महासराव
महासराव
🎯 सर्व परीक्षा (All Exams) 📚 इतिहास (History)📅 वर्ष: 2017 ✕ सर्व फिल्टर्स रिसेट करा

इतिहास (History) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे

इतिहास (History) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.

📊 उपलब्ध प्रश्न: 100🌐 भाषा: मराठी / इंग्रजी✓ अधिकृत उत्तरतालिका व सविस्तर स्पष्टीकरण
⚙️ फिल्टर्स(100 प्रश्न)
📚 प्रश्न यादी|पान 4 / 72017 चे प्रश्न
एकूण 100 पैकी 15 प्रश्न
प्रश्न #46MPSC गट-क / तलाठी भरती2023भारतीय राष्ट्रीय चळवळ: काँग्रेस स्थापना, जहाल-मवाळ कालखंड व गांधी युग
स्वतंत्र पहा ➔

__________ यांनी स्वदेशी चळवळीचा 'श्री गणेशा' करून्‌ खादीचा पोशाख घालून सन 1877 मधील दिल्ली दरबारात हजेरी लावली.

_______ attended the Delhi Durbar in 1877, dressed in Khadi for 'Shri Ganesha' of the Swadeshi Movement.

a

गणेश वासुदेव जोशी

Ganesh Vasudev Joshi

✓ उत्तर
b

सीताराम हरी चिपळूणकर

Sitaram Hari Chiplunkar

c

न्या. के. टी. तेलंग

Justice K. T. Telang

d

महात्मा फुले

Mahatma Phule

✓ अचूक उत्तर: पर्याय A|सविस्तर स्पष्टीकरण:

'सार्वजनिक काका' या नावाने प्रसिद्ध असलेले 'गणेश वासुदेव जोशी' यांनी स्वदेशीचा पुरस्कार करत स्वतः कातलेल्या खादीचा पोशाख परिधान करून 1877 च्या दिल्ली दरबारात हजेरी लावली होती.

Ganesh Vasudev Joshi (popularly known as 'Sarvajanik Kaka') attended Queen Victoria's Delhi Durbar in 1877 dressed in hand-spun Khadi to promote Swadeshi.

प्रश्न #47MPSC गट-क / तलाठी भरती2022भारतीय राष्ट्रीय चळवळ: काँग्रेस स्थापना, जहाल-मवाळ कालखंड व गांधी युग
स्वतंत्र पहा ➔

ब्रिटीश काळातील भारताचे अनुद्योगीकरण म्हणजे: (a) भारतातील हस्तोद्योगांचा ऱ्हास (b) कुटिरोद्योगांचा ऱ्हास (c) ग्रामव्यवस्थेत सुधारणा (d) शेती सुधारणा

Deindustrialization of India in British Period means: (a) Decline of Handicraft Industry in India (b) Decline of Cottage Industry (c) Development in rural life (d) Development in agriculture

a

(a) आणि (b) फक्त

(a) and (b) only

✓ उत्तर
b

(b) आणि (c) फक्त

(b) and (c) only

c

(c) आणि (d) फक्त

(c) and (d) only

d

वरील सर्व बरोबर

All of the above

✓ अचूक उत्तर: पर्याय A|सविस्तर स्पष्टीकरण:

योग्य उत्तर पर्याय (a) (a) आणि (b) फक्त आहे. ब्रिटीश काळात राबवलेल्या एकतर्फी जकात धोरणामुळे आणि ब्रिटनच्या मँचेस्टर व लँकेशायरमधील यंत्रनिर्मित स्वस्त कापडाच्या आयातीमुळे भारतातील पारंपारिक हातमाग, समृद्ध हस्तकला आणि ग्रामीण कुटिरोद्योग पूर्णपणे नष्ट झाले. या प्रक्रियेला आर्थिक इतिहासात 'अनुद्योगीकरण' (De-industrialization) म्हटले जाते, ज्यामुळे लाखो कारागीर बेरोजगार होऊन शेतीवर विसंबून राहिल्याने शेतीवर अतिरिक्त ताण निर्माण झाला.

The correct answer is Option (a) (a) and (b) only. Colonial 'De-industrialization' specifically denotes the destruction of India's world-renowned traditional handloom, artisan handicrafts, and village cottage industries caused by British free-trade tariffs and the influx of cheap machine-made goods from Manchester, which forced millions of artisans back into subsistence agriculture.

