📅MPSC Rajyaseva Mains P2 2019 PaperGoogle वर फॉलो करा

खालीलपैकी कोणत्या कारणांमुळे स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतरच्या कालखंडामध्ये जिल्हाधिकारी पदाची प्रतिष्ठा व अधिकार कमी होत गेले ?
(a) शासन रचनेमध्ये झालेला बदल.
(b) जिल्हामध्ये विभागांच्या संख्येत झालेली वाढ.
(c) पंचायती राज पद्धतीचा उदय.
(d) कायदा व सुव्यवस्थेकरिता विभागीय पद्धतीत झालेली वाढ.
पर्यायी उत्तरे :

Which of the following factors are responsible for the decline of the District Collector's prestige and authority in the post-independence period ?
(a) Change in the form of the Government.
(b) Growth in the number of departments in the district.
(c) The emergence of Panchayati Raj.
(d) Rise of commissionerate system of law and order administration.
Answer Options:

पर्याय (Options):
a
(a) आणि (b)
(a) and (b)
b
(a), (b) आणि (c)
(a), (b) and (c)
c
(b), (c) आणि (d)
(b), (c) and (d)
d
(a), (b), (c) आणि (d)
(a), (b), (c) and (d)
✓ योग्य उत्तर
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय d
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) ((a), (b), (c) आणि (d)) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• स्वातंत्र्योत्तर काळात जिल्हाधिकारी पदाच्या प्रभावातील बदल:
• शासन रचनेतील बदल (a): ब्रिटिशकालीन साम्राज्यवादी आणि अधिकारशाही व्यवस्थेकडून लोकशाही कल्याणकारी राज्याकडे संक्रमण झाल्याने लोकप्रतिनिधींचे प्राबल्य वाढले आणि जिल्हाधिकाऱ्यांचे अनिर्बंध अधिकार मर्यादित झाले.
• जिल्हा पातळीवर स्वतंत्र विभाग (b): कृषी, सार्वजनिक बांधकाम (PWD), आरोग्य, वन यांसारखे स्वतंत्र विभाग निर्माण होऊन त्यांचे नियंत्रण थेट राज्य संचालनालयाकडे गेले.
• पंचायती राज पद्धतीचा उदय (c): महाराष्ट्र आणि गुजरातमध्ये 1962 नंतर विकासाची सर्व कामे जिल्हा परिषद आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) यांच्याकडे वर्ग झाल्याने जिल्हाधिकाऱ्यांचे विकासविषयक अधिकार कमी झाले.
• पोलीस आयुक्त पद्धती (d): मोठ्या शहरांमध्ये पोलीस आयुक्त प्रणाली लागू झाल्यामुळे जिल्हा दंडाधिकाऱ्यांचे कायदा व सुव्यवस्थेवरील थेट नियंत्रण कमी झाले.
• MPSC च्या अधिकृत अंतिम उत्तरतालिकेनुसार (a), (b), (c) आणि (d) सर्व घटक बरोबर आहेत.
• महत्त्वाची टीप: लोकशाही व्यवस्था, स्वतंत्र विभाग, पंचायती राज आणि पोलीस आयुक्त पद्धतीमुळे जिल्हाधिकाऱ्यांचे एकाधिकार कमी झाले.

The correct answer is Option D ((a), (b), (c) and (d)).

Key Points:
• Evolution of the Office of District Collector Post-Independence:
• Change in Form of Government (a): Transition from an authoritarian colonial police state to a democratic welfare state subjected the Collector to political accountability, legislative questions, and scrutiny of elected representatives.
• Departmental Specialization (b): Creation of independent technical departments at the district level (Agriculture, PWD, Health, Forests, Social Welfare) headed by their own state directors eroded unitary district control.
• Panchayati Raj (c): In states like Maharashtra and Gujarat, development administration was devolved entirely to Zilla Parishads and the Chief Executive Officer (CEO), divesting the Collector of extensive development portfolios.
• Police Commissionerate System (d): Introduction of the Police Commissionerate system in major urban cities took away magisterial law & order control from the Collector/District Magistrate.
• Therefore, all four factors contributed to reducing the colonial primacy of the Collector.
• Key Takeaway: Democratic governance, departmental growth, Panchayati Raj, and commissionerates reduced the unitary authority of the Collector.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'पंचायत राज व स्थानिक स्वराज्य संस्था (Panchayati Raj & Urban Local Government)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

पंचायत राजची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, विकास समित्या (बलवंतराय, वसंतराव नाईक) व ७३ वी-७४ वी घटनादुरुस्ती

भारतात स्थानिक स्वराज्य संस्थांची मुळे प्राचीन ग्रामव्यवस्थेत आढळतात. आधुनिक काळात १८८२ चा लॉर्ड रिपन यांचा ठराव हा 'स्थ...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था: ग्रामपंचायत (१९५८ कायदा), पंचायत समिती व जिल्हा परिषद (१९६१ कायदा) सखोल रचना

महाराष्ट्रात ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्थांची त्रिस्तरीय रचना दोन स्वतंत्र अधिनियमांद्वारे नियंत्रित केली जाते: १) गाव...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 40 मि. वाचन

नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्था: महानगरपालिका (महाराष्ट्रातील सर्व २९ मनपा), नगरपालिका, नगरपंचायत व छावणी मंडळे

भारतातील नागरी स्थानिक प्रशासनाची मुहूर्तमेढ १६८८ मध्ये मद्रास महानगरपालिकेच्या (Madras Municipal Corporation) स्थापनेने...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2019 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