📅MPSC Rajyaseva Mains P2 2014 PaperGoogle वर फॉलो करा

बहुतांश राज्यांमध्ये, पंचायत राज संस्थांवरील राज्यांचे पर्यवेक्षण आणि नियंत्रणाची वैशिष्ट्ये काय आहेत ?
(a) कर्तव्यात कसूर करणाऱ्या पंचायतीवरील कार्यवाहीची (अधिकार) शक्ती
(b) अहवाल मागविण्याची (अधिकार) शक्ती
(c) प्रवेश आणि तपासणीचा अधिकार
(d) पंचायतीची बरखास्ती
पर्यायी उत्तरे :

What are the features of the state supervision and control over Panchayat Raj institutions, in most of the states ?
(a) Power to take action on defaulting Panchayats
(b) Power to call for proceedings
(c) Power of entry and inspection
(d) Dissolution of Panchayats
Answer options:

पर्याय (Options):
a
फक्त (d)
Only (d)
b
(a) आणि (d)
(a) and (d)
c
(a), (b) आणि (d)
(a), (b) and (d)
d
(a), (b), (c) आणि (d)
(a), (b), (c) and (d)
✓ योग्य उत्तर
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय d
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) ((a), (b), (c) आणि (d)) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• पंचायत राज संस्थांवर राज्य शासनाचे नियंत्रण व पर्यवेक्षण:
• राज्य शासनाचे नियंत्रणाचे मार्ग: स्थानिक स्वराज्य संस्था हा राज्य सूचीतील विषय असल्याने राज्य शासनाला कायद्यानुसार पंचायतींवर व्यापक पर्यवेक्षणात्मक अधिकार प्राप्त आहेत:
• कर्तव्यात कसूर करणाऱ्या पंचायतींवर कारवाई: नियमबाह्य ठरवून ठराव रद्द करणे किंवा कामे स्वतः हाती घेणे -> (a)
• अहवाल व इतिवृत्त मागवणे: पंचायतींचे दप्तर, लेख्यांचे हिशोब आणि कामकाजाचे अहवाल मागवण्याचा अधिकार -> (b)
• तपासणी व पाहणीचा अधिकार: आयुक्त किंवा जिल्हाधिकाऱ्यांमार्फत प्रत्यक्ष कार्यालयात जाऊन पाहणी व तपासणी करणे -> (c)
• बरखास्तीची शक्ती: सत्तेचा गैरवापर किंवा कर्तव्यपालनातील सततच्या अपयशावरून पंचायत बरखास्त (Dissolution) करणे (कलम 243E) -> (d)
• वरील चारही बाबी राज्यांच्या पर्यवेक्षण आणि नियंत्रणाची मुख्य वैशिष्ट्ये आहेत.
• पर्याय क्रमांक (4) 'सर्व (a), (b), (c) आणि (d)' हे अचूक उत्तर आहे.
• महत्त्वाची टीप: पंचायतींवर राज्य शासनाचे नियंत्रण दप्तर तपासणी, अहवाल मागवणे, कारवाई करणे आणि संस्था बरखास्त करणे या सर्व मार्गांनी चालते.

The correct answer is Option D ((a), (b), (c) and (d)).

Key Points:
• Mechanisms of State Supervision and Control over PRIs:
• State Control Tools: Panchayati Raj is a State subject (Entry 5, List II). Across state statutes (such as the Maharashtra ZP & PS Act, 1961 and Village Panchayats Act, 1959), state governments maintain structural oversight:
• Default Powers: Taking action against defaulting Panchayats or suspending unlawful resolutions -> (a)
• Calling for Records: Power to requisition proceedings, meeting minutes, accounts, and reports -> (b)
• Inspection: Right of authorized district officers/Divisional Commissioners of entry and on-site physical inspection of records and works -> (c)
• Dissolution: Power to dissolve or supersede a Panchayat for persistent incompetence, abuse of power, or default under Article 243E -> (d)
• All four are standard statutory features of state supervision and administrative control.
• Option (4) is the correct answer according to the official key.
• Key Takeaway: State supervision over PRIs encompasses inspection, calling for records, acting against defaults, and dissolving bodies for non-performance.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'पंचायत राज व स्थानिक स्वराज्य संस्था (Panchayati Raj & Urban Local Government)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

पंचायत राजची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, विकास समित्या (बलवंतराय, वसंतराव नाईक) व ७३ वी-७४ वी घटनादुरुस्ती

भारतात स्थानिक स्वराज्य संस्थांची मुळे प्राचीन ग्रामव्यवस्थेत आढळतात. आधुनिक काळात १८८२ चा लॉर्ड रिपन यांचा ठराव हा 'स्थ...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था: ग्रामपंचायत (१९५८ कायदा), पंचायत समिती व जिल्हा परिषद (१९६१ कायदा) सखोल रचना

महाराष्ट्रात ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्थांची त्रिस्तरीय रचना दोन स्वतंत्र अधिनियमांद्वारे नियंत्रित केली जाते: १) गाव...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 40 मि. वाचन

नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्था: महानगरपालिका (महाराष्ट्रातील सर्व २९ मनपा), नगरपालिका, नगरपंचायत व छावणी मंडळे

भारतातील नागरी स्थानिक प्रशासनाची मुहूर्तमेढ १६८८ मध्ये मद्रास महानगरपालिकेच्या (Madras Municipal Corporation) स्थापनेने...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2014 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