मराठी भाषा व व्याकरण (Marathi Grammar) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे
मराठी भाषा व व्याकरण (Marathi Grammar) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.
खालील म्हणीसाठी योग्य पर्याय सुचवा . ' उसाच्या पोटी कापूस '
सद् गुणी माणसाच्या पोटी सद् गुणी संतती
सद्गुणी माणसाच्या पोटी दुर्गुणी संतती
उसाच्या शेतात कापसाचे पीक
उसाच्या आवरणापासून कापूस तयार करणे
'उसाच्या पोटी कापूस' या म्हणीचा योग्य अर्थ चांगल्या, सद्गुणी आई-वडिलांच्या पोटी वाईट किंवा दुर्गुणी मुल जन्माला येणे असा होतो.
'चोरभय' हा सामासिक शब्द खालीलपैकी कोणत्या समासाचे उदाहरण आहे?
'Chorbhay' (चोरभय) is an example of which type of Tatpurusha compound (तत्पुरुष समास)?
अव्ययीभाव समास
Avyayibhav Samas
चतुर्थी तत्पुरुष समास
Chaturthi Tatpurusha
पंचमी तत्पुरुष समास
Panchami Tatpurusha
नत्र तत्पुरुष समास
Natra Tatpurusha
योग्य उत्तर पर्याय (C) पंचमी तत्पुरुष आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'चोरभय' या सामासिक शब्दाचा विग्रह 'चोरापासून भय' असा होतो.
२. ज्या तत्पुरुष समासात पहिल्या पदाला पंचमी विभक्तीचा प्रत्यय किंवा 'पासून/ऊन/हून' हा अपादानकारक संबंध असतो (भीती, वियोग किंवा दुरावा दर्शवणारा), त्यास पंचमी तत्पुरुष समास म्हणतात.
३. म्हणून हा पंचमी तत्पुरुष समास आहे.
The correct answer is Option (C) Panchami Tatpurusha.
Detailed Explanation:
1. The compound 'चोरभय' dissolves as 'चोरापासून भय' (Fear from thieves).
2. When the first word carries an ablative relationship (separation or fear, expressed by 'पासून' / 'हून'), it is categorized as Panchami Tatpurusha Samas.
3. Hence, option C is correct.
'नववधू प्रिया मी बावरते' या प्रसिद्ध काव्यपंक्तीतील वृत्त कोणते आहे?
Identify the poetic meter (वृत्त) exemplified by the line: 'Navavadhoo priya mi baavarte'.
प्रणयप्रभा
Pranayaprabha
मुद्रिका
Mudrika
नववधू वृत्त
Navavadhoo vrutta
बालानंद
Balananda
योग्य उत्तर पर्याय (C) नववधू आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. कवी ग. दि. माडगूळकर यांच्या 'नववधू प्रिया मी बावरते' या प्रसिद्ध रचनेमधील मात्रावृत्ताच्या वैशिष्ट्यपूर्ण चालीनुसार याला 'नववधू वृत्त' असे नामाभिधान दिले गेले आहे.
२. अधिकृत प्रश्नपत्रिकेनुसार पर्याय (C) नववधू योग्य उत्तर आहे.
The correct answer is Option (C) Navavadhoo.
Detailed Explanation:
Designated as the 'Navavadhoo' meter matching the iconic lyric composed by G. D. Madgulkar.
Hence, option (C) is correct.
खालीलपैकी अनुनासिक ओळखा .
अ
ज
म
ई
ज्या वर्णाचा उच्चार नाकातून होतो त्यांना अनुनासिक म्हणतात (ङ, ञ, ण, न, म). म्हणून 'म' हे अनुनासिक आहे.
भारतीय राज्यघटनेच्या सातव्या अनुसूचीनुसार 'पोलीस' हा विषय कोणत्या सूचीमध्ये समाविष्ट आहे?
Under the Seventh Schedule of the Indian Constitution, under which legislative list does the subject 'Police' fall?
केंद्रसूची (Union List)
Union List
समवर्ती सूची (Concurrent List)
Concurrent List
राज्य सूची (State List)
State List
शेषाधिकार
Residuary Powers
योग्य उत्तर पर्याय (C) राज्य सूची आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. भारतीय राज्यघटनेच्या ७ व्या अनुसूचीतील सूची-२ (राज्य सूची / State List) मध्ये 'पोलीस' (रेल्वे पोलीस व ग्रामीण पोलिसांसह) आणि 'सार्वजनिक सुव्यवस्था' (Public Order) हे विषय समाविष्ट आहेत.
२. त्यामुळे पोलीस दलाची स्थापना, प्रशासन व नियमन करण्याचे संपूर्ण अधिकार संबंधित राज्य शासनाकडे असतात.
The correct answer is Option (C) State List.
Detailed Explanation:
1. In the Seventh Schedule of the Constitution of India, 'Police' (including railway and village police) and 'Public Order' are placed under Entry 2 of the State List (List II).
2. Hence, state governments exercise exclusive constitutional authority over law enforcement structure and personnel.
खालील पर्यायांपैकी 'नामसाधित शब्दयोगी अव्यय' कोणते आहे?
Which of the following is a noun-derived postposition (नामसाधित शब्दयोगी अव्यय)?
सम
Sam (सम)
आतून
Aatun (आतून)
विना
Vina (विना)
मुळे
Mule (मुळे)
योग्य उत्तर पर्याय (D) मुळे आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. नामापासून तयार होणाऱ्या शब्दयोगी अव्ययांना 'नामसाधित शब्दयोगी अव्यये' म्हणतात.
२. 'मूळ' या नामाला सामान्यरूपाचा 'ए' प्रत्यय लागून 'मुळे' हे नामसाधित शब्दयोगी अव्यय तयार झाले आहे.
३. 'आतून' हे क्रियाविशेषणसाधित, तर 'सम' हे विशेषणसाधित अव्यय आहे.
The correct answer is Option (D) Mule (मुळे).
Detailed Explanation:
1. Noun-derived postpositions (नामसाधित शब्दयोगी अव्यय) are formed from original noun roots.
2. 'मुळे' (because of/due to) is directly derived from the noun root 'मूळ' (root/origin).
3. 'आतून' is derived from an adverb, while 'सम' is derived from an adjective.
"मऊ मेणाहूनी आम्ही विष्णूदास, कठीण वज्रास भेदू ऐसे." या काव्यपंक्तीतील अलंकार ओळखा.
Identify the figure of speech in: 'Mau menahuni aamhi Vishnudas, kathin vajras bhedu aise'.
अनन्वय अलंकार
Ananvaya
व्यतिरेक अलंकार
Vyatireka (व्यतिरेक अलंकार)
श्लेष अलंकार
Shlesha
अर्थान्तरन्यास अलंकार
Arthantaranyasa
योग्य उत्तर पर्याय (B) व्यतिरेक आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. जेव्हा उपमेय हे उपमानापेक्षाही गुणाने श्रेष्ठ दाखवले जाते, तेव्हा 'व्यतिरेक अलंकार' होतो.
२. येथे विष्णूदासांचे (संतांचे) मन मेणापेक्षाही मऊ आणि वज्रापेक्षाही कठीण असल्याचा श्रेष्ठत्वदर्शक गुण दाखविल्याने हा व्यतिरेक अलंकार आहे.
म्हणून पर्याय (B) अचूक आहे.
The correct answer is Option (B) Vyatireka.
Detailed Explanation:
Vyatireka occurs when the subject of comparison (उपमेय) is depicted as superior to the standard of comparison (उपमान). The saint's heart is softer than wax yet harder than a thunderbolt.
Hence, it is Vyatireka Alankar.