📅MPSC Rajyaseva Mains P1 2022 PaperGoogle वर फॉलो करा

सिंचन पाण्यामधील ______ यांच्या रासायनिक घटकामुळे आणि त्यांच्या एकूण प्रमाणामुळे जमिनीच्या गुणधर्मामध्ये बदल होतात.

______ in irrigation water bring about changes in soil properties by their chemical composition and total concentration.
पर्याय (Options):
a
खनिजे
Minerals
b
क्षार
Salts
✓ योग्य उत्तर
c
धनभारीत कण
Cations
d
ऋणभारीत कण
Anions
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय b
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (क्षार) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• सिंचनाच्या पाण्याचे गुणधर्म आणि जमिनीवरील परिणाम:
• सिंचनाच्या पाण्यात विरघळलेले विविध 'क्षार' (Salts) आणि त्यांचे एकूण प्रमाण (Total Dissolved Solids / Concentration) जमिनीच्या भौतिक व रासायनिक गुणधर्मांमध्ये मोठे बदल घडवून आणतात.
• क्षारांचे जमिनीवर होणारे परिणाम:
• क्षारपड जमीन (Salinization): पाण्यात क्षारांचे प्रमाण (Electrical Conductivity - EC) जास्त असल्यास मुळांच्या कक्षेत क्षार साचून 'खारवट/क्षारयुक्त जमीन' बनते, ज्यामुळे पिकांना पाणी शोषून घेणे कठीण होते.
• चोपण जमीन (Sodification): पाण्यात सोडियम क्षारांचे प्रमाण (SAR/RSC) जास्त असल्यास मातीचे कण विखुरतात (Dispersion), जमिनीची सच्छिद्रता नष्ट होते व 'चोपण/अल्कली जमीन' तयार होते.
• त्यामुळे सिंचन पाण्यातील 'क्षार' जमिनीच्या गुणधर्मात बदल घडवून आणतात (पर्याय २).
• महत्त्वाची टीप: सिंचनाच्या पाण्यातील विद्राव्य क्षारांचे प्रमाण व रासायनिक घटक जमिनीला खारवट किंवा चोपण बनवून तिच्या गुणधर्मात बदल करतात.

The correct answer is Option B (Salts).

Key Points:
• Irrigation Water Quality and Soil Properties:
• Dissolved Salts (विद्राव्य क्षार): Irrigation water always contains dissolved mineral salts consisting of cations (Na^+, Ca²⁺, Mg²⁺, K^+) and anions (Cl^-, SO₄²⁻, HCO₃^-, CO₃²⁻).
• Impact on Soil Chemical and Physical Properties:
• 1. Salinization: Continuous irrigation with high total dissolved salts (measured by Electrical Conductivity, EC_(iw) > 2 dS/m) accumulates soluble salts in the root zone, creating Saline Soils (Solonchak) with high osmotic potential restricting water uptake.
• 2. Sodification / Alkalization: High Sodium Adsorption Ratio (SAR) and Residual Sodium Carbonate (RSC) displace calcium on clay complexes with sodium, destroying soil structure, causing clay dispersion, poor permeability, and forming Sodic Soils.
• Hence, soluble Salts in irrigation water alter soil properties (Option 2).
• Key Takeaway: Dissolved salts and their concentrations in irrigation water determine soil salinization and sodification hazards.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'रसायनशास्त्र: आम्ल, आम्लारी, क्षार, pH स्केल, धातू, अधातू, कार्बन व बहुवारिके (Acids, Metals & Carbon)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

आम्ल, आम्लारी, क्षार, दर्शक आणि सोरेन्सनची pH स्केल (Acids, Bases, Salts & pH Scale)

आम्ल, आम्लारी, क्षार, दर्शक आणि सोरेन्सनची pH स्केल (Acids, Bases, Salts & pH Scale) या घटकामध्ये आम्ल (Acids), आम्लारी...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

धातू, अधातू, धातुकर्म (Metallurgy), संमिश्रे (Alloys) व गंज प्रतिबंधक पद्धती (Corrosion & Galvanization)

धातू, अधातू, धातुकर्म (Metallurgy), संमिश्रे (Alloys) व गंज प्रतिबंधक पद्धती (Corrosion & Galvanization) या घटकामध्ये धा...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

कार्बन व त्याची संयुगे: अपरूपे (हिरा, ग्रॅफाइट, फुलेरिन), हायड्रोकार्बन्स, बहुवारिके व दैनंदिन रसायनशास्त्र

कार्बन व त्याची संयुगे: अपरूपे (हिरा, ग्रॅफाइट, फुलेरिन), हायड्रोकार्बन्स, बहुवारिके व दैनंदिन रसायनशास्त्र या घटकामध्ये...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P1 2022 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