भारतीय विद्यापीठ कायदा, 1904 या संदर्भात खालीलपैकी कोणत्या तरतुदी असत्य आहेत ?
a. विद्यापीठाचे कुलगुरु सरकार कडून नियुक्त केले जातील.
b. विद्यापीठातील सदस्यांची नियुक्ती सरकार कडून केली जाईल.
c. सभासदांचा कालावधी हा 5 वर्षांचा राहील.
d. सिनेटने केलेले ठराव व निर्णय सरकार स्विकारेल.
भारतीय विद्यापीठ कायदा, 1904 या संदर्भात खालीलपैकी कोणत्या तरतुदी असत्य आहेत ?
a. विद्यापीठाचे कुलगुरु सरकार कडून नियुक्त केले जातील.
b. विद्यापीठातील सदस्यांची नियुक्ती सरकार कडून केली जाईल.
c. सभासदांचा कालावधी हा 5 वर्षांचा राहील.
d. सिनेटने केलेले ठराव व निर्णय सरकार स्विकारेल.
Which of the following provisions about Indian University Act, 1904 are not correct?
a. Govt. will appoint the Vice-Chancellor of University.
b. The member of University will be appointed by the Govt.
c. The Duration of member will be 5 years.
d. Senate resolution and decision will be accepted by the Govt.
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (c, d) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारतीय विद्यापीठ कायदा, १९०४ (रॅले कमिशन):
• लॉर्ड कर्झनच्या काळात विद्यापीठांवर आणि उच्च शिक्षणावर ब्रिटिश सरकारचे कडक नियंत्रण प्रस्थापित करण्यासाठी हा कायदा करण्यात आला.
• कायद्यातील तरतुदी व विश्लेषण:
• विद्यापीठाचे कुलगुरू सरकार नियुक्त करेल (a) आणि बहुसंख्य सिनेट सदस्यांची नियुक्ती सरकार करेल (b) या तरतुदी लागू होत्या.
• सिनेट सदस्यांचा कार्यकाळ ६ वर्षे (५ वर्षे नाही) निश्चित केला गेला, त्यामुळे विधान (c) असत्य आहे.
• सिनेटने संमत केलेले नियम व ठराव स्वीकारण्याचे सरकारवर बंधन नव्हते; सरकारला सिनेटचे निर्णय रद्द किंवा दुरुस्त करण्याचा 'नकाराधिकार' (Veto) देण्यात आला होता, त्यामुळे विधान (d) असत्य आहे.
• म्हणून c आणि d या तरतुदी असत्य/चुकीच्या आहेत.
• महत्त्वाची टीप: १९०४ च्या विद्यापीठ कायद्यानुसार सदस्यांचा कार्यकाळ ६ वर्षे होता आणि सरकारला सिनेटचे निर्णय नाकारण्याचा अधिकार होता (c व d असत्य आहेत).
The correct answer is Option C (c, d).
Key Points:
• Indian Universities Act, 1904 (Raleigh Commission):
• Passed during Lord Curzon's viceroyalty to increase government control over higher education.
• Provisions of the 1904 Act:
• Government retained the right to appoint the Vice-Chancellor (a) and nominated the vast majority of university Fellows/members (b).
• Fellow/member tenure was fixed for 6 years (not 5 years); hence statement c is incorrect.
• The Government acquired absolute veto power over Senate regulations and resolutions; the government could amend or reject Senate proposals at will (it was not bound to accept them); hence statement d is incorrect.
• Thus, statements c and d are not correct.
• Key Takeaway: Under the 1904 Universities Act, member tenure was 6 years (not 5) and Senate decisions were subject to absolute government veto (c and d are incorrect).
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'महाराष्ट्रातील सशस्त्र क्रांतिकारक, शेतकरी व आदिवासी लढा' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
महाराष्ट्रातील सशस्त्र क्रांतिकारी चळवळ: फडके, चाफेकर ते सावरकर: संपूर्ण अभ्यास नोट्स
आद्य क्रांतिकारक वासुदेव बळवंत फडके (रामोशी सैन्य, जाहीरनामा, एडेन बलिदान १८८३), चाफेकर बंधू (प्लेग कमिशनर रँड वध २२ जून...
शेतकरी, आदिवासी व रामोशी उठाव: उमाजी नाईक ते वारली चळवळ: संपूर्ण अभ्यास नोट्स
राजे उमाजी नाईक (रामोशी उठाव १८२४-३२, जाहीरनामा, पुणे फाशी), खान्देश भिल्ल उठाव (कजारसिंग, भीमा नाईक अंबापाणी १८५७), राघ...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
1919 च्या भारत सरकारच्या कायद्यानुसार मध्यवर्ती सरकार कडे पु...
पुढील वाक्यात कोणाचे वर्णन केले आहे ? a. ब्रिटीशांच्या विरुद...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P1 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 इतिहास (History) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :