खालीलपैकी सर्वात मोठा डायपोल मोमेन्ट असलेला रेणू आहे ________
योग्य उत्तर पर्याय B (CHCl₃ / क्लोरोफॉर्म) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (रेणूंची भूमिती व डायपोल मोमेंट - Dipole Moment):
१. डायपोल मोमेंट (द्विध्रुव आघूर्ण - μ):
- जेव्हा रेणूमध्ये विद्युत ऋणतेतील (Electronegativity) फरकामुळे प्रभाराचे विभाजन होते, तेव्हा डायपोल मोमेंट निर्माण होतो (μ = q × d). हे एक सदिश परिमाण (Vector quantity) आहे.
२. दिलेल्या पर्यायांचे विश्लेषण:
- (a) CH₄ (मिथेन): सममित चतुष्कोणीय रचना (Symmetric Tetrahedral). चारही C-H बंधांचे डायपोल एकमेकांना पूर्णपणे निष्प्रभ करतात, त्यामुळे एकूण डायपोल मोमेंट शून्य असतो (μ = 0 D).
- (c) CCl₄ (कार्बन टेट्राक्लोराईड): सममित चतुष्कोणीय रचना (Symmetric Tetrahedral). जरी चारही C-Cl बंध अत्यंत ध्रुवीय असले, तरी त्यांचे सदिश आघूर्ण विरुद्ध दिशांमुळे परस्परांना निष्प्रभ करतात, त्यामुळे एकूण डायपोल मोमेंट शून्य असतो (μ = 0 D).
- (d) CHI₃ (आयोडोफॉर्म): असममित रचना, परंतु आयोडीनची विद्युत ऋणता (२.६६) क्लोरीनपेक्षा (३.१६) खूपच कमी असल्याने C-I बंधाचा आघूर्ण कमी असतो (μ ≈ १.०० D).
- (b) CHCl₃ (क्लोरोफॉर्म): असममित चतुष्कोणीय रचना (Asymmetric Tetrahedral). तीन C-Cl बंधांचे तीव्र डायपोल एकत्र येऊन C-H बंधाच्या दिशेला पूरक ठरतात आणि ते एकमेकांना निष्प्रभ करत नाहीत. त्यामुळे CHCl₃ चा डायपोल मोमेंट या पर्यायांमध्ये सर्वाधिक (μ = १.०४ D) असतो.
म्हणून सर्वात मोठा डायपोल मोमेंट असलेला रेणू CHCl₃ आहे.
The correct answer is Option B (CHCl₃).
Detailed Step-by-Step Chemical Bonding & Molecular Geometry Analysis:
1. Principle of Net Molecular Dipole Moment (μ):
Vector summation of individual bond dipoles governed by molecular spatial geometry and Pauling electronegativity differentials.
2. Evaluation of Candidates:
- CH₄: Regular tetrahedral symmetry (Td point group); opposing C-H vector dipoles cancel symmetrically -> μ = 0 Debye.
- CCl₄: Regular tetrahedral symmetry; four strong C-Cl polar bonds symmetrically oppose and fully cancel each other out -> μ = 0 Debye.
- CHI₃ (Iodoform): Lower electronegativity of iodine (2.66) results in weaker bond dipole magnitudes -> net μ ≈ 1.00 D.
- CHCl₃ (Chloroform): Asymmetric distorted tetrahedral geometry (C3v). High electronegativity of chlorine (3.16) creates three robust C-Cl bond dipoles whose resultant reinforces the net dipole along the C-H axis without spatial cancellation, yielding net μ = 1.04 Debye (the highest in the set).
Hence, Option B is correct.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'रसायनशास्त्र: आम्ल, आम्लारी, क्षार, pH स्केल, धातू, अधातू, कार्बन व बहुवारिके (Acids, Metals & Carbon)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
आम्ल, आम्लारी, क्षार, दर्शक आणि सोरेन्सनची pH स्केल (Acids, Bases, Salts & pH Scale)
आम्ल, आम्लारी, क्षार, दर्शक आणि सोरेन्सनची pH स्केल (Acids, Bases, Salts & pH Scale) या घटकामध्ये आम्ल (Acids), आम्लारी...
धातू, अधातू, धातुकर्म (Metallurgy), संमिश्रे (Alloys) व गंज प्रतिबंधक पद्धती (Corrosion & Galvanization)
धातू, अधातू, धातुकर्म (Metallurgy), संमिश्रे (Alloys) व गंज प्रतिबंधक पद्धती (Corrosion & Galvanization) या घटकामध्ये धा...
कार्बन व त्याची संयुगे: अपरूपे (हिरा, ग्रॅफाइट, फुलेरिन), हायड्रोकार्बन्स, बहुवारिके व दैनंदिन रसायनशास्त्र
कार्बन व त्याची संयुगे: अपरूपे (हिरा, ग्रॅफाइट, फुलेरिन), हायड्रोकार्बन्स, बहुवारिके व दैनंदिन रसायनशास्त्र या घटकामध्ये...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
परमानंद कटारा विरुद्ध युनीयन ऑफ इंडिया हे प्रकरण खालीलपैकी क...
एका वर्गात 40% मुलांनी शिष्यवृत्ती मिळवली. जर 50% विद्यार्थ्...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Prelims 2024 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 सामान्य विज्ञान (General Science) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?