 1 unified atomic mass unit (1 u) according to Einstein's mass-energy equation is approximately 931.5 MeV.
मिओसिसच्या टप्प्यांचे योग्य क्रम कोणता आहे?
Which is the correct order of phases of meiosis?
लेप्टोटिन, पॅचीटिन, झायगोटिन, डिप्लोटिन, डायकायनेसिस
Leptotene, pachytene, zygotene, diplotene, diakinesis
लेप्टोटिन, डायकायनेसिस, पॅचीटिन, डिप्लोटिन, झायगोटिन
Leptotene, Diakinesis, Pachytene, Diplotene, Zygotene
लेप्टोटिन, झायगोटिन, पॅचीटिन, डिप्लोटिन, डायकायनेसिस
Leptotene, Zygotene, Pachytene, Diplotene, Diakinesis
डायकायनेसिस, डिप्लोटिन, पॅचीटिन, झायगोटिन, लेप्टोटिन
Diakinesis, diplotene, pachytene, zygotene, leptotene
अर्धसूत्रीविभाजनातील प्रोफेज-1 (Prophase I) च्या उपटप्प्यांचा योग्य क्रम: लेप्टोटिन → झायगोटिन → पॅचीटिन → डिप्लोटिन → डायकायनेसिस असा आहे.
The correct sub-stage sequence of Prophase I in Meiosis is Leptotene → Zygotene → Pachytene → Diplotene → Diakinesis.
जेव्हा-जेव्हा ध्वनीचा स्रोत आणि निरीक्षक यांच्यात सापेक्ष गती असते तेव्हा स्त्रोताद्वारे उत्सर्जित होणाऱ्या ध्वनीच्या वारंवारितेत आणि निरीक्षकाद्वारे ऐकल्या जाणाऱ्या ध्वनीच्या वारंवारिततेत बदल दिसून येतो. याला _________ म्हणतात.
Whenever there is a relative motion between a source of sound and an observer, there is apparent change in Frequency of a sound emitted by a source and as heard by the observer. This is called _______.
हॉयगेन्सचा प्रभाव
Huygens' effect
ज्युल्सचा प्रभाव
Joule's effect
डॉपलरचा प्रभाव
Doppler's effect
रमणचा प्रभाव
Raman effect
योग्य उत्तर पर्याय (c) डॉपलरचा प्रभाव (Doppler Effect) आहे. ध्वनी किंवा प्रकाश स्रोत आणि निरीक्षक यांच्यातील सापेक्ष गतीमुळे (Relative Motion) लहरींच्या प्रत्यक्ष फ्रिक्वेन्सीमध्ये भासणारा आभासी बदल म्हणजे डॉपलर प्रभाव होय. जेव्हा गाडी जवळ येते तेव्हा तिचा आवाज तीक्ष्ण (जास्त फ्रिक्वेन्सी) ऐकू येतो व दूर जाताना आवाज मंद (कमी फ्रिक्वेन्सी) भासतो.
The correct answer is Option (c) Doppler's effect. The apparent shift in frequency or pitch of sound/light waves perceived by an observer due to relative motion between the source and the observer is known as the Doppler Effect (discovered by Christian Doppler in 1842).
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेच्या (ISRO) 'गगनयान' (Gaganyaan) या महत्त्वाकांक्षी मोहिमेचे मुख्य उद्दिष्ट काय आहे?
What is the primary mission objective of ISRO's prestigious 'Gaganyaan' programme?
चंद्रावर रोव्हर पाठवणे
Sending a rover to the Moon
मंगळावर उपग्रह पाठवणे
Sending a satellite to Mars
भारतीय अंतराळवीरांना (मानवाला) अंतराळात पाठवणे
Sending human astronauts to low Earth orbit
सूर्याचा अभ्यास करणे
Studying the Sun
योग्य उत्तर पर्याय (C) मानवाला अंतराळात पाठवणे आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'गगनयान' ही इस्रोची (ISRO) पहिली मानवी अंतराळ मोहीम (Human Spaceflight Mission) आहे.
२. या मोहिमेद्वारे ३ सदस्यीय भारतीय अंतराळवीरांच्या (गगनयात्री) चमूला पृथ्वीच्या ४०० किमीच्या कक्षेत ३ दिवसांसाठी पाठवून त्यांना सुखरूप पृथ्वीवर परत आणण्याचे उद्दिष्ट आहे.
३. सूर्याचा अभ्यास करण्यासाठी भारताने 'आदित्य एल-१' मोहीम राबवली आहे.
The correct answer is Option (C) Sending human astronauts to low Earth orbit.
Detailed Explanation:
1. Gaganyaan is ISRO's indigenous human spaceflight demonstration project.
2. Its primary objective is to launch a crew of three astronauts into a 400 km low Earth orbit for a 3-day mission and bring them safely back to Earth.
3. Solar exploration is carried out by Aditya-L1.