#102📅 MPSC Rajyaseva Mains P4 2012 Official Question Paper(2012) +1 गुण

कुळाच्या हक्कासंबंधी सुधारणेत खालील कोणत्या बाबींचा समावेश करण्यात आला ?
अ. भूधारणाधिकार
ब. चकबंदी
क. जमिनीचे पुनर्वाटप
ड. जमिनीचे भाडे आकारणी नियमीत करणे
योग्य पर्याय निवडा :

Tenancy reforms include
a. Ownership rights
b. Consolidation of holdings
c. Redistribution of land
d. Regulation of rent
Select the correct option:

पर्याय (Options):
a
अ आणि क
a and c
b
अ, क आणि ड
a, c and d
c
अ आणि ड
a and d
✓ योग्य उत्तर
d
अ, ब क आणि ड
a, b, c and d
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय c
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (अ आणि ड) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारतातील जमीन सुधारणांचे प्रमुख घटक:
• १. मध्यस्थांचे (जमीनदारी) उच्चाटन.
• २. कुळ सुधारणा (Tenancy Reforms).
• ३. जमिनीची कमाल धारणा आणि अतिरिक्त जमिनीचे पुनर्वाटप.
• ४. तुकड्यांचे एकत्रिकरण (चकबंदी).
• कुळांच्या हक्कांसंबंधी सुधारणांमध्ये (Tenancy Reforms) खालील ३ प्रमुख बाबी येतात:
• जमिनीचे भाडे / खंड आकारणी नियमित करणे (Regulation of Rent): जमीनदारांकडून होणारी पिळवणूक रोखून खंडाचा दर १/४ ते १/५ मर्यादित करणे (विधान ड).
• कुळ हक्काची सुरक्षा (Security of Tenure): कुळांना जमिनीवरून मनमानीपणे बेदखल करण्यास बंदी घालणे.
• कुळांना मालकी हक्क देणे (Ownership Rights / भूधारणाधिकार): 'कसेल त्याची जमीन' या तत्त्वानुसार प्रत्यक्ष कसणाऱ्या कुळांना जमिनीचे मालक बनवणे (विधान अ).
• चकबंदी (ब) आणि जमिनीचे पुनर्वाटप (क) हे स्वतंत्र जमीन व्यवस्थापन सुधारणांचे भाग आहेत, ते थेट कुळ सुधारणांमध्ये येत नाहीत.
• म्हणूनच कुळ सुधारणांमध्ये अ आणि ड यांचा समावेश होतो (पर्याय ३).
• महत्त्वाची टीप: कुळ सुधारणांमध्ये प्रामुख्याने खंडाचे नियमन (भाडे नियंत्रण), वहिवाटीची सुरक्षा आणि कुळांना मालकी हक्क (भूधारणाधिकार) देणे यांचा समावेश होतो.

The correct answer is Option C (a and d).

Key Points:
• Land Reforms Architecture in India is structurally bifurcated into broad categories:
• 1. Abolition of Intermediaries (Zamindari abolition).
• 2. Tenancy Reforms (कुळ सुधारणा).
• 3. Ceiling on Landholdings and Redistribution of Surplus Land (क).
• 4. Consolidation of fragmented holdings (चकबंदी) (ब).
• Components Specifically under Tenancy Reforms:
• Regulation of Rent (खंड नियंत्रण): Capping the maximum rent payable by tenants (usually 1/4th to 1/5th of gross produce) (Statement d).
• Security of Tenure (कुळ वहिवाट सुरक्षा): Protecting tenants from arbitrary eviction.
• Conferment of Ownership Rights on Tenants (भूधारणाधिकार / मालकी हक्क): Vesting ownership of leased land in cultivating tenants ('land to the tiller' as on Tillers' Day) (Statement a).
• Consolidation of holdings (b) and redistribution of surplus land (c) fall under structural land ceiling and reorganization, not tenancy-specific rights.
• Therefore, tenancy reforms specifically comprise a and d (Option 3).
• Key Takeaway: Tenancy reforms specifically encompass regulation of rent, security of tenure, and conferment of ownership rights to tillers.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'कृषी व ग्रामीण अर्थव्यवस्था: MSP, CACP, FCI, PDS, NFSA, NABARD व शेती सुधारणा (Agriculture & Rural Economy)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2012 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔

📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)

सर्व पहा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