प्रश्न #48पोलीस भरती2024महाराष्ट्रातील प्रमुख समाजसुधारक व सामाजिक प्रबोधन
स्वतंत्र पहा ➔
स्वातंत्र्यपूर्व काळात पुण्यातील प्रसिद्ध फर्ग्युसन कॉलेजची स्थापना कोणत्या थोर राष्ट्रभक्तांनी केली आहे?
Which great patriots founded the famous Fergusson College in Pune during the pre-independence period?
a
वामन शिवराम आपटे
Vaman Shivaram Apte
b
गोपाळ गणेश आगरकर
Gopal Ganesh Agarkar
c
लोकमान्य टिळक
Lokmanya Tilak
d
वरील सर्व
All of the above
✓ उत्तर
✓ अचूक उत्तर: पर्याय D|सविस्तर स्पष्टीकरण:
डेक्कन एज्युकेशन सोसायटीच्या माध्यमातून टिळक, आगरकर, चिपळूणकर आणि आपटे यांनी या महाविद्यालयाची स्थापना केली.
Tilak, Agarkar, Chiplunkar and Apte established this college through the Deccan Education Society.
प्रश्न #49MPSC गट-क / तलाठी भरती2025भारतीय राष्ट्रीय चळवळ: काँग्रेस स्थापना, जहाल-मवाळ कालखंड व गांधी युग
स्वतंत्र पहा ➔

जोड्या लावा : राष्ट्रीय काँग्रेसची अधिवेशने व ठिकाण आणि अध्यक्ष

अ. काँग्रेसचे दुसरे अधिवेशन 1886 - कलकत्ता I. बदुद्दिन तय्यबजी ब. काँग्रेसचे तिसरे अधिवेशन 1887 - मद्रास ॥. विल्यम वेडरबर्न क. काँग्रेसचे चौथे अधिवेशन 1888 - अलाहाबाद ॥. दादाभाई नौरोजी ड. काँग्रेसचे पाचवे अधिवेशन 1889 - मुंबई IV जॉर्ज युल

Match the pairs: National Congress Sessions and Venue with Chairman

a

III - I - IV - II

III - I - IV - II

✓ उत्तर
b

I - III - IV - II

I - III - IV - II

c

IV - II - I - III

IV - II - I - III

d

I - IV - II - III

I - IV - II - III

✓ अचूक उत्तर: पर्याय A|सविस्तर स्पष्टीकरण:

२रे अधिवेशन (१८८६) - दादाभाई नौरोजी (III), ३रे अधिवेशन (१८८७) - बद्रुद्दीन तय्यबजी (I), ४थे अधिवेशन (१८८८) - जॉर्ज युल (IV), ५वे अधिवेशन (१८८९) - विल्यम वेडरबर्न (II).

2nd Session (1886) - Dadabhai Naoroji (III), 3rd Session (1887) - Badruddin Tayabji (I), 4th Session (1888) - George Yule (IV), 5th Session (1889) - William Wedderburn (II).

प्रश्न #50MPSC गट-क / तलाठी भरती2024भारतीय राष्ट्रीय चळवळ: काँग्रेस स्थापना, जहाल-मवाळ कालखंड व गांधी युग
स्वतंत्र पहा ➔

१९२० मध्ये स्थापन झालेल्या 'ऑल इंडिया ट्रेड युनियन काँग्रेसचे' (AITUC) पहिले अध्यक्ष खालीलपैकी कोण होते?

Who among the following was the first president of 'All India Trade Union Congress' (AITUC) formed in 1920?

a

लाला लजपत राय

Lala Lajpat Rai

✓ उत्तर
b

लोकमान्य टिळक

Lokmanya Tilak

c

श्रीपाद अमृत डांगे

Shripad Amrit Dange

d

अशोक मेहता

Ashok Mehta

✓ अचूक उत्तर: पर्याय A|सविस्तर स्पष्टीकरण:

ऑल इंडिया ट्रेड युनियन काँग्रेसची (AITUC) स्थापना ३१ ऑक्टोबर १९२० रोजी मुंबईत झाली. या कामगार संघटनेच्या पहिल्या अधिवेशनाचे अध्यक्षपद ज्येष्ठ स्वातंत्र्यसेनानी लाला लजपत राय यांनी भूषवले होते. त्यामुळे लाला लजपत राय हे AITUC चे पहिले अध्यक्ष होते. या संघटनेच्या स्थापनेमध्ये জোसफ बॅप्टिस्टा, लाला लजपत राय, एन. एम. जोशी आणि दीवान चमन लाल इत्यादी नेत्यांचा महत्त्वाचा सहभाग होता.

