खाली केंद्र राज्य यांच्यातील वित्तीय विवादासंबंधी दोन विधाने दिलेली आहेत. त्यातील योग्य ते निवडा.
(a) वित्तीय दृष्ट्या प्रभावी केंद्र आणि प्रभावहीन घटक राज्ये निर्मितीसाठी भारतीय राज्यघटना जबाबदार आहे.
(b) केंद्र सरकार अनावश्यक, विभागाची द्विरुक्ती करीत आहे.
पर्यायी उत्तरे :
(1) फक्त (a) बरोबर आहे.
(2) फक्त (b) बरोबर आहे.
(3) (a) आणि (b) दोन्ही अयोग्य आहेत.
(4) (a) आणि (b) दोन्ही योग्य आहेत.

The correct answer is Option D (Both (a) and (b) are correct.).

Key Points:
• Centre-State Financial Relations: Debates in Indian federalism often center around fiscal imbalances and administrative overlaps.
• Statement (a) is correct: Critics and federal analysts point out that the financial architecture designed in the Indian Constitution (with broad, elastic revenue sources allocated to the Centre and heavy expenditure responsibilities on states dependent on central grants) inherently creates a financially strong Centre and financially reliant/weaker states.
• Statement (b) is correct: States frequently contend that the Centre duplicates administrative departments and centrally sponsored schemes in areas falling under state lists, causing administrative redundancy.
• Therefore, both statements (a) and (b) reflect common critiques of centre-state fiscal friction, making option (4) correct.
• Key Takeaway: Both statements outline structural critiques of India's fiscal federalism regarding a dominant center and administrative duplication.