खालील विधाने विचारात घ्या : (a) रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाची स्थापना सन 1935 मध्ये करण्यात आली. (b) भारतातील प्रमुख 14 व्यापारी बँकांचे जुलै 1959 मध्ये राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले. (c) जुलै 1955 मध्ये स्टेट बँक ऑफ इंडियाची स्थापना करण्यात आली. (d) रिझर्व्ह बँकेचे मुख्य कार्यालय मुंबई येथे आहे. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने बरोबर आहे/त?
योग्य उत्तर पर्याय D [(a), (c) आणि (d)] आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (भारतीय बँकिंग क्षेत्राचा इतिहास):
१. विधान (a) बरोबर आहे:
- रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया ॲक्ट, १९३४ अन्वये हिल्टन यंग कमिशनच्या शिफारशीनुसार १ एप्रिल १९३५ रोजी रिझर्व्ह बँकेची स्थापना झाली. १ जानेवारी १९४९ रोजी आरबीआयचे राष्ट्रीयीकरण झाले.
२. विधान (b) चुकीचे आहे:
- भारतातील प्रमुख १४ मोठ्या व्यापारी बँकांचे (ज्यांची ठेवी ५० कोटींपेक्षा अधिक होती) राष्ट्रीयीकरण तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या कार्यकाळात '१९ जुलै १९६९' रोजी करण्यात आले (१९५९ मध्ये नाही!).
३. विधान (c) बरोबर आहे:
- अखिल भारतीय ग्रामीण पत पाहणी समितीच्या (गोरवाला समिती) शिफारशीनुसार १ जुलै १९५५ रोजी 'इम्पिरियल बँक ऑफ इंडिया'चे राष्ट्रीयीकरण करून 'स्टेट बँक ऑफ इंडिया' (SBI) ची स्थापना करण्यात आली.
४. विधान (d) बरोबर आहे:
- आरबीआयचे मध्यवर्ती कार्यालय सुरुवातीला कोलकात्यात होते, परंतु १९३७ मध्ये ते कायमस्वरूपी मुंबई येथे हलवण्यात आले, आणि आजही मुंबईतच आहे.
म्हणून (a), (c) आणि (d) ही विधाने बरोबर आहेत.
The correct answer is Option D [(a), (c) and (d)].
Detailed Step-by-Step Banking History Analysis:
1. Statement (a) (Correct): The Reserve Bank of India was established on 1 April 1935 under the Reserve Bank of India Act, 1934, based on the recommendations of the Royal Commission on Indian Currency and Finance (Hilton Young Commission).
2. Statement (b) (Incorrect): 14 major scheduled commercial private banks with deposits exceeding Rs. 50 crore were nationalized under the Banking Companies (Acquisition and Transfer of Undertakings) Ordinance on 19 July 1969 (not 1959).
3. Statement (c) (Correct): The State Bank of India was constituted on 1 July 1955 pursuant to the State Bank of India Act, 1955, taking over the Imperial Bank of India following the All India Rural Credit Survey Committee report.
4. Statement (d) (Correct): The Central Office of RBI was initially located in Calcutta but permanently transferred to Mumbai in 1937.
Hence, Statements (a), (c), and (d) are correct.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'बँकिंग प्रणाली, मौद्रिक धोरण व वित्तीय बाजार (Banking, Monetary Policy & Markets)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): स्थापना, इतिहास (हिल्टन यंग आयोग), राष्ट्रीयीकरण, संघटनात्मक रचना व सर्व वैधानिक कार्ये
भारतीय रिझर्व्ह बँक (Reserve Bank of India - RBI) ही भारताची सर्वोच्च मध्यवर्ती बँक (Central Bank) असून देशातील संपूर्ण...
मौद्रिक धोरण समिती (MPC), संख्यात्मक व गुणात्मक साधने, महागाई लक्ष्य चौकट आणि चलनवाढ मोजमाप (CPI वि. WPI)
मौद्रिक धोरण (Monetary Policy) म्हणजे अर्थव्यवस्थेत किंमत स्थैर्य (Price Stability) राखत आर्थिक विकासाला गती देण्यासाठी...
बँकिंग राष्ट्रीयीकरण, नरसिंहम समित्या I व II, NPA निवारण (IBC २०१६, SARFAESI), Basel मानके आणि वित्तीय बाजार (नाणे वि. भांडवली बाजार)
भारतातील बँकिंग व्यवस्थेचा इतिहास १९६९ आणि १९८० च्या दोन मोठ्या राष्ट्रीयीकरणाच्या लाटांनी आणि १९९१ च्या LPG सुधारणांनंत...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
जोड्या जुळवा : स्तंभ अ (a) भंडारा (b) नंदुरबार (c) उदयपूर (d...
75 व्या प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला राष्ट्रपतींनी कित...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Prelims 2024 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?