The first session of AITUC was chaired by Lala Lajpat Rai.

प्रश्न #51MPSC गट-क / तलाठी भरती2021ब्रिटिश सत्ता विस्तार, महसूल पद्धती व १८५७ चा राष्ट्रीय उठाव
स्वतंत्र पहा ➔

कोणत्या कायद्यानुसार 'गव्हर्नर जनरल' हे पद 'व्हाइसरॉय' बनले?

Which Law, made 'Governor General' as Viceroy?

a

१८५८ चा कायदा

1858

✓ उत्तर
b

१९५७ चा कायदा

1957

c

१८६१ चा कायदा

1861

d

१९१९ चा कायदा

1919

✓ अचूक उत्तर: पर्याय A|सविस्तर स्पष्टीकरण:

१८५७ च्या उठावानंतर संमत झालेल्या भारत सरकार कायदा १८५८ (Government of India Act 1858) अन्वये ईस्ट इंडिया कंपनीची सत्ता समाप्त झाली आणि गव्हर्नर जनरल या पदाला ब्रिटिश सम्राटाचा थेट प्रतिनिधी म्हणून 'व्हाइसरॉय' ही पदवी देण्यात आली.

The Government of India Act 1858 ended East India Company rule and transferred power to the British Crown, redesignating the Governor-General of India as the Viceroy.

प्रश्न #52MPSC गट-क / तलाठी भरती2023भारतीय राष्ट्रीय चळवळ: काँग्रेस स्थापना, जहाल-मवाळ कालखंड व गांधी युग
स्वतंत्र पहा ➔

जोड्या लावा: राष्ट्रीय सभेची अधिवेशने – ठिकाण → अध्यक्ष अ. 1889 – पाचवे अधिवेशन – मुंबई → I. आनंदाचार्लू ब. 1891 – सातवे अधिवेशन – नागपूर → II. शंकरन नायर क. 1895 – अकरावे अधिवेशन – पुणे → III. विल्यम वेडरबर्न ड. 1897 – तेरावे अधिवेशन – अमरावती → IV. सुरेन्द्रनाथ बॅनर्जी

Match the Pairs: Sessions of the National Congress – Place → President a. 1889 – Fifth Session – Bombay → I. Anandacharlu b. 1891 – Seventh Session – Nagpur → II. Shankaran Nair c. 1895 – Eleventh Session – Pune → III. William Wedderburn d. 1897 – Thirteenth Session – Amravati → IV. Surendranath Banerjee

a

II, IV, I, III

II, IV, I, III

b

III, I, IV, II

III, I, IV, II

✓ उत्तर
c

IV, II, III, I

IV, II, III, I

d

II, I, IV, III

II, I, IV, III

✓ अचूक उत्तर: पर्याय B|सविस्तर स्पष्टीकरण:

राष्ट्रीय काँग्रेस अधिवेशने व अध्यक्ष: अ. 1889 (मुंबई) = विल्यम वेडरबर्न (III); ब. 1891 (नागपूर) = आनंदाचार्लू (I); क. 1895 (पुणे) = सुरेंद्रनाथ बॅनर्जी (IV); ड. 1897 (अमरावती) = शंकरन नायर (II). त्यामुळे क्रम III, I, IV, II आहे.

Matches: a. 1889 (Bombay) → William Wedderburn (III); b. 1891 (Nagpur) → Anandacharlu (I); c. 1895 (Pune) → Surendranath Banerjee (IV); d. 1897 (Amravati) → Sankaran Nair (II). Sequence: III, I, IV, II.

