जैविक विविधता कायदा - 2002 च्या विकेंद्रित रचनेबद्दल खालील विधानांचा विचार करा :
(a) विदेशी व्यक्ती आणि बहुउद्देशीय कंपन्यांना जैविक संसाधनांच्या व्यावसायिक वापरासाठी परवानगी देण्याचा वैधानिक अधिकार राज्य जैवविविधता मंडळाना आहे.
(b) स्थानिक जैवविविधता व्यवस्थापन समित्यांना त्यांच्या हद्दीतून जैविक संसाधने गोळा करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तिवर 'संग्रह शुल्क' आकारण्याचा अधिकार आहे.
(c) राष्ट्रीय जैवविविधता प्राधिकरण हे केंद्र शासनाच्या दिशा निर्देशांना बांधील नाही.
वरीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
जैविक विविधता कायदा - 2002 च्या विकेंद्रित रचनेबद्दल खालील विधानांचा विचार करा :
(a) विदेशी व्यक्ती आणि बहुउद्देशीय कंपन्यांना जैविक संसाधनांच्या व्यावसायिक वापरासाठी परवानगी देण्याचा वैधानिक अधिकार राज्य जैवविविधता मंडळाना आहे.
(b) स्थानिक जैवविविधता व्यवस्थापन समित्यांना त्यांच्या हद्दीतून जैविक संसाधने गोळा करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तिवर 'संग्रह शुल्क' आकारण्याचा अधिकार आहे.
(c) राष्ट्रीय जैवविविधता प्राधिकरण हे केंद्र शासनाच्या दिशा निर्देशांना बांधील नाही.
वरीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
Consider the following statements regarding the decentralized framework under the Biological Diversity Act - 2002:
(a) State Biodiversity Boards (SBBs) have the statutory authority to approve the commercial utilization of bio-resources by foreign individuals and multinational corporations.
(b) Local Biodiversity Management Committees (BMCs) are statutorily empowered to levy collection fees on any person accessing bio-resources from their territorial jurisdiction.
(c) National Biodiversity Authority is not bound by the direction given by Central Government.
Which of the statement/s given above is/are correct?
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (फक्त (b)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• जैवविविधता कायदा २००२ मधील वैधानिक तरतुदी:
• विधान (a) चुकीचे आहे: परदेशी नागरिक व बहुराष्ट्रीय कंपन्यांना जैविक संसाधनांच्या वापरासाठी राष्ट्रीय जैवविविधता प्राधिकरणाची (NBA) पूर्वपरवानगी लागते, राज्य मंडळाची नाही.
• विधान (b) बरोबर आहे: कलम ४१(२) नुसार स्थानिक जैवविविधता व्यवस्थापन समित्यांना (BMCs) त्यांच्या कार्यक्षेत्रातून जैविक संसाधने गोळा करणाऱ्यांवर 'संग्रह शुल्क' (Collection fee) आकारण्याचा अधिकार आहे.
• विधान (c) चुकीचे आहे: केंद्र सरकारचे धोरणात्मक आदेश मानणे राष्ट्रीय प्राधिकरणावर (NBA) बंधनकारक असते.
• निष्कर्ष: केवळ विधान (b) योग्य आहे (पर्याय २).
• महत्त्वाची टीप: परदेशी संस्थांना NBA ची मंजुरी लागते; स्थानिक BMC समित्या संग्रह शुल्क आकारू शकतात.
The correct answer is Option B (Only (b)).
Key Points:
• Statutory Provisions under Biological Diversity Act, 2002:
• Statement (a) is INCORRECT: Foreign individuals and MNCs must seek approval directly from the National Biodiversity Authority (NBA), NOT State Biodiversity Boards (SBBs).
• Statement (b) is CORRECT: Section 41(2) empowers Biodiversity Management Committees (BMCs) to levy collection fees from persons accessing biological resources from their territorial limits.
• Statement (c) is INCORRECT: Section 48 explicitly states that the NBA is bound by directions given by the Central Government on questions of policy.
• Conclusion: Only statement (b) is correct (Option 2).
• Key Takeaway: Foreign entities need NBA approval; Local BMCs can levy collection fees on bio-resources.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'पर्यावरण, परिस्थितीकी व जैवविविधता (Environment, Ecology & Biodiversity)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
परिसंस्था (Ecosystem), अन्नसाखळी (Food Chain), अन्नजाळे व लिंडमनचा १०% ऊर्जेचा नियम (Ecology & Energy Flow)
परिसंस्था (Ecosystem), अन्नसाखळी (Food Chain), अन्नजाळे व लिंडमनचा १०% ऊर्जेचा नियम (Ecology & Energy Flow) या घटकामध्ये...
