Prepositions & Conjunctions: Fixed Prepositions List, Correlative Conjunctions & Sentence Joining Rules
Prepositions & Conjunctions: Fixed Prepositions List, Correlative Conjunctions & Sentence Joining Rules या घटकामध्ये Correlative Conjunction Pairs, Abstain / Refrain, from या मुद्द्यांचा सविस्तर समावेश आहे.
🎯 Prepositions & Conjunctions: Fixed Prepositions, Confusing Pairs & Correlative Conjunctions
शब्दयोगी अव्यये (Prepositions) आणि उभयान्वयी अव्यये (Conjunctions) हा इंग्रजी भाषेतील अचूक वाक्यरचनेचा पाया आहे. MPSC व TCS-IBPS मध्ये वारंवार विचारली जाणारी फिक्स्ड प्रेपोझिशन्स (Accused of, Refrain from, Deal in vs Deal with, Die of vs Die from), स्थल-कालदर्शक अव्यये (In/Into, Beside/Besides) आणि Correlative Conjunctions (No sooner...than, Lest...should) चे परिपूर्ण नियम.
अभ्यासक्रम अनुक्रमणिका (Content Index)
१ स्थल व कालवाचक शब्दयोगी अव्यये (Prepositions of Place & Time)
१. At वि. In (ठिकाण व वेळ):
- • At (ठिकाण): विशिष्ट बिंदू/स्थान (Specific point), विशिष्ट निश्चित पत्ता किंवा बिंदू (Point). उदा. "He lives at Shivaji Nagar in Pune."
- • In (ठिकाण): भौगोलिक क्षेत्र (Enclosed area / territory), राज्ये, देश किंवा बंदिस्त क्षेत्र. उदा. "He lives in India."
- • At (वेळ): घड्याळाची निश्चित वेळ (At 5 pm, at dawn, at noon, at night).
- • In (वेळ): महिने, वर्षे, ऋतू व शतके (In May, in 2024, in summer, in the morning).
- • On (वेळ): वार व तारखा (On Monday, on 15th August).
२. In / Into आणि On / Upon (गती वि. स्थिरता):
- • In (स्थिर स्थिती): वस्तू आधीच आत स्थिर आहे. उदा. "Students are in the classroom."
- • Into (गतीशील हालचाल): बाहेरून आत गती (motion from outside to inside). उदा. "He jumped into the river." (उदा. jumped into the well / river; अनौपचारिक भाषेत कधीकधी jumped in वापरले तरी परीक्षेच्या दृष्टीने motion from outside to inside दर्शवण्यासाठी into अचूक ठरते).
- • On (पृष्ठावर स्थिर): पृष्ठाला टेकून असलेली वस्तू. उदा. "The book is on the table."
- • Upon (उडी मारून वर येणे / झडप घालणे): हालचाल करून पृष्ठावर येणे किंवा झडप घालणे (pounce upon); तसेच औपचारिक/साहित्यिक (formal) संदर्भात वापरले जाते (उदा. depend upon). उदा. "The cat sprang upon the mouse."
२ गोंधळात टाकणाऱ्या अव्ययांच्या जोड्या (Confusing Prepositions)
Beside वि. Besides:
• Beside: च्या शेजारी / बाजूला (By the side of).
उदा. "She came and sat beside me."
• Besides: च्या व्यतिरिक्त / शिवाय (In addition to).
उदा. "Besides Marathi, he can speak English."
Between वि. Among:
• Between: दोन व्यक्ती, वस्तू किंवा स्वतंत्र/निश्चित घटक (distinct entities) यांच्यातील संबंधांसाठी.
उदा. "Distribute these mangoes between Ram and Shyam."
(टीप: दोनपेक्षा जास्त स्वतंत्र घटक किंवा देशांमध्ये परस्पर संबंध/करार असल्यास 'between' वापरला जातो: Treaty between India, USA and Japan).
• Among: अनिर्दिष्ट समूह किंवा सामूहिक गट (group/crowd / collective mass) मधील वाटणीसाठी.
उदा. "Distribute these sweets among the children."
३ निश्चित शब्दयोगी अव्यये (Fixed Prepositions Master Table)
| Preposition | नियमित येणारे शब्द (Words taking this Preposition) | परीक्षेतील महत्त्वाचे उदाहरण |
|---|---|---|
| OF | Accused of, Guilty of, Afraid of, Fond of, Deprived of, Aware of, Beware of, Proud of | He was accused of theft. (not with). |
| FROM | Abstain from, Refrain from, Prevent from, Prohibit from, Protect from, Suffer from | We should abstain from bad habits. |
| TO | Addicted to, Accustomed to, Junior to, Senior to, Superior to, Prefer to, Injurious to | Smoking is injurious to health. |
| ON | Congratulate on, Insist on, Rely on, Depend on, Feed on | I congratulated him on his success. (for नव्हे!). |
| FOR | Eligible for, Famous for, Yearn for, Mourn for, Responsible for | You are eligible for this post. |
| WITH | Angry with (person), Pleased with, Satisfied with, Covered with, Busy with | The teacher is angry with the student. |
४ एकाच शब्दाशी संदर्भानुसार बदलणारी Prepositions (MPSC Special)
• Die OF (रोग/आजाराने मृत्यू): He died of cancer / cholera.
• Die FROM (इतर कारणाने): He died from thirst / overwork.
• Die FOR (देशासाठी/कार्यासाठी): He died for his country.
• Die IN (अपघातात/कर्तव्यावर): He died in harness (सेवेत असताना मृत्यू).
• Deal IN (वस्तूचा व्यापार करणे): My uncle deals in sugar / garments.
• Deal WITH (व्यक्तीशी वागणे किंवा प्रश्न हाताळणे): He knows how to deal with customers.
• Blind IN (एका डोळ्याने आंधळा): He is blind in the left eye.
• Blind TO (दोषांकडे काणाडोळा करणे): Parents should not be blind to the faults of their children.
५ परस्परसंबंधित उभयान्वयी अव्यये (Correlative Conjunctions)
अचूक जोड्या व नियम (Exact Pairs):
- • No sooner... THAN (When किंवा Then वापरणे १००% चुकीचे आहे).
- • Hardly / Scarcely... WHEN (Than वापरू नये).
- • Lest... SHOULD ('Lest' म्हणजे 'असे घडू नये म्हणून'. Lest नंतर सामान्यतः 'should' किंवा subjunctive base form (मूळ रूप, उदा. 'lest we forget') येतो आणि यात नकार आधीच असल्याने 'not' कधीही येत नाही!).
उदा. "Walk carefully lest you should stumble." - • Although / Though... YET (But वापरू नये; किंवा फक्त स्वल्पविराम वापरावा).
- • Not only... BUT ALSO (समान व्याकरणीय पदांना जोडले पाहिजे).
५.१ Comparative Preposition Triads & Conjunction Parallelism (अचूक शब्दप्रयोग)
Preposition Triads (वारंवार विचारल्या जाणाऱ्या जोड्या):
- Compare with vs Compare to: समान घटकांची तुलना करताना 'with' (Compare Kalidasa with Shakespeare - पारंपरिक फरक / style tendency), तर काल्पनिक/विसंगत घटकांशी तुलना करताना 'to' (He compared her face to the moon - शैलीतील प्राधान्य / style tendency).
- Die of vs Die from: आजाराने मृत्यू झाल्यास 'of' (Died of cancer), तर इतर कारणांनी (उदा. भूक, जखम, जास्त काम) झाल्यास 'from' (Died from hunger / overwork).
- Consist of vs Comprise: The book consists of ten chapters; मात्र 'comprise' नंतर 'of' वापरत नाहीत: The book comprises ten chapters.
Conjunction Parallelism चे काटेकोर नियम:
• Not only...but also ची रचना: दोन्ही बाजूंना समान Part of Speech जोडणे अनिवार्य आहे:
• बरोबर: He lost not only his ticket but also his luggage. ✔
• Lest...should चा नियम: 'Lest' चा अर्थ 'असे घडू नये म्हणून' असा असल्याने त्यानंतर फक्त 'should' वापरतात आणि कधीही 'not' जोडत नाहीत: "Walk fast lest you should miss the train."
६ सविस्तर सोडवलेली मार्गदर्शक उदाहरणे (Solved Examples)
"I congratulated him (A) / for his remarkable (B) / success in the MPSC exam (C) / No error (D)."
विश्लेषण: इंग्रजी व्याकरणानुसार 'Congratulate' या क्रियापदानंतर 'for' वापरता येत नाही. यासाठी फिक्स्ड Preposition 'on' येते (Congratulate someone ON something).