प्रश्न #53MPSC गट-क / तलाठी भरती2022ब्रिटिश सत्ता विस्तार, महसूल पद्धती व १८५७ चा राष्ट्रीय उठाव
स्वतंत्र पहा ➔

जोड्या लावा: उठाव केंद्र → नेतृत्व (a) कोल्हापूर → (i) अप्पासाहेब पटवर्धन (b) जमखंडी → (ii) चिमासाहेब (c) औरंगाबाद → (iii) बाबासाहेब भावे (d) नरगुंद → (iv) फिदा अली

Match the following: Revolt Centre → Leadership (a) Kolhapur → (i) Appasaheb Patvardhan (b) Jamkhandi → (ii) Chimasaheb (c) Aurangabad → (iii) Babasaheb Bhave (d) Nargund → (iv) Phida Ali

a

(i), (ii), (iv), (iii)

(i), (ii), (iv), (iii)

b

(ii), (i), (iv), (iii)

(ii), (i), (iv), (iii)

✓ उत्तर
c

(ii), (iv), (iii), (i)

(ii), (iv), (iii), (i)

d

(i), (ii), (iii), (iv)

(i), (ii), (iii), (iv)

✓ अचूक उत्तर: पर्याय B|सविस्तर स्पष्टीकरण:

योग्य उत्तर पर्याय (b) (ii), (i), (iv), (iii) आहे. १८५७ च्या उठावातील दक्षिणेतील प्रमुख केंद्रे व नेतृत्व: (a) कोल्हापूर = चिमासाहेब (छत्रपतींचे धाकटे बंधू) (ii) (b) जमखंडी = अप्पासाहेब पटवर्धन (i) (c) औरंगाबाद (कंटोनमेंट उठाव) = सुभेदार फिदा अली (iv) (d) नरगुंद संस्थान = भास्करराव भावे उर्फ बाबासाहेब भावे (iii).

The correct answer is Option (b) (ii), (i), (iv), (iii). 1857 Revolt Leadership in Southern Maharashtra/Deccan: • Kolhapur = Chimasaheb -> (ii) • Jamkhandi = Appasaheb Patwardhan -> (i) • Aurangabad = Subedar Phida Ali -> (iv) • Nargund = Bhaskar Rao Bhave (Babasaheb Bhave) -> (iii).

प्रश्न #54पोलीस भरती2025प्राचीन भारत: अश्मयुग, सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ व महाजनपदे
स्वतंत्र पहा ➔

छत्रपती संभाजीनगर जवळील जगप्रसिद्ध कैलास मंदिरासह वेरुळची लेणी प्रामुख्याने कोणत्या राजघराण्याच्या कालखंडात कोरली गेली?

The world-famous Ellora Caves, including the monolithic Kailasa Temple, were predominantly excavated during the reign of which dynasty?

a

राष्ट्रकूट घराणे

Rashtrakuta Dynasty

✓ उत्तर
b

पांड्य घराणे

Pandya Dynasty

c

सातवाहन घराणे

Satavahana Dynasty

d

चालुक्य घराणे

Chalukya Dynasty

✓ अचूक उत्तर: पर्याय A|सविस्तर स्पष्टीकरण:

योग्य उत्तर पर्याय (A) राष्ट्रकूट आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. वेरुळ (Ellora) येथील १६ व्या क्रमांकाचे जगप्रसिद्ध एकाश्म 'कैलास मंदिर' हे राष्ट्रकूट राजा कृष्ण प्रथम (Krishna I) याच्या काळात (इ.स. ८ वे शतक) कोरण्यात आले.
२. वेरुळ येथे एकूण ३४ लेणी असून त्यात हिंदू, बौद्ध व जैन या तिन्ही धर्मांची लेणी शेजारी-शेजारी आहेत.
३. १९८३ मध्ये वेरुळच्या लेण्यांना युनेस्को जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा मिळाला.

The correct answer is Option (A) Rashtrakuta Dynasty.
Detailed Explanation:
1. The monolithic masterpiece Kailasa Temple (Cave 16) at Ellora was excavated under the patronage of Rashtrakuta King Krishna I during the 8th century CE.
2. Ellora comprises 34 major rock-cut monuments spanning Hindu, Buddhist, and Jain traditions.
3. It was inscribed as a UNESCO World Heritage site in 1983.

