गेल्या काही वर्षातील केंद्र सरकारच्या नियोजन बाह्य खर्चातील सर्वात मोठी बाब कोणती ?
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (व्याज परतावा) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• केंद्र सरकारच्या अर्थसंकल्पात योजनाबाह्य खर्च (Non-Plan Expenditure) हा सर्वात मोठा खर्च मानला जात होता.
• केंद्र सरकारच्या योजनाबाह्य खर्चातील प्रमुख घटकांची रचना खालीलप्रमाणे होती:
• १. व्याज परतावा (Interest Payments): हा घटक सातत्याने 'सर्वात मोठी एकल बाब' राहिला आहे; एकूण योजनाबाह्य खर्चाच्या ३०% ते ३५% खर्च केवळ जुन्या कर्जांवरील व्याज भरण्यासाठी होतो.
• २. संरक्षण खर्च (Defence Expenditure): हा दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा खर्च असून तो सुमारे १५% ते १८% असतो.
• ३. अनुदाने/सबसिडी (अन्न, खते आणि इंधन सबसिडी): हा तिसरा मोठा खर्च असतो.
• ४. निवृत्तीवेतन आणि राज्यांना अनुदाने.
• मागील काळात घेतलेल्या प्रचंड सार्वजनिक कर्जांमुळे दरवर्षी व्याजाचा भार वाढत गेला, ज्यामुळे व्याज परतावा ही योजनाबाह्य खर्चातील सर्वोच्च बाब ठरली.
• एमपीएससीच्या अधिकृत अंतिम उत्तरतालिकेनुसार याचे योग्य उत्तर पर्याय क्रमांक १ (व्याज परतावा) आहे.
• महत्त्वाची टीप: केंद्र सरकारच्या योजनाबाह्य खर्चातील सर्वात मोठी एकल बाब कर्जावरील 'व्याज परतावा' ही आहे.
The correct answer is Option A (Interest payment).
Key Points:
• Non-Plan Expenditure (योजनाबाह्य खर्च) constituted the dominant portion of the Union Budget, consisting of mandatory maintenance and committed public obligations.
• Breakdown of the major components of Non-Plan Expenditure:
• 1. Interest Payments (व्याज परतावा): Consistently the single largest item, accounting for over 30% to 35% of total non-plan outlays and absorbing over 20% to 25% of gross revenue receipts.
• 2. Defence Expenditure: Second largest head, absorbing around 15% to 18% of non-plan spending.
• 3. Subsidies (Food, Fertilizer, and Petroleum): Absorbing around 10% to 14%.
• 4. Grants to States and Union Territories and Pensions.
• Continuous past borrowing created a massive cumulative debt stock, rendering debt-servicing (interest obligations) the single largest non-discretionary drain on the budget.
• The official MPSC final answer key confirms Option 1 (Interest payment).
• Key Takeaway: Interest payments consistently constitute the single largest component of the Central Government's non-plan expenditure.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'सार्वजनिक वित्त, कररचना, अर्थसंकल्प व GST (Public Finance & GST)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सार्वजनिक महसूल, कर रचना (प्रत्यक्ष वि. अप्रत्यक्ष कर), कर सुधारणा समित्या (चेलय्या, केळकर) व वस्तू आणि सेवा कर (GST)
सार्वजनिक वित्त (Public Finance) मध्ये शासनाचे उत्पन्न (महसूल), खर्च, कर्जे आणि वित्तीय प्रशासनाचा अभ्यास केला जातो. शास...
केंद्रीय अर्थसंकल्प (कलम ११२), अर्थसंकल्पाचे प्रकार, वित्तीय तुटींचे सर्व प्रकार (Fiscal, Revenue, Primary Deficit) व FRBM कायदा
भारतीय राज्यघटनेत 'बजेट' (Budget) हा शब्द कुठेही वापरलेला नसून कलम ११२ अंतर्गत त्यास 'वार्षिक वित्तीय विवरणपत्र' (Annual...
वित्त आयोग (कलम २८०): घटनात्मक रचना, कार्ये, १ ला ते १६ वा वित्त आयोग, १५ वा वित्त आयोग (४१% वाटा) व कर वाटप निकष
भारतीय संघराज्यामध्ये केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये वित्तीय संसाधनांचे न्याय्य आणि समतोल वाटप करण्यासाठी कलम २८० अंतर्गत...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
भारत सरकारने 2004 साली स्थापन केलेल्या 'टास्क फोर्स' चे मुख्...
13 व्या वित्त आयेगाच्या मते सार्वजनिक कर्ज आणि एकूण सकल उत्प...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group B Mains 2011 - Paper 2 (STI) इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔'Gnutella' हे कोणत्या नेटवर्क स्ट्रॅटेजी मध्ये वापरतात ?
मागीतल्या नसलेल्या आणी मिळालेल्या ई मेल्सला काय म्हणतात ?
माहीती पाठविण्यापूर्वी तिचे तुकड्यात रूपांतर करण्यात येते, अश्या तुकड्यास काय म्हणतात ?
मॅक ओ.एस. एक्स सव्र्व्हर ही ऑपरेटिंग सिस्टीम आहे.
कोणत्या नेटवर्क मध्ये सर्व नोडसला समान अधिकार असतात ?
इंन्टरनेट मध्ये जोडलेल्या संगणकास अॅडरेस असतो, त्यास म्हणतात.
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔5.032 + 0.8 + 150.03 + 40 = ?
1 ते 30 पर्यंतच्या नैसर्गिक संख्यांची सरासरी किती ?
8 1/3, 3 4/5, 7 1/5 व 9 2/3 या संख्यांची सरासरी काढा ?
दोन लगतच्या झाडांमधील अंतर 2.5 मी. इतके असल्यास 75 मी. लांबीच्या रस्त्यावर एकूण किती झाडे लावावी लागतील ?
आई आणि मुलाचे वयाचे प्रमाण 7:3 आहे. जर त्यांच्या वयांची बेरीज 60 वर्षे असेल तर त्यांच्या वयातील फरक किती आहे ?
जर अ:क = 3:4 आणि ब:क = 8:9 तर अ:ब:क = ?