#166📅 MPSC Group B Mains 2011 - Paper 2 (STI)(2011) +1 गुण

कर्ज हस्तांतरण (अदलबदल) (स्वॅप) योजनेचा मुख्य उद्देश काय ?

What was the main objective of the 'Debt Swap Scheme'?
पर्याय (Options):
a
केंद्र सरकारने राज्य सरकारांना दिलेल्या खर्चिक कर्जाची परतफेड
To liquidate high cost loans given by the Central Government to the States
✓ योग्य उत्तर
b
केंद्र सरकारचे बाह्य कर्ज कमी करणे
To reduce the external deht of the Central Government
c
वरीलपैकी दोन्ही
Both the above
d
वरीलपैकी नाही
None of the above
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (केंद्र सरकारने राज्य सरकारांना दिलेल्या खर्चिक कर्जाची परतफेड) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• 'कर्ज अदलाबदल योजना' (Debt Swap Scheme - DSS) ही भारत सरकारने २००२-०३ ते २००४-०५ या तीन वर्षांच्या कालावधीत राबवली होती.
• १९९० च्या दशकात केंद्र सरकारने राज्यांना दिलेल्या कर्जांवर १३% ते १४.५% इतका प्रचंड खर्चिक व्याजदर आकारला जात होता, ज्यामुळे राज्यांचे अर्थसंकल्प कर्जाच्या ओझ्याखाली दबले होते.
• २००२ च्या सुमारास खुल्या बाजारातील व्याजदर ६% ते ७% इतके घसरले.
• या योजनेचा मुख्य हेतू असा होता की, राज्य सरकारांनी खुल्या बाजारातून कमी व्याजदराने कर्ज उभारून आणि अल्पबचत निधीचा वापर करून केंद्राची ही जुनी 'खर्चिक व जास्त व्याजदराची कर्जे वेळेपूर्वी फेडावीत' (Liquidate high-cost loans).
• या योजनेमुळे राज्यांची सुमारे १.०२ लाख कोटींची जुनी कर्जे कमी व्याजाच्या कर्जांमध्ये बदलली गेली आणि राज्यांच्या व्याजावरील खर्चात मोठी बचत झाली.
• एमपीएससीच्या अधिकृत अंतिम उत्तरतालिकेनुसार याचे योग्य उत्तर पर्याय क्रमांक १ आहे.
• महत्त्वाची टीप: केंद्र सरकारने राज्यांना दिलेल्या जुन्या व जास्त व्याजदराच्या खर्चिक कर्जांची परतफेड करणे हा कर्ज स्वॅप योजनेचा मुख्य उद्देश होता.

The correct answer is Option A (To liquidate high cost loans given by the Central Government to the States).

Key Points:
• The Debt Swap Scheme (DSS) was designed by the Government of India and implemented over a three-year period between 2002–03 and 2004–05.
• Prior to 2000, state governments carried severe interest repayment burdens on historical central development loans carrying high coupon rates (above 13% to 14.5%) contracted during high-inflation decades.
• During 2002–04, domestic market interest rates softened substantially to around 6%–7%.
• The primary objective of the Debt Swap Scheme was to enable State Governments to swap/pre-pay these high-cost loans owed to the Central Government using low-cost fresh market borrowings (SDLs) and proceeds from the National Small Savings Fund (NSSF).
• Over ₹1.02 lakh crore of high-cost central debt was successfully swapped, significantly lowering debt-servicing burdens for the states.
• The official MPSC final answer key confirms Option 1.
• Key Takeaway: The Debt Swap Scheme allowed states to replace high-cost central loans with low-interest market borrowings.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'सार्वजनिक वित्त, कररचना, अर्थसंकल्प व GST (Public Finance & GST)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

सार्वजनिक महसूल, कर रचना (प्रत्यक्ष वि. अप्रत्यक्ष कर), कर सुधारणा समित्या (चेलय्या, केळकर) व वस्तू आणि सेवा कर (GST)

सार्वजनिक वित्त (Public Finance) मध्ये शासनाचे उत्पन्न (महसूल), खर्च, कर्जे आणि वित्तीय प्रशासनाचा अभ्यास केला जातो. शास...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

केंद्रीय अर्थसंकल्प (कलम ११२), अर्थसंकल्पाचे प्रकार, वित्तीय तुटींचे सर्व प्रकार (Fiscal, Revenue, Primary Deficit) व FRBM कायदा

भारतीय राज्यघटनेत 'बजेट' (Budget) हा शब्द कुठेही वापरलेला नसून कलम ११२ अंतर्गत त्यास 'वार्षिक वित्तीय विवरणपत्र' (Annual...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

वित्त आयोग (कलम २८०): घटनात्मक रचना, कार्ये, १ ला ते १६ वा वित्त आयोग, १५ वा वित्त आयोग (४१% वाटा) व कर वाटप निकष

भारतीय संघराज्यामध्ये केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये वित्तीय संसाधनांचे न्याय्य आणि समतोल वाटप करण्यासाठी कलम २८० अंतर्गत...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा