#12📅 MPSC Rajyaseva Mains P2 2024 Official Question Paper(2024) +1 गुण

आंतर-राज्यीय परिषदेच्या कार्यक्षेत्रात खालीलपैकी कोणती बाब येत नाही ?

Which one of the following matters is not included in the jurisdiction of Inter-State council in India?
पर्याय (Options):
a
आंतर-राज्यीय नदी आणि खोरे यांच्या वापराबाबत, वितरणाबाबत आणि नियंत्रणाबाबत विवाद किंवा तक्रारीचे निराकरण करणे
Adjudication of any dispute or complaint with respect to the use, distribution or control of water in any inter state river or valley
✓ योग्य उत्तर
b
राज्या-राज्यांत उद्भवणाऱ्या विवादाबाबत चौकशी करून सल्ला देणे
Enquiring into and advising upon disputes which may arise between States
c
केंद्र आणि राज्ये किंवा राज्यांचे समान हित असलेल्या विषयांचा तपास करून त्यावर चर्चा करणे
Investigation and discussion of subjects in which the States or the Centre and the States have a common interest
d
अशा विषयांवर आणि विशेषतः त्या संबंधीत धोरण व कृती यांबाबत अधिक चांगल्या समन्वयासाठी शिफारशी करणे
Recommendation upon any such subject and particularly for the better co-ordination of policy and action with respect to that subject
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (आंतर-राज्यीय नदी आणि खोरे यांच्या वापराबाबत, वितरणाबाबत आणि नियंत्रणाबाबत विवाद किंवा तक्रारीचे निराकरण करणे) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• आंतर-राज्य परिषद (कलम २६३) विरुद्ध नदी पाणी विवाद (कलम २६२):
• अनुच्छेद २६२ (आंतर-राज्य नदी पाणी विवाद): आंतर-राज्य नद्यांच्या किंवा नदी खोऱ्यांच्या पाण्याच्या वाटपाबाबतचे तंटे सोडवणे ही कलम २६२ आणि आंतरराज्य नदी पाणी विवाद कायदा, १९५६ अंतर्गत स्थापन होणाऱ्या लवादांची (Tribunals) जबाबदारी असते.
• अनुच्छेद २६३ (आंतर-राज्य परिषदेची कामे): यामध्ये तीन प्रमुख बाबींचा समावेश होतो:
• 1. राज्यांमधील विवादांची चौकशी करणे व सल्ला देणे (पर्याय २).
• 2. केंद्र आणि राज्ये किंवा राज्यांच्या सामाईक हिताच्या विषयांची चर्चा व तपासणी करणे (पर्याय ३).
• 3. धोरण आणि कृतीच्या समन्वयासाठी शिफारशी करणे (पर्याय ४).
• त्यामुळे पर्याय (१) ही बाब आंतर-राज्य परिषदेच्या कार्यकक्षेत येत नाही.
• महत्त्वाची टीप: आंतर-राज्य नदी पाणी विवादांचे निराकरण कलम २६२ मधील लवादांद्वारे होते, कलम २६३ मधील आंतर-राज्य परिषदेद्वारे नाही.

The correct answer is Option A (Adjudication of any dispute or complaint with respect to the use, distribution or control of water in any inter state river or valley).

Key Points:
• Jurisdiction of Inter-State Council (Article 263) vs Article 262:
• Article 262 (Inter-State River Water Disputes): Adjudication of disputes relating to waters of inter-state rivers or river valleys falls strictly under Article 262 and the Inter-State River Water Disputes Act, 1956. Parliament is empowered to set up separate ad-hoc tribunals.
• Article 263 (Inter-State Council Functions): Defines three duties:
• 1. Inquiring into and advising upon disputes which may arise between states (Option 2).
• 2. Investigating and discussing subjects of common interest between Union and States or among States (Option 3).
• 3. Making recommendations upon any such subject for better co-ordination of policy and action (Option 4).
• Adjudication of water disputes is completely outside the mandate of Article 263.
• Key Takeaway: Inter-state river water dispute adjudication is governed under Article 262 tribunals, not the Article 263 Inter-State Council.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'माहितीचा अधिकार कायदा, २००५ (Right to Information Act - RTI 2005)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2024 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