गेल्या काही वर्षांपासून 'अंदाजपत्रकीय तूट' नसते कारण
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (भांडवली महसूल हा महसूली तुटीएवढा नेमका असतो) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• १९९७ पूर्वी केंद्रीय अर्थसंकल्पात 'अंदाजपत्रकीय तूट' (Budget Deficit) ही संकल्पना वापरली जात होती, ज्यामध्ये एकूण जमा आणि एकूण खर्च यातील तूट भरून काढण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेकडे तदर्थ (Ad-hoc) ट्रेझरी बिले वटवून नव्या नोटा छापल्या जात असत.
• १९९७ मध्ये केंद्र सरकार आणि रिझर्व्ह बँक यांच्यात झालेल्या ऐतिहासिक करारानुसार तदर्थ ट्रेझरी बिलांची पद्धत कायमची बंद करण्यात आली आणि 'अर्थोपाय आगाऊ रकमा' (Ways and Means Advances - WMA) ही नवी पद्धत सुरू झाली.
• यानंतरच्या अर्थसंकल्पीय मांडणीत महसुली खात्यावरील होणारी तूट भरून काढण्यासाठी भांडवली खात्यातील कर्जे व इतर जमेचे (Capital Receipts) नियोजन अशा प्रकारे केले जाते की एकूण जमा व एकूण खर्च समान होतात.
• म्हणजेच महसुली खात्यातील तूट भरून काढण्यासाठी भांडवली महसुलाचे (कर्जांचे) नेमके तेवढेच नियोजन केले जात असल्याने पारंपारिक अंदाजपत्रकीय तूट शून्य (नसते) भासते.
• एमपीएससीच्या अधिकृत अंतिम उत्तरतालिकेनुसार याचे योग्य उत्तर पर्याय क्रमांक १ आहे.
• महत्त्वाची टीप: १९९७ नंतर महसुली तूट भरून काढण्यासाठी भांडवली प्राप्तींचे नेमके समायोजन केले जात असल्याने अंदाजपत्रकीय तूट दिसत नाही.
The correct answer is Option A (The capital receipts are estimated exactly to cover the deficit in the revenue account).
Key Points:
• Traditionally in India, 'Budget Deficit' (अंदाजपत्रकीय तूट) referred to the net difference between Total Receipts and Total Expenditure, which was automatically financed by issuing ad-hoc 91-day Treasury Bills to the RBI (deficit financing / monetization of debt).
• In 1997, through a historic agreement between the Government of India and the Reserve Bank of India (signed by Finance Minister P. Chidambaram and Governor C. Rangarajan), the practice of issuing ad-hoc treasury bills was discontinued, replaced by Ways and Means Advances (WMA).
• In standard budget accounting presentations since 1997, total estimated receipts (including budgeted borrowings under capital receipts) are deliberately matched with estimated total expenditures, technically making the overall budgetary gap zero.
• In other words, total capital receipts (comprising market borrowings) are planned and estimated exactly to cover any shortfall in the revenue and capital accounts, leaving no uncovered 'budget deficit'.
• The official MPSC final answer key confirms Option 1.
• Key Takeaway: Since the 1997 RBI pact, total capital receipts (borrowings) are budgeted to match the shortfall, eliminating the conventional budget deficit.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'बँकिंग प्रणाली, मौद्रिक धोरण व वित्तीय बाजार (Banking, Monetary Policy & Markets)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): स्थापना, इतिहास (हिल्टन यंग आयोग), राष्ट्रीयीकरण, संघटनात्मक रचना व सर्व वैधानिक कार्ये
भारतीय रिझर्व्ह बँक (Reserve Bank of India - RBI) ही भारताची सर्वोच्च मध्यवर्ती बँक (Central Bank) असून देशातील संपूर्ण...
मौद्रिक धोरण समिती (MPC), संख्यात्मक व गुणात्मक साधने, महागाई लक्ष्य चौकट आणि चलनवाढ मोजमाप (CPI वि. WPI)
मौद्रिक धोरण (Monetary Policy) म्हणजे अर्थव्यवस्थेत किंमत स्थैर्य (Price Stability) राखत आर्थिक विकासाला गती देण्यासाठी...
बँकिंग राष्ट्रीयीकरण, नरसिंहम समित्या I व II, NPA निवारण (IBC २०१६, SARFAESI), Basel मानके आणि वित्तीय बाजार (नाणे वि. भांडवली बाजार)
भारतातील बँकिंग व्यवस्थेचा इतिहास १९६९ आणि १९८० च्या दोन मोठ्या राष्ट्रीयीकरणाच्या लाटांनी आणि १९९१ च्या LPG सुधारणांनंत...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
भारत सरकारच्या केंद्रीय अंदाजपत्रकातील तत्वानुसार राजकोषीय त...
भांडवली निधीमध्ये (महसूलामध्ये) 'कर्ज आणि इतर जोखीम' काय दर्...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group B Mains 2011 - Paper 2 (STI) इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔'Gnutella' हे कोणत्या नेटवर्क स्ट्रॅटेजी मध्ये वापरतात ?
मागीतल्या नसलेल्या आणी मिळालेल्या ई मेल्सला काय म्हणतात ?
माहीती पाठविण्यापूर्वी तिचे तुकड्यात रूपांतर करण्यात येते, अश्या तुकड्यास काय म्हणतात ?
मॅक ओ.एस. एक्स सव्र्व्हर ही ऑपरेटिंग सिस्टीम आहे.
कोणत्या नेटवर्क मध्ये सर्व नोडसला समान अधिकार असतात ?
इंन्टरनेट मध्ये जोडलेल्या संगणकास अॅडरेस असतो, त्यास म्हणतात.
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔5.032 + 0.8 + 150.03 + 40 = ?
1 ते 30 पर्यंतच्या नैसर्गिक संख्यांची सरासरी किती ?
8 1/3, 3 4/5, 7 1/5 व 9 2/3 या संख्यांची सरासरी काढा ?
दोन लगतच्या झाडांमधील अंतर 2.5 मी. इतके असल्यास 75 मी. लांबीच्या रस्त्यावर एकूण किती झाडे लावावी लागतील ?
आई आणि मुलाचे वयाचे प्रमाण 7:3 आहे. जर त्यांच्या वयांची बेरीज 60 वर्षे असेल तर त्यांच्या वयातील फरक किती आहे ?
जर अ:क = 3:4 आणि ब:क = 8:9 तर अ:ब:क = ?