भारतीय लोकसंख्येच्या अभ्यासात खालीलपैकी सतत बदलणारे तीन प्रमुख घटक कोणते आहेत?

Which of the following are three important factors leading to change in the demographic study of India?
पर्याय (Options):
a
जन्म दर, माता मृत्यु दर आणि स्थलांतर
Birth rate, maternal mortality rate and migration
b
जन्म दर, मृत्यु दर आणि अर्भक मृत्यु दर
Birth rate, death rate and infant mortality rate
c
जन्म दर, मृत्यु दर आणि स्थलांतर
Birth rate, death rate and migration
✓ योग्य उत्तर
d
जन्म दर, माता मृत्यु दर आणि अर्भक मृत्यु दर
Birth rate, maternal mortality rate and infant mortality rate
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय c
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय C (जन्म दर, मृत्यु दर आणि स्थलांतर / Birth rate, death rate and migration) आहे.

सविस्तर स्पष्टीकरण (लोकसंख्याशास्त्रातील मूलभूत समीकरण):
१. लोकसंख्याशास्त्रामध्ये (Demography) कोणत्याही देशाच्या किंवा प्रदेशाच्या लोकसंख्येच्या आकारमानात आणि रचनेत बदल घडवून आणणारे तीनच मूलभूत व स्वतंत्र घटक असतात:
- जननक्षमता / जन्म दर (Fertility / Birth Rate): लोकसंख्येत होणारी नवीन भर.
- मर्त्यता / मृत्यू दर (Mortality / Death Rate): लोकसंख्येतून होणारी घट.
- स्थलांतर (Migration): लोकांचे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी होणारे स्थलांतर (अंतर्गत व आंतरराष्ट्रीय).
२. लोकसंख्या वाढीचे मूलभूत समीकरण:
एकूण लोकसंख्या बदल = (जन्म − मृत्यू) + (आवक स्थलांतर − जावक स्थलांतर).
३. इतर पर्यायांमध्ये दिलेले 'माता मृत्यू दर' (MMR) आणि 'अर्भक मृत्यू दर' (IMR) हे मृत्यू दराचेच उप-घटक आहेत, ते लोकसंख्या बदलाचे स्वतंत्र त्रिकूट बनवत नाहीत.

म्हणून अचूक पर्याय C आहे.

The correct answer is Option C (Birth rate, death rate and migration).

Detailed Step-by-Step Demographic Analysis:
1. In demographic science, the Demographic Balancing Equation governs all quantitative and structural shifts in a human population over time:
Net Population Change = (Births - Deaths) + (In-migration - Out-migration).
2. The three fundamental primary components driving demographic dynamics are:
- Fertility (Birth Rate)
- Mortality (Death Rate)
- Migration (Spatial movement).
3. Infant Mortality Rate (IMR) and Maternal Mortality Rate (MMR) are specific sub-indices of overall mortality, not independent aggregate drivers alongside birth and death rates.

Hence, Option C is correct.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'राष्ट्रीय उत्पन्न, आर्थिक वृद्धी व विकास (National Income, Economic Growth & Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

राष्ट्रीय उत्पन्नाच्या मूलभूत संकल्पना: GDP, GNP, NDP, NNP, Factor Cost वि. Market Price, Green GDP व GDP Deflator

राष्ट्रीय उत्पन्न (National Income) हे कोणत्याही देशाच्या आर्थिक प्रगतीचे आणि नागरिकांच्या जीवनमानाचे मोजमाप करणारे सर्व...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

राष्ट्रीय उत्पन्न मोजमाप पद्धती, भारतीय सांख्यिकी इतिहास (दादाभाई नौरोजी ते महालनोबिस) व NSO रचना

राष्ट्रीय उत्पन्नाचे मोजमाप करण्यासाठी उत्पादनाचा प्रवाह, उत्पन्नाचा प्रवाह आणि खर्चाचा प्रवाह या तीन दृष्टिकोनातून तीन...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

अर्थव्यवस्थेची क्षेत्रे (प्राथमिक, द्वितीयक, तृतीयक, चतुर्थक व पंचमक) आणि आर्थिक वृद्धी वि. आर्थिक विकास

कोणत्याही अर्थव्यवस्थेतील मानवी आर्थिक क्रियांचे स्वरूप आणि उत्पादन प्रक्रिया समजून घेण्यासाठी तिची प्राथमिक, द्वितीयक,...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Group B Prelims 2024 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण पेपर ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