बेरोजगारी - प्रकार, मोजमाप व रोजगार हमी योजना - सराव चाचणी

बेरोजगारी - प्रकार, मोजमाप व रोजगार हमी योजना (Unemployment - Types, Measurement & Employment Schemes) या घटकावर आधारित १५ महत्त्वाचे बहुपर्यायी सराव प्रश्न व सविस्तर स्पष्टीकरण. MPSC, पोलीस भरती व तलाठी परीक्षेसाठी मोफत ऑनलाइन सोडवा.

भारतीय अर्थव्यवस्था

Google वर फॉलो करा

📖

या घटकाची अभ्यास नोट्स उपलब्धदारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)

नोट्स वाचा➔

महासराव संपादकीय टीम १९ सप्टेंबर, २०२६ तज्ज्ञांकडून प्रमाणित (Verified Test)

एकूण प्रश्न

एकूण गुण

वेळ मर्यादा

15 मि.

माध्यम

मराठी व English

🎯 प्रीमियम टेस्ट सिरीज➔

📲

हा सराव मोबाईल ॲपमध्ये सोडवा!

महासरावचे अधिकृत Android App आता Google Play वर उपलब्ध आहे.

Google Play वरून मिळवा

सराव प्रश्नपत्रिका व उत्तरे (Practice Questions)

15 प्रश्न समाविष्ट

भारतीय कृषी क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर आढळणाऱ्या 'प्रच्छन्न किंवा छुपी बेरोजगारी' (Disguised / Concealed Unemployment) चे मुख्य आर्थिक वैशिष्ट्य खालीलपैकी कोणते असते?

Which of the following is the defining macroeconomic characteristic of 'Disguised Unemployment' predominantly observed in the Indian agricultural sector?

श्रमिकांची सीमांत उत्पादकता शून्य किंवा नगण्य असते

The marginal productivity of labour is zero or negligible, meaning that withdrawing surplus laborers from the land does not reduce aggregate agricultural output.

कामगारांना त्यांची पूर्ण क्षमता असूनही वर्षभर कोणतेही काम मिळत नाही.

Workers are totally idle without work throughout the entire year.

कामगारांचे वेतन बाजारभावापेक्षा दुप्पट असते.

Workers receive wages far above the market rate.

केवळ सुशिक्षित तरुणांमधील बेकारी.

Unemployment strictly confined to educated urban youth.

भारतात वारसा हक्काने शेतजमिनीची होणारी 'उपविभागणी आणि तुकडे होण्यामुळे' (Subdivision and Fragmentation of Land Holdings) खालीलपैकी कोणते गंभीर तोटे निर्माण होतात?(a) बांध व सीमारेषांमुळे जमिनीची मोठी नासाडी होणे.(b) शेतीवर अवलंबून असणाऱ्या प्रच्छन्न व छुपी बेरोजगारीत (Disguised Unemployment) वाढ होणे.(c) आधुनिक सिंचन व यंत्रसामग्रीचा वापर अशक्य होऊन शेतीची उत्पादकता अत्यंत कमी होणे.योग्य पर्याय निवडा:

What economic disadvantages stem from the subdivision and fragmentation of agricultural land holdings in India?(a) Wastage of cultivable land in boundaries and hedges(b) Rise in disguised and under-employment(c) Inefficient utilization of modern machinery resulting in low farm productivitySelect the correct option:

फक्त (a) आणि (b)

Only (a) and (b)

सर्व तोटे बरोबर आहेत (a, b आणि c)

All of the above disadvantages are correct ((a), (b) and (c))

फक्त (a) आणि (c)

Only (a) and (c)

फक्त (b) आणि (c)

Only (b) and (c)

प्रसिद्ध 'फिलिप्स वक्र' (Phillips Curve) हा स्थूल अर्थशास्त्रात खालीलपैकी कोणत्या दोन चलांमधील (Variables) व्यस्त संबंध दर्शवतो?

The classic macroeconomic 'Phillips Curve' graphically represents an inverse short-run trade-off between which two variables?

रोजगार आणि लोकसंख्या वाढ

Employment and Population Growth

महागाई आणि एकूण उत्पादन

Inflation and Aggregate Output

महागाईचा दर आणि बेरोजगारीचा दर

Rate of Inflation and Rate of Unemployment

वस्तूंची मागणी आणि पुरवठा

Demand and Supply of goods

अर्थव्यवस्थेतील उत्पादन तंत्रातील बदल किंवा मागणीच्या रचनेतील बदलांमुळे जुनी कौशल्ये कालबाह्य होऊन निर्माण होणाऱ्या बेरोजगारीस काय म्हणतात?

What type of unemployment occurs when technological advancements or structural economic shifts render existing workforce skills obsolete?

