वरील उतारा वाचून कोणता अचूक निष्कर्ष निघेल ? अचूक पर्याय निवडा.
(a) यंत्राला माणसाने दोष देवू नयेत.
(b) मनुष्याला सुख हवे तर यंत्रही हवेच.
(c) मनुष्य यंत्राचा गुलाम होईल.
(d) यंत्रामुळे उत्पन्न वाढेल.

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) ((a), (b) व (d) बरोबर (c) फक्त चूक) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• संकल्पना: उताऱ्यातून लेखकाने मांडलेले मुद्दे आणि नाकारलेले मुद्दे ओळखून योग्य निष्कर्ष काढणे.
• योग्य पर्याय विश्लेषण:
• (a) उताऱ्याच्या सुरुवातीलाच म्हटले आहे की 'दोष यंत्राचा का म्हणावयाचा? तो दोष समाजरचनेचा आहे'. म्हणजे यंत्राला दोष देऊ नये (बरोबर).
• (b) काबाडकष्ट कमी होऊन सुट्ट्या व रिकामा वेळ हवा असेल, तर यंत्र हवेच असा लेखकाचा सूर आहे (बरोबर).
• (c) 'मनुष्य यंत्राचा गुलाम होईल... इत्यादी ओरड असमंजसपणाची आहे' असे लेखकाने स्पष्ट म्हटले आहे. म्हणजे हा निष्कर्ष लेखकाला मान्य नाही (चूक).
• (d) 'यंत्रबळे असे दसपट अन्नवस्त्र उत्पन्न होऊन...' म्हणजे यंत्रामुळे उत्पन्न/उत्पादन वाढेल हा निष्कर्ष योग्य आहे (बरोबर).
• त्यामुळे (a), (b) आणि (d) बरोबर आहेत आणि (c) चूक आहे. हा गट पर्याय ४ मध्ये आहे.
• परीक्षेच्या दृष्टिकोनातून: जे विचार लेखकाने 'असमंजस' किंवा 'भेकडपणाचे' म्हटले आहेत, ते निष्कर्षातून वगळले पाहिजेत.
• महत्त्वाची टीप: लक्षात ठेवा: लेखकाच्या मते मनुष्य यंत्राचा गुलाम होईल ही ओरड चुकीची आहे, बाकी यंत्राचे सर्व फायदे त्यांनी मान्य केले आहेत.