जैवविविधता (Biodiversity), भारतातील ४ हॉटस्पॉट्स, IUCN रेड डाटा बुक व संवर्धन पद्धती (In-situ & Ex-situ)
जैवविविधता (Biodiversity), भारतातील ४ हॉटस्पॉट्स, IUCN रेड डाटा बुक व संवर्धन पद्धती (In-situ & Ex-situ) या घटकामध्ये जै...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
चुकीच्या जोड्या ओळखा : (a) जागतिक वन्यजीव कोष - स्वित्झर्लंड...
इंडिया स्टेट ऑफ फॉरेस्ट रिपोर्ट-2023 नुसार, खालीलपैकी कोणत्य...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group B Mains 2025 - Paper 2 (सामान्य क्षमता चाचणी) इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔घरगुती उपभोगाला चालना देण्यासाठी प्राप्तिकरात घट करणे हे _______ याचे उदाहरण आहे.
महाराष्ट्र मानवी विकास अहवाल 2012 अनुसार मानवी विकासाच्या खालीलपैकी कोणत्या निर्देशांकांमध्ये जिल्ह्यांतर्गत राज्यभर असमानता कायम आहे?
(a) उत्पन्न (b) अर्भक जीवन शक्यता (c) एकूण साक्षरता (d) स्थूल पटनोंदणी प्रमाण
लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांताच्या दुसऱ्या टप्प्यात मृत्यू दर कमी आणि _______ दिसून येतो.
व्यापार चक्रातील आकुंचन या कालावधीत अर्थव्यवस्थेत खालीलपैकी कोणते बदल होतात?
(a) वस्तू व सेवांच्या किंमतीत वाढ
(b) वास्तविक GDP मधील घट
(c) रोजगारात घट
(d) गुंतवणुकीत घट
शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) भारत निर्देशांक 2023-24 संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या :
(a) या निर्देशांकाद्वारे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) संदर्भातील प्रगती 113 निर्देशांकांच्या आधारे मोजली जाते, जी राष्ट्रीय निर्देशक ढाचा (NIF) शी सुसंगत आहे.
(b) प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशासाठी सर्व 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टांवर (SDGs) उद्दिष्टनिहाय गुण गणना केली जाते.
(c) एखाद्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (composite score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या SDGs वरील उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण करून निश्चित केला जातो.
(d) या निर्देशांकात 0 गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने किंवा केंद्रशासित प्रदेशाने मूल्यमापनातील SDG उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य केली आहेत असे दर्शविते.
सहकारी विकास निधी (CDF) बद्दल योग्य विधान/ने कोणती आहेत?
(a) त्याची स्थापना नाबार्डने केली आहे.
(b) त्याची स्थापना 1993 मध्ये केली गेली.
(c) सहकारी पतसंस्थांचे मजबुतीकरण हे या योजनेचे एक उद्दिष्ट आहे.
📚 सामान्य विज्ञान (General Science) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔घरगुती उपभोगाला चालना देण्यासाठी प्राप्तिकरात घट करणे हे _______ याचे उदाहरण आहे.
महाराष्ट्र मानवी विकास अहवाल 2012 अनुसार मानवी विकासाच्या खालीलपैकी कोणत्या निर्देशांकांमध्ये जिल्ह्यांतर्गत राज्यभर असमानता कायम आहे?
(a) उत्पन्न (b) अर्भक जीवन शक्यता (c) एकूण साक्षरता (d) स्थूल पटनोंदणी प्रमाण
लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांताच्या दुसऱ्या टप्प्यात मृत्यू दर कमी आणि _______ दिसून येतो.
व्यापार चक्रातील आकुंचन या कालावधीत अर्थव्यवस्थेत खालीलपैकी कोणते बदल होतात?
(a) वस्तू व सेवांच्या किंमतीत वाढ
(b) वास्तविक GDP मधील घट
(c) रोजगारात घट
(d) गुंतवणुकीत घट
शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) भारत निर्देशांक 2023-24 संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या :
(a) या निर्देशांकाद्वारे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) संदर्भातील प्रगती 113 निर्देशांकांच्या आधारे मोजली जाते, जी राष्ट्रीय निर्देशक ढाचा (NIF) शी सुसंगत आहे.
(b) प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशासाठी सर्व 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टांवर (SDGs) उद्दिष्टनिहाय गुण गणना केली जाते.
(c) एखाद्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (composite score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या SDGs वरील उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण करून निश्चित केला जातो.
(d) या निर्देशांकात 0 गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने किंवा केंद्रशासित प्रदेशाने मूल्यमापनातील SDG उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य केली आहेत असे दर्शविते.
सहकारी विकास निधी (CDF) बद्दल योग्य विधान/ने कोणती आहेत?
(a) त्याची स्थापना नाबार्डने केली आहे.
(b) त्याची स्थापना 1993 मध्ये केली गेली.
(c) सहकारी पतसंस्थांचे मजबुतीकरण हे या योजनेचे एक उद्दिष्ट आहे.