चक्रीय बेरोजगारी

Cyclical Unemployment

घर्षणात्मक बेरोजगारी

Frictional Unemployment

हंगामी बेरोजगारी

Seasonal Unemployment

संरचनात्मक बेरोजगारी

Structural Unemployment

राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षण कार्यालयाद्वारे (NSSO) बेरोजगारी मोजण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या 'चालू दैनिक स्थिती' (Current Daily Status - CDS) पद्धतीचा निकष कोणता?

What is the operational criterion under the Current Daily Status (CDS) approach utilized by NSSO to measure daily employment?

मागील ३६५ दिवसांत किमान १८३ दिवस काम मिळाले पाहिजे

Work for at least 183 days in the past 365 days

ज्या व्यक्तीने संदर्भाधीन आठवड्यात दररोज किमान १ तास पण ४ तासांपेक्षा कमी काम केले आहे, तिला अर्ध्या दिवसासाठी कार्यरत मानले जाते

Working at least 1 hour but under 4 hours per day counts as half-day employment

संपूर्ण आठवड्यात १ तास काम मिळाले तरी पूर्ण आठवडाभर कार्यरत मानले जाते

1 hour per week counts as fully employed

दररोज किमान ८ तास काम अनिवार्य असते

Daily 8 hours mandatory

🎯 Official Test Series सर्व स्पर्धा परीक्षा परिपूर्ण तयारी

MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — संपूर्ण टेस्ट सिरीज

100+ फुल-लेंथ सराव पेपर्स, विषयनिहाय चाचण्या, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि PYQs सोल्यूशन्ससह!

👮 पोलीस भरती सिरीज➔🏛️ तलाठी / MPSC सिरीज➔

NSSO च्या 'सामान्य प्रमुख स्थिती' (Usual Principal Status - UPS) या बेरोजगारी मोजमापाच्या संकल्पनेनुसार एखाद्या व्यक्तीला कार्यरत (Employed) केव्हा मानले जाते?

Under NSSO's Usual Principal Status (UPS) framework, when is an individual categorized as employed?

केवळ सरकारी नोकरीत कार्यरत असल्यास

Only if in government employment

मागील आठवड्यात किमान १ तास काम केलेले असल्यास

If worked at least 1 hour in preceding week

सर्वेक्षणाच्या आधीच्या ३६५ दिवसांच्या कालावधीत बहुसंख्य वेळ ती व्यक्ती आर्थिक कामात गुंतलेली असल्यास

If the person spent a relatively major time (at least 183 days) of the past 365 days engaged in economic activity

दरमहा किमान ₹१०,००० उत्पन्न मिळवत असल्यास

If earning at least ₹10,000 monthly

राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाने (NSO) २०१७ पासून देशातील रोजगार आणि बेरोजगारीची आकडेवारी गोळा करण्यासाठी कोणती नवीन नियमित सर्वेक्षण प्रणाली सुरू केली आहे?

Which comprehensive nationwide survey mechanism was launched by the NSO in 2017 to track employment and unemployment dynamics?

नॅशनल फॅमिली हेल्थ सर्व्हे

National Family Health Survey (NFHS)

आर्थिक जनगणना

Economic Census

वार्षिक उद्योग पाहणी

Annual Survey of Industries (ASI)

आवधिक श्रम बल सर्वेक्षण

Periodic Labour Force Survey (PLFS)

महाराष्ट्रातील 'रोजगार हमी योजने'विषयी (Employment Guarantee Scheme - EGS) खालील विधाने विचारात घ्या: अ. वि. स. पागे यांनी १९६५ मध्ये सांगली जिल्ह्यातील तासगाव येथे ही योजना प्रायोगिक तत्त्वावर सुरू केली. ब. १९७२-७३ च्या भीषण दुष्काळात महाराष्ट्र शासनाने ही योजना संपूर्ण राज्यात लागू केली. क. १९९० मध्ये रोजगार हमी योजना फलोत्पादन विकासाशी जोडण्यात आली. योग्य पर्याय निवडा:

सर्व विधाने बरोबर आहेत

All statements (a, b and c) are correct

केवळ अ आणि ब

Only a and b

केवळ ब आणि क

Only b and c

केवळ अ आणि क

Only a and c

संविधानातील मार्गदर्शक तत्त्वांमधील कलम ४१ नुसार 'कामाचा अधिकार' (Right to Work) जनतेला मिळवून देणारा भारतातील पहिला वैधानिक कायदा कोणता?

Which was the pioneering statute in India translating Article 41's Directive Principle of the 'Right to Work' into an enforceable legal guarantee?