प्रश्न #55पोलीस भरती2024महाराष्ट्रातील प्रमुख समाजसुधारक व सामाजिक प्रबोधन
स्वतंत्र पहा ➔
खालीलपैकी कोणते पुस्तक महात्मा ज्योतीबा फुले यांनी लिहिलेले नाही?
Which of the following books was not written by Mahatma Jyotiba Phule?
a
शेतकऱ्याचा असूड
A farmer's story
b
गुलामगिरी
Slavery
c
तृतीयरत्न
Tritiyaratna
d
सुधारक
reformer
✓ उत्तर
✓ अचूक उत्तर: पर्याय D|सविस्तर स्पष्टीकरण:
'सुधारक' हे वृत्तपत्र गोपाळ गणेश आगरकर यांनी सुरू केले होते.
The newspaper 'Sudhakar' was started by Gopal Ganesh Agarkar.
प्रश्न #56MPSC गट-क / तलाठी भरती2021भारतीय राष्ट्रीय चळवळ: काँग्रेस स्थापना, जहाल-मवाळ कालखंड व गांधी युग
स्वतंत्र पहा ➔

'अखिल भारतीय हरिजन सेवक संघा'ची स्थापना कोणी केली?

Who established the 'Akhil Bharatiya Harijan Sangh'?

a

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

Dr. Babasaheb Ambedkar

b

महात्मा गांधी

Mahatma Gandhi

✓ उत्तर
c

दादाभाई नौरोजी

Dadabhai Naoroji

d

गोपाळ कृष्ण गोखले

Gopal Krishna Gokhale

✓ अचूक उत्तर: पर्याय B|सविस्तर स्पष्टीकरण:

१९३२ मध्ये पुणे करारानंतर अस्पृश्यता निवारणासाठी महात्मा गांधींनी दिल्ली येथे 'अखिल भारतीय हरिजन सेवक संघ' (All India Harijan Sevak Sangh) ची स्थापना केली.

Mahatma Gandhi founded the All India Harijan Sevak Sangh in 1932 to eradicate untouchability and support the upliftment of the depressed classes.

प्रश्न #57MPSC गट-क / तलाठी भरती2023भारतीय राष्ट्रीय चळवळ: काँग्रेस स्थापना, जहाल-मवाळ कालखंड व गांधी युग
स्वतंत्र पहा ➔

मॉँटेग्यू-चेम्सफोर्ड या नावाने ओळखला जाणारा भारतीय घटनात्मक सुधारणाविषयक अहवाल __________ मध्ये प्रसिद्ध करण्यात आला.

The report on Indian Constitutional Reforms known as the Montague-Chelmsford, was published in

a

जून 1918

June 1918

b

ऑगस्ट 1918

August 1918

c

जुलै 1918

July 1918

✓ उत्तर
d

ऑक्टोबर 1918

October 1918

✓ अचूक उत्तर: पर्याय C|सविस्तर स्पष्टीकरण:

भारतीय घटनात्मक सुधारणांवरील माँटेग्यू-चेम्सफोर्ड अहवाल 'जुलै 1918' मध्ये प्रसिद्ध करण्यात आला होता.

The Montagu-Chelmsford Report on Indian Constitutional Reforms was officially published in July 1918.

प्रश्न #58MPSC गट-क / तलाठी भरती2022महाराष्ट्रातील प्रमुख समाजसुधारक व सामाजिक प्रबोधन
स्वतंत्र पहा ➔

अमेरिकेत जाऊन वैद्यकीय शास्त्रातील पदवी मिळविणारी देशातील पहिली भारतीय महिला कोण?

Who was the first Indian Lady, who received Degree in Medical Science in America?

a

सुप्रिया जोशी

Supriya Joshi

b

आनंदीबाई जोशी

Anandibai Joshi

✓ उत्तर
c

रमाबाई रानडे

Ramabai Ranade

d

अनुताई वाघ

Anutai Wagh

✓ अचूक उत्तर: पर्याय B|सविस्तर स्पष्टीकरण:

योग्य उत्तर पर्याय (b) आनंदीबाई जोशी आहे. डॉ. आनंदीबाई गोपाळराव जोशी (१८६५-१८८७) यांनी १८८६ मध्ये अमेरिकेतील 'वुमेन्स मेडिकल कॉलेज ऑफ पेनसिल्व्हेनिया' मधून MD (डॉक्टर ऑफ मेडिसिन) ही पदवी मिळवली. परदेशात जाऊन ॲलोपॅथिक वैद्यकीय पदवी संपादन करणाऱ्या त्या भारताच्या पहिल्या महिला डॉक्टर ठरल्या.

The correct answer is Option (b) Anandibai Joshi. Dr. Anandibai Joshi graduated with an MD from the Woman's Medical College of Pennsylvania in 1886, becoming the first Indian woman to obtain a Western degree in medicine in the United States.

