#71📅 MPSC Group B Mains 2019 - Paper 2 (STI)(2019) +1 गुण

खालीलपैकी कोणत्या प्रकारच्या अंदाजपत्रकात विद्यमान कार्यक्रम आणि उपक्रम यांना आपोआप/स्वयंचलित निधी उपलब्ध होत नाही ?

In which of the budget may the existing programmes and activities not be automatically funded?
पर्याय (Options):
a
पारंपरिक अर्थसंकल्प
Traditional budget
b
तात्पुरता अर्थसंकल्प
Tentative budget
c
शून्याधारित अर्थसंकल्प
Zero-based budget
✓ योग्य उत्तर
d
असमाधानकारक (Lame) / नकारात्मक (duck) अर्थसंकल्प
Lame duck budget
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय c
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (शून्याधारित अर्थसंकल्प) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• शून्याधारित अर्थसंकल्प (Zero-Based Budgeting - ZBB) संकल्पनेचा विकास पीटर पिहर यांनी १९६९ मध्ये केला:
• पारंपरिक अर्थसंकल्पात आधीच्या वर्षाच्या खर्चाला आधार मानून अस्तित्वातील कार्यक्रमांना आपोआप निधी मिळत राहतो.
• परंतु शून्याधारित अर्थसंकल्पात मागील खर्चाचा कोणताही आधार न घेता सुरुवातीचा आधार 'शून्य' मानला जातो. विद्यमान किंवा चालू योजनांना आपोआप/स्वयंचलित निधी उपलब्ध होत नाही; प्रत्येक विभागाला त्यांच्या प्रत्येक उपक्रमाची नव्याने आवश्यकता व उपयोगिता सिद्ध करावी लागते.
• भारतात सातव्या पंचवार्षिक योजनेदरम्यान शून्याधारित अर्थसंकल्प पद्धतीचा प्रयोग करण्यात आला होता.
• महत्त्वाची टीप: शून्याधारित अर्थसंकल्पात (ZBB) चालू योजनांना आपोआप निधी मिळत नाही, तर प्रत्येक खर्चाचे शून्यापासून समर्थन करावे लागते.

The correct answer is Option C (Zero-based budget).

Key Points:
• Zero-Based Budgeting (ZBB) was developed by Peter Phyrr in 1969 at Texas Instruments and popularized by US President Jimmy Carter:
• In traditional incremental budgeting, previous year allocations serve as a baseline, and ongoing programs receive automatic funding plus an incremental margin.
• In contrast, under Zero-Based Budgeting, the baseline is set strictly at zero. Existing programs, schemes, and activities are NOT automatically funded. Every department must justify its entire budget allocation and cost-benefit utility from scratch as if the program were entirely new.
• In India, ZBB was initiated by the Ministry of Science and Technology in 1983 and adopted across departments during the Seventh Five-Year Plan.
• Key Takeaway: In Zero-Based Budgeting (ZBB), existing programmes are not automatically funded; every activity must be justified from scratch starting from zero.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'सार्वजनिक वित्त, कररचना, अर्थसंकल्प व GST (Public Finance & GST)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

सार्वजनिक महसूल, कर रचना (प्रत्यक्ष वि. अप्रत्यक्ष कर), कर सुधारणा समित्या (चेलय्या, केळकर) व वस्तू आणि सेवा कर (GST)

सार्वजनिक वित्त (Public Finance) मध्ये शासनाचे उत्पन्न (महसूल), खर्च, कर्जे आणि वित्तीय प्रशासनाचा अभ्यास केला जातो. शास...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

केंद्रीय अर्थसंकल्प (कलम ११२), अर्थसंकल्पाचे प्रकार, वित्तीय तुटींचे सर्व प्रकार (Fiscal, Revenue, Primary Deficit) व FRBM कायदा

भारतीय राज्यघटनेत 'बजेट' (Budget) हा शब्द कुठेही वापरलेला नसून कलम ११२ अंतर्गत त्यास 'वार्षिक वित्तीय विवरणपत्र' (Annual...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

वित्त आयोग (कलम २८०): घटनात्मक रचना, कार्ये, १ ला ते १६ वा वित्त आयोग, १५ वा वित्त आयोग (४१% वाटा) व कर वाटप निकष

भारतीय संघराज्यामध्ये केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये वित्तीय संसाधनांचे न्याय्य आणि समतोल वाटप करण्यासाठी कलम २८० अंतर्गत...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Group B Mains 2019 - Paper 2 (STI) इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