महाराष्ट्राच्या दख्खन पठारावर ग्रामीण भागामध्ये घर बांधणीसाठी या स्थानिक दगडाचा वापर केला जातो.
महाराष्ट्राच्या दख्खन पठारावर ग्रामीण भागामध्ये घर बांधणीसाठी या स्थानिक दगडाचा वापर केला जातो.
The local rock used to construct houses in rural area on the Deccan Plateau of Maharashtra is
Jamba stone
Marble stone
Granite stone
Basalt stone
योग्य उत्तर पर्याय D (बेसॉल्ट दगड / Basalt rock) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (महाराष्ट्राचे भूगर्भशास्त्र व दगड निर्मिती):
१. दख्खनचा पठार व बेसॉल्ट खडक:
- महाराष्ट्राचा ८२% पेक्षा जास्त भूभाग 'दख्खनच्या ट्रॅप'ने (Deccan Trap) व्यापलेला आहे, ज्याची निर्मिती लाखो वर्षांपूर्वी ज्वालामुखीच्या भेगीय उद्रेकातून बाहेर पडलेल्या लाव्हा रसाच्या थंड होण्याने झाली आहे.
- या प्रक्रियेमुळे येथे मुबलक प्रमाणात अतिशय कठीण, टिकाऊ आणि काळ्या रंगाचा 'बेसॉल्ट खडक' (Basalt igneous rock) आढळतो.
२. घरबांधणीतील वापर: ग्रामीण भागात मुबलक स्थानिक उपलब्धतेमुळे पारंपरिक घरे, वाडे, पायऱ्या, विहिरी आणि कुंपणाच्या भिंती बांधण्यासाठी बेसॉल्ट दगडाचा वापर केला जातो.
३. इतर खडकांची भौगोलिक ठिकाणे:
- जांभा दगड (Laterite): दक्षिण कोकण (रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग) आणि पश्चिम घाटातील जास्त पावसाच्या भागात आढळतो.
- संगमरवर (Marble): नागपूर, गोंदियातील रूपांतरित खडक पट्ट्यात अल्प प्रमाणात.
- ग्रॅनाईट (Granite): विदर्भातील पूर्व भाग (चंद्रपूर, गडचिरोली).
म्हणून दख्खन पठारावर घरबांधणीसाठी 'बेसॉल्ट दगड' वापरला जातो.
The correct answer is Option D (Basalt rock).
Detailed Step-by-Step Geological Analysis:
1. Geological Profile of Deccan Trap: Formed during the late Cretaceous period by fissure volcanic lava eruptions, over 80% of Maharashtra's landmass is underlain by hard, dark, mafic igneous Basalt rock.
2. Vernacular Architecture: Owing to its ubiquitous accessibility, compressive strength, and thermal resistance, basalt stone masonry serves as the primary vernacular construction material for village housing, stone walls, and fortresses across the plateau.
3. Comparison of Alternatives:
- Laterite rock: Confined to humid subtropical Konkan coasts (Ratnagiri, Sindhudurg).
- Marble rock: Metamorphic limestone found in parts of Madhya Pradesh/Rajasthan.
- Granite rock: Found in archaic basement complexes of eastern Vidarbha (Gadchiroli).
Hence, Basalt is the local rock used on the Deccan Plateau.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'महाराष्ट्राची प्राकृतिक रचना: कोकण, सह्याद्री व पठार' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
सप्टेंबर 2001 मध्ये जवाहर ग्राम समृद्धी योजना आणि रोजगार शाश...
विशेष प्रदेश विकास कार्यक्रम यासाठी तयार करण्यात आला अ. दारि...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Prelims 2023 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 महाराष्ट्राचा व भारताचा भूगोल (Geography) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?