प्रश्न #59MPSC गट-क / तलाठी भरती2021महाराष्ट्रातील सशस्त्र क्रांतिकारक, शेतकरी व आदिवासी लढा
स्वतंत्र पहा ➔

योग्य जोड्या जुळवा: (a) मदनलाल धिंग्रा - (i) मित्रमेळ्याची स्थापना (b) अनंत लक्ष्मण कान्हेरे - (ii) जॉन बामफिल्ड फुलरवर हल्ला (c) विनायक दामोदर सावरकर - (iii) नाशिकचे कलेक्टर जॅक्सनचा वध (d) हेमचंद्र दास - (iv) कर्झन वायलीचा वध

Match the following: (a) Madanlal Dhingra - (i) Establishment of Mitra-Mela (b) Anant Laxman Kanhere - (ii) Attack on John Balmfield Fuller (c) Vinayak Damodar Sawarkar - (iii) Murder of Jackson, Collector of Nashik (d) Hemchandra Das - (iv) Murder of Curzon Wyllie

a

(iv), (iii), (i), (ii)

(iv), (iii), (i), (ii)

✓ उत्तर
b

(iii), (i), (iv), (ii)

(iii), (i), (iv), (ii)

c

(ii), (iii), (iv), (i)

(ii), (iii), (iv), (i)

d

(iii), (iv), (ii), (i)

(iii), (iv), (ii), (i)

✓ अचूक उत्तर: पर्याय A|सविस्तर स्पष्टीकरण:

योग्य जोड्या पुढीलप्रमाणे आहेत: (a) मदनलाल धिंग्रा - (iv) कर्झन वायलीचा वध (१९०९) (b) अनंत कान्हेरे - (iii) जॅक्सनचा वध (१९०९) (c) वि.दा. सावरकर - (i) मित्रमेळा स्थापना (१८९९) (d) हेमचंद्र दास - (ii) बामफिल्ड फुलरवर बॉम्ब हल्ला

The correct matches are: (a) Madanlal Dhingra - (iv) Assassination of Curzon Wyllie (b) Anant Kanhere - (iii) Assassination of Jackson (c) V.D. Savarkar - (i) Establishment of Mitra-Mela (d) Hemchandra Das - (ii) Attack on Fuller.

प्रश्न #60MPSC गट-क / तलाठी भरती2022भारतीय राष्ट्रीय चळवळ: काँग्रेस स्थापना, जहाल-मवाळ कालखंड व गांधी युग
स्वतंत्र पहा ➔

असहकार चळवळी बरोबरच महात्मा गांधीजींनी खालीलपैकी कोणता कार्यक्रम हाती घेतला? (a) स्वदेशीचा प्रसार (b) हिंदू-मुस्लीम ऐक्य (c) मद्यपान बंदी (d) अस्पृश्यता निवारण

Which of the following programmes were started by Mahatma Gandhi with Non-cooperation Movement? (a) To Propagate Swadeshi (b) Hindu - Muslim Unity (c) Prohibition of liquor (d) Removal of Untouchability

a

(a) आणि (b) फक्त

(a) and (b) only

b

(c) आणि (d) फक्त

(c) and (d) only

c

(a), (b) आणि (c) फक्त

(a), (b) and (c) only

d

वरील सर्व बरोबर

All of the above

✓ उत्तर
✓ अचूक उत्तर: पर्याय D|सविस्तर स्पष्टीकरण:

योग्य उत्तर पर्याय (d) वरील सर्व बरोबर आहे. १९२०-२२ च्या असहकार चळवळीत ब्रिटीश सरकारवरील बहिष्कारासोबतच गांधीजींनी 'रचनात्मक कार्यक्रम' (Constructive Programme) राबवला. यामध्ये खादी व स्वदेशीचा प्रसार, हिंदू-मुस्लिम ऐक्य, दारूबंदी (मद्यपान बंदी), अस्पृश्यता निवारण आणि राष्ट्रीय शाळांची स्थापना या सर्व घटकांचा समावेश होता.

The correct answer is Option (d) All of the above. Alongside the boycott agitation of the Non-Cooperation Movement (1920–22), Mahatma Gandhi introduced an extensive Constructive Programme encompassing the promotion of Swadeshi/Khadi, communal harmony, total prohibition of liquor, and the eradication of untouchability.