किमान वेतन कायदा, १९४८

Minimum Wages Act, 1948

कारखाना कायदा, १९४८

Factories Act, 1948

महाराष्ट्र रोजगार हमी अधिनियम, १९७७

Maharashtra Employment Guarantee Act, 1977 (in force 26 Jan 1979)

जवाहर रोजगार योजना, १९८९

Jawahar Rozgar Yojana, 1989

Q10

'महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा' (MGNREGA 2005) बाबत खालीलपैकी कोणते विधान अचूक आहे?

हा कायदा केवळ शहरी भागातील गरिबांसाठी लागू आहे

It applies only to urban poor

यात केवळ सुशिक्षित पदवीधरांनाच रोजगार दिला जातो

It exclusively targets educated graduates

यात रोजगाराची कोणतीही कायदेशीर हमी नसते

It provides no legal guarantee

हा कायदा संसद द्वारे ऑगस्ट २००५ मध्ये संमत झाला आणि २ फेब्रुवारी २००६ रोजी आंध्र प्रदेशातील अनंतपूर येथून लागू करण्यात आला

Enacted in August 2005, it was rolled out on 2 February 2006 from Anantapur, Andhra Pradesh

Q11

MGNREGA कायद्यातील वैधानिक तरतुदींनुसार प्रत्येक ग्रामीण कुटुंबाला एका आर्थिक वर्षात किती दिवसांच्या अकुशल हाताने काम करण्याची हमी दिलेली आहे?

Under statutory provisions of MGNREGA, how many days of guaranteed unskilled manual wage employment are rural households entitled to per financial year?

किमान १०० दिवस

At least 100 days

किमान ५० दिवस

At least 50 days

किमान २०० दिवस

At least 200 days

३६५ दिवस पूर्ण वेळ

365 full-time days

Q12

भारतातील ग्रामीण वेतन-रोजगार योजनांची ऐतिहासिक उत्क्रांती दर्शवणारा योग्य कालानुक्रम कोणता?

What is the chronologically accurate evolution of rural wage-employment programs in India?

MGNREGA -> JRY -> NREP -> SGRY

NREP -> RLEGP -> JRY -> SGRY -> MGNREGS

NREP (1980) -> RLEGP (1983) -> JRY (1989) -> SGRY (2001) -> MGNREGS (2006/2009)

SGRY -> NREP -> RLEGP -> JRY

IRDP -> TRYSEM -> DWCRA -> MGNREGA

Q13

एकात्मिक ग्रामीण विकास कार्यक्रम (IRDP), ट्रायसेम (TRYSEM), ड्वाक्रा (DWCRA) या जुन्या ६ योजनांचे विलीनीकरण करून १ एप्रिल १९९९ रोजी कोणती सर्वसमावेशक स्वयंरोजगार योजना सुरू करण्यात आली होती?

Which consolidated self-employment scheme was initiated on 1 April 1999 by merging IRDP, TRYSEM, DWCRA, SITRA, GKY and MWS?

पंतप्रधान ग्राम सडक योजना

Pradhan Mantri Gram Sadak Yojana

अटल पेन्शन योजना

Atal Pension Yojana

दीनदयाळ उपाध्याय ग्रामीण कौशल्य योजना

Deen Dayal Upadhyaya Grameen Kaushalya Yojana

सुवर्णजयंती ग्राम स्वयंरोजगार योजना

Swarnjayanti Gram Swarozgar Yojana (SGSY)

Q14

पंतप्रधान रोजगार निर्मिती कार्यक्रम (PMEGP - Prime Minister Employment Generation Programme) ची अंमलबजावणी राष्ट्रीय पातळीवर कोणती नोडल एजन्सी करते?

Which institution functions as the national single nodal executing agency for the Prime Minister's Employment Generation Programme (PMEGP)?

खादी आणि ग्रामोद्योग आयोग

Khadi and Village Industries Commission (KVIC)

रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया

Reserve Bank of India

नीती आयोग

NITI Aayog

राष्ट्रीय कृषी व ग्रामीण विकास बँक

NABARD

Q15

अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST) आणि महिला उद्योजकांना ग्रीनफिल्ड उपक्रम उभारण्यासाठी ₹१० लाख ते ₹१ कोटी दरम्यान बँक कर्ज उपलब्ध करून देणारी केंद्र सरकारची योजना कोणती?

Which initiative facilitates bank loans between ₹10 lakh and ₹1 crore to at least one SC/ST and one woman borrower per bank branch for setting up greenfield enterprises?

प्रधानमंत्री स्वनिधी योजना

PM SVANidhi Scheme

स्टार्टअप इंडिया सीड फंड योजना

Startup India Seed Fund Scheme

स्टँड-अप इंडिया

Stand-Up India

महिला सन्मान बचत योजना

Mahila Samman Savings Scheme

🚀 संपूर्ण तयारी