खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) ग्रामपंचायत हे ब्रिटीशांच्या काळापासूनच स्थानिक प्रशासनाचे एकक होते, परंतु त्यांना शासकीय नियंत्रणाखाली काम करावे लागत असे.
(b) भारत सरकार अधिनियम 1919 मध्ये 'स्थानिक स्वशासन' बाबत कायदे करण्याचा अधिकार खास करून प्रांतिक विधिमंडळास प्रांतिक वैधानिक यादीतील नोंद. क्र. 12 अन्वये दिला होता.
(c) भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 41 अन्वये राज्य ग्रामपंचायती संघटित करण्यासाठी उपाय योजना करील.
वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहे/त ?
खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) ग्रामपंचायत हे ब्रिटीशांच्या काळापासूनच स्थानिक प्रशासनाचे एकक होते, परंतु त्यांना शासकीय नियंत्रणाखाली काम करावे लागत असे.
(b) भारत सरकार अधिनियम 1919 मध्ये 'स्थानिक स्वशासन' बाबत कायदे करण्याचा अधिकार खास करून प्रांतिक विधिमंडळास प्रांतिक वैधानिक यादीतील नोंद. क्र. 12 अन्वये दिला होता.
(c) भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 41 अन्वये राज्य ग्रामपंचायती संघटित करण्यासाठी उपाय योजना करील.
वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहे/त ?
Consider the following statements:
(a) The Village Panchayat was a unit of local administration since the early British days, but they had to work under Govt. control.
(b) In the Govt. of Indian Act, 1919, the power to enact Legislation was specially given to the Provincial Legislature by Entry 12 in the Provincial Legislative List.
(c) Act 41 of the Indian Constitution provided that the state shall take steps to organise Village Panchayats.
Which of the statement(s) given above is/are correct?
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) ((a) फक्त) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारतातील ग्रामपंचायतींची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि घटनात्मक तरतुदी:
• विधान (a) बरोबर आहे: ब्रिटिश काळात ग्रामपंचायतींना स्थानिक प्रशासनाचे एकक म्हणून औपचारिक मान्यता दिली गेली (उदा. १८७० चा बंगाल चौकीदारी कायदा, १९२० चा मुंबई ग्रामपंचायत कायदा), परंतु या संस्थांवर जिल्हाधिकारी व ब्रिटिश प्रशासनाचे कडक नियंत्रण असे.
• विधान (b) चुकीचे आहे: भारत सरकार कायदा १९१९ (माँटेग्यू-चेम्सफर्ड सुधारणा) अन्वये 'स्थानिक स्वशासन' हा विषय प्रांतिक यादीतील सोपिव विषय (Transferred Subject) म्हणून भारतीय मंत्र्यांकडे देण्यात आला होता; प्रांतिक सूचीतील ही नोंद क्रमांक २ होती, नोंद क्रमांक १२ नाही.
• विधान (c) चुकीचे आहे: राज्यघटनेमध्ये ग्रामपंचायतींचे संघटन करण्याची तरतूद कलम ४० मध्ये मार्गदर्शक तत्त्व म्हणून दिलेली आहे, कलम ४१ मध्ये नाही. (कलम ४१ हे विशिष्ट बाबतीत काम, शिक्षण व लोकसाहाय्य मिळवण्याच्या हक्काशी संबंधित आहे).
• त्यामुळे केवळ विधान (a) अचूक आहे.
• महत्त्वाची टीप: ग्रामपंचायतींची स्थापना घटनेच्या कलम ४० मध्ये आहे (कलम ४१ मध्ये नाही); १९१९ च्या कायद्याने स्थानिक स्वराज्य सोपिव विषय बनवले.
The correct answer is Option A ((a) only).
Key Points:
• Historical Evolution of Village Panchayats in India:
• Statement (a) is CORRECT: Under British colonial rule, traditional village panchayats were gradually recognized as formal administrative units (e.g., through Bengal Chowkidari Act 1870 and Bombay Village Panchayats Act 1920), but they remained tightly subordinated to district magistrates and colonial officials.
• Statement (b) is INCORRECT: In the Government of India Act 1919 (Montagu-Chelmsford Reforms), local self-government was introduced as a Transferred Subject in the provinces entrusted to elected Indian ministers, but the relevant entry in the Provincial List was Entry 2 (not Entry 12). (Entry 12 in provincial lists of 1935 related to fisheries).
• Statement (c) is INCORRECT: The organization of Village Panchayats is constitutionally enshrined under Article 40 of the Directive Principles of State Policy, not Article 41. (Article 41 provides for the right to work, to education, and to public assistance in certain cases).
• Therefore, only statement (a) is correct according to the official key.
• Key Takeaway: Article 40 directs the state to organize Village Panchayats; GOI Act 1919 made local self-government a transferred provincial subject.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'पंचायत राज व स्थानिक स्वराज्य संस्था (Panchayati Raj & Urban Local Government)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
पंचायत राजची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, विकास समित्या (बलवंतराय, वसंतराव नाईक) व ७३ वी-७४ वी घटनादुरुस्ती
भारतात स्थानिक स्वराज्य संस्थांची मुळे प्राचीन ग्रामव्यवस्थेत आढळतात. आधुनिक काळात १८८२ चा लॉर्ड रिपन यांचा ठराव हा 'स्थ...
ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था: ग्रामपंचायत (१९५८ कायदा), पंचायत समिती व जिल्हा परिषद (१९६१ कायदा) सखोल रचना
महाराष्ट्रात ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्थांची त्रिस्तरीय रचना दोन स्वतंत्र अधिनियमांद्वारे नियंत्रित केली जाते: १) गाव...
नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्था: महानगरपालिका (महाराष्ट्रातील सर्व २९ मनपा), नगरपालिका, नगरपंचायत व छावणी मंडळे
भारतातील नागरी स्थानिक प्रशासनाची मुहूर्तमेढ १६८८ मध्ये मद्रास महानगरपालिकेच्या (Madras Municipal Corporation) स्थापनेने...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
'ऑक्सफोर्ड शब्दकोषा 'नुसार जिल्हा प्रशासनाची व्याख्या आहे :...
73 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे पंचायती राज संबंधी खालीलपैकी कोणत...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2018 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?