शासकीय योजना, मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना व लोककल्याणकारी धोरणे - सविस्तर नोट्स

# शासकीय योजना व लोककल्याणकारी उपक्रम (Govt Schemes & Public Welfare 2024 - 2026) --- ## १. महाराष्ट्र शासन विशेष योजना (Maharashtra State Schemes) ### अ. मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना (Mukhyamantri Majhi Ladki Bahin Yojana) - **घोषणा:** महाराष्ट्र अतिरिक्त अर्थसंकल्प २०२४-२५ (२८ जून २०२४). - **उद्दिष्ट:** राज्यातील महिलांचे आर्थिक स्वातंत्र्य, आरोग्य व पोषण सुधारणे. - **लाभ:** पात्र महिलांना दरमहा **₹ १,५००/-** थेट बँक खात्यात (DBT). - **पात्रता निकष:** - वय: **२१ ते ६५ वर्षे**. - कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न: **₹ २.५ लाखांपेक्षा कमी** (पिवळे/केशरी रेशनकार्ड). - अर्ज करण्याची सुविधा: **'नारीशक्ती दूत' (Nari Shakti Doot) ॲप** व अंगणवाडी/नागरी सुविधा केंद्र. ### ब. मुख्यमंत्री युवा कार्यप्रशिक्षण योजना - राज्यातील पदवीधर/पदविकाधारक तरुणांना शासकीय व खाजगी आस्थापनांमध्ये प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव व दरमहा विद्यावेतन (Stipend) देणे (₹ ६,००० ते ₹ १०,०००). ### क. नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजना - केंद्र शासनाच्या 'पीएम किसान' (₹ ६,०००) च्या जोडीला महाराष्ट्र शासनाकडून अतिरिक्त **₹ ६,००० प्रतिवर्ष** शेतकऱ्यांना थेट दिले जातात (एकूण ₹ १२,००० लाभ). ### ड. लेक लाडकी योजना (Lek Ladki Yojana) - मुलींच्या जन्माचे स्वागत व शिक्षणाला प्रोत्साहन; मुलीच्या जन्मापासून वयाच्या १८ वर्षांपर्यंत टप्प्याटप्प्याने एकूण **₹ १,०१,०००/-** आर्थिक मदत. --- ## २. केंद्र शासन पुरस्कृत प्रमुख योजना (Central Government Mega Schemes) 1. **प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी (PM-KISAN):** - पात्र शेतकरी कुटुंबांना दरवर्षी **₹ ६,०००/-** (तीन समान हप्त्यांत प्रत्येकी ₹ २,०००/-). 2. **आयुष्मान भारत - प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजना (AB-PMJAY):** - जगातील सर्वात मोठी आरोग्य विमा योजना; पात्र कुटुंबाला दरवर्षी **₹ ५ लाखांपर्यंत** मोफत कॅशलेस उपचार. - वरिष्ठ नागरिकांसाठी सुधारणा: ७० वर्षांवरील सर्व ज्येष्ठ नागरिकांना मोफत आरोग्य कवच. 3. **प्रधानमंत्री जनधन योजना (PMJDY):** - **सुरुवात:** २८ ऑगस्ट २०१४. - **घोषणावाक्य:** 'मेरा खाता, भाग्य विधाता'. शून्य शिल्लक (Zero Balance) बँक खाते व रुपे डेबिट कार्ड. 4. **जल जीवन मिशन (JJM):** - २०२४ पर्यंत भारतातील प्रत्येक ग्रामीण कुटुंबाला नळाने दरडोई **५५ लिटर** सुरक्षित पिण्याचे पाणी पुरवणे ('हर घर जल'). --- ## ३. महत्त्वाचे शासकीय पोर्टल्स व ॲप्स (Govt Portals & Apps) - **महाडीबीटी (MahaDBT):** महाराष्ट्र शासनाच्या विविध शिष्यवृत्ती, शेतकरी योजनांचे थेट लाभ वितरण पोर्टल. - **पवित्र पोर्टल (PAVITRA):** महाराष्ट्रात शिक्षक भरती (TET/TAIT) पारदर्शकपणे राबविण्यासाठीचे अधिकृत पोर्टल. - **उमंग (UMANG):** Unified Mobile Application for New-age Governance - केंद्र व राज्यांच्या शेकडो सेवा एकाच ॲपमध्ये. - **डिजीलॉकर (DigiLocker):** नागरिक कागदपत्रे व प्रमाणपत्रे सुरक्षितपणे डिजिटल स्वरूपात जतन करू शकतात.