दुरुस्त वाक्य: "I congratulated him on his remarkable success..."
उत्तर: चूक भाग (B) मध्ये आहे (for ऐवजी on हवे).
Spot the error: "Tea is more (A) / preferable than coffee (B) / for most people in India (C) / No error (D)."
विश्लेषण: 'Preferable' हा शब्द स्वतःच Comparative अर्थ देतो, म्हणून त्याआधी 'more' वापरत नाहीत. तसेच त्यानंतर 'than' न येता नेहमी 'to' येतो.
दुरुस्त वाक्य: "Tea is preferable to coffee..."
उत्तर: चूक भाग (A व B) मध्ये आहे ('more' वगळावा व 'than' ऐवजी 'to' लावावा).
Choose the correct sentence:
नियम: 'No sooner' ने वाक्याची सुरुवात झाल्यास Inversion (Auxiliary verb + Subject) होते आणि दुसऱ्या वाक्याला जोडण्यासाठी 'than' (then किंवा when नाही) येतो.
अचूक वाक्य: "No sooner did the teacher enter the class than all students stood up."
उत्तर: No sooner did the teacher enter the class than...
★ पोलीस भरती व सरळसेवा (TCS-IBPS) स्पेशल वन-लाइनर तथ्ये व वारंवार विचारलेले प्रश्न
| क्र. | विचारलेला इंग्रजी प्रश्न | थेट अचूक Preposition / नियम |
|---|---|---|
| १ | He died ______ malaria. | 'of' (रोगाने मृत्यू झाल्यास of). |
| २ | He was accused ______ murder. | 'of' (Accused of). |
| ३ | My brother deals ______ stationery. | 'in' (व्यापारासाठी in). |
| ४ | He jumped ______ the well. | 'into' (बाहेरून आत हालचालीसाठी into). |
| ५ | She sat ______ her mother. | 'beside' (शेजारी बसणे). |
| ६ | Run fast lest you ______ miss the bus. | 'should' (Lest नंतर should येतो). |
| ७ | He is fond ______ classical music. | 'of' (Fond of). |
| ८ | Smoking is injurious ______ health. | 'to' (Injurious to; for नव्हे). |
| ९ | The dog ran ______ the road. | 'across' (रस्ता ओलांडून पलीकडे). |
| १० | What is the time ______ your watch? | 'by' (घड्याळातील वेळेसाठी 'by' येतो, 'in' नव्हे!). |
| ११ | He prevented me ______ going there. | 'from' (Prevent from). |
| १२ | We agree ______ his proposal. | 'to' (प्रस्तावाला मान्यता देण्यासाठी 'agree to'). |
| १३ | I agree ______ you on this point. | 'with' (व्यक्तीशी सहमतीसाठी 'agree with'). |
| १४ | He travels ______ bus daily. | 'by' (वाहनाने प्रवासासाठी by car, by bus). |
| १५ | He goes ______ foot. | 'on' (पायी चालण्यासाठी on foot; by foot नव्हे). |
| १६ | The cat is sitting ______ the table. | 'under' (खाली). |
? MPSC व स्पर्धा परीक्षा मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs) सविस्तर विश्लेषणासह
Q. 1. "What is the time ______ your watch?" Choose the correct preposition:
Detailed Analytical Explanation:
• In English idiom, when asking for the time shown by a wristwatch or clock, the standard preposition is 'by', not 'in' or 'on'.
• "What is the time by your watch?"
Correct Option: (2) by.
Q. 2. "He works hard lest he ______ fail in the examination."
Detailed Analytical Explanation:
• The conjunction 'lest' expresses fear of a negative outcome and is grammatically paired with the modal auxiliary 'should'.
• Also, 'lest' inherently carries a negative sense, so 'not' must never be added after it.
Correct Option: (2) should.
Q. 3. "The merchant deals ______ electronic goods."
Detailed Analytical Explanation:
• 'Deal in' means to carry on a business/trade in a particular commodity (व्यापार करणे).
• 'Deal with' means to handle a situation or interact with people.
Correct Option: (1) in.
Prepositions & Conjunctions Practice Test 09
या घटकाचा अभ्यास पूर्ण झाला असल्यास लगेच चाचणी सोडून सराव करा.