#171📅 MPSC Group B Mains 2011 - Paper 2 (STI)(2011) +1 गुण

गेल्या काही वर्षातील केंद्र सरकारच्या नियोजन बाह्य खर्चातील सर्वात मोठी बाब कोणती ?

In the past few years, which component has been the single largest item of non-plan expenditure of the Central Government?
पर्याय (Options):
a
व्याज परतावा
Interest payment
✓ योग्य उत्तर
b
सबसिडी (सूट)
Subsidies
c
राज्य सरकाराना अनुदान
Grants to states
d
संरक्षण खर्च
Defence expenditure
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (व्याज परतावा) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• केंद्र सरकारच्या अर्थसंकल्पात योजनाबाह्य खर्च (Non-Plan Expenditure) हा सर्वात मोठा खर्च मानला जात होता.
• केंद्र सरकारच्या योजनाबाह्य खर्चातील प्रमुख घटकांची रचना खालीलप्रमाणे होती:
• १. व्याज परतावा (Interest Payments): हा घटक सातत्याने 'सर्वात मोठी एकल बाब' राहिला आहे; एकूण योजनाबाह्य खर्चाच्या ३०% ते ३५% खर्च केवळ जुन्या कर्जांवरील व्याज भरण्यासाठी होतो.
• २. संरक्षण खर्च (Defence Expenditure): हा दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा खर्च असून तो सुमारे १५% ते १८% असतो.
• ३. अनुदाने/सबसिडी (अन्न, खते आणि इंधन सबसिडी): हा तिसरा मोठा खर्च असतो.
• ४. निवृत्तीवेतन आणि राज्यांना अनुदाने.
• मागील काळात घेतलेल्या प्रचंड सार्वजनिक कर्जांमुळे दरवर्षी व्याजाचा भार वाढत गेला, ज्यामुळे व्याज परतावा ही योजनाबाह्य खर्चातील सर्वोच्च बाब ठरली.
• एमपीएससीच्या अधिकृत अंतिम उत्तरतालिकेनुसार याचे योग्य उत्तर पर्याय क्रमांक १ (व्याज परतावा) आहे.
• महत्त्वाची टीप: केंद्र सरकारच्या योजनाबाह्य खर्चातील सर्वात मोठी एकल बाब कर्जावरील 'व्याज परतावा' ही आहे.

The correct answer is Option A (Interest payment).

Key Points:
• Non-Plan Expenditure (योजनाबाह्य खर्च) constituted the dominant portion of the Union Budget, consisting of mandatory maintenance and committed public obligations.
• Breakdown of the major components of Non-Plan Expenditure:
• 1. Interest Payments (व्याज परतावा): Consistently the single largest item, accounting for over 30% to 35% of total non-plan outlays and absorbing over 20% to 25% of gross revenue receipts.
• 2. Defence Expenditure: Second largest head, absorbing around 15% to 18% of non-plan spending.
• 3. Subsidies (Food, Fertilizer, and Petroleum): Absorbing around 10% to 14%.
• 4. Grants to States and Union Territories and Pensions.
• Continuous past borrowing created a massive cumulative debt stock, rendering debt-servicing (interest obligations) the single largest non-discretionary drain on the budget.
• The official MPSC final answer key confirms Option 1 (Interest payment).
• Key Takeaway: Interest payments consistently constitute the single largest component of the Central Government's non-plan expenditure.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'सार्वजनिक वित्त, कररचना, अर्थसंकल्प व GST (Public Finance & GST)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

सार्वजनिक महसूल, कर रचना (प्रत्यक्ष वि. अप्रत्यक्ष कर), कर सुधारणा समित्या (चेलय्या, केळकर) व वस्तू आणि सेवा कर (GST)

सार्वजनिक वित्त (Public Finance) मध्ये शासनाचे उत्पन्न (महसूल), खर्च, कर्जे आणि वित्तीय प्रशासनाचा अभ्यास केला जातो. शास...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

केंद्रीय अर्थसंकल्प (कलम ११२), अर्थसंकल्पाचे प्रकार, वित्तीय तुटींचे सर्व प्रकार (Fiscal, Revenue, Primary Deficit) व FRBM कायदा

भारतीय राज्यघटनेत 'बजेट' (Budget) हा शब्द कुठेही वापरलेला नसून कलम ११२ अंतर्गत त्यास 'वार्षिक वित्तीय विवरणपत्र' (Annual...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

वित्त आयोग (कलम २८०): घटनात्मक रचना, कार्ये, १ ला ते १६ वा वित्त आयोग, १५ वा वित्त आयोग (४१% वाटा) व कर वाटप निकष

भारतीय संघराज्यामध्ये केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये वित्तीय संसाधनांचे न्याय्य आणि समतोल वाटप करण्यासाठी कलम २८० अंतर्गत...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा