भारताचा परकीय व्यापार, व्यवहारतोल (BoP) व WTO - सराव चाचणी

भारताचा परकीय व्यापार, व्यवहारतोल (BoP) व WTO (Foreign Trade, Balance of Payments & WTO) या घटकावर आधारित १५ महत्त्वाचे बहुपर्यायी सराव प्रश्न व सविस्तर स्पष्टीकरण. MPSC, पोलीस भरती व तलाठी परीक्षेसाठी मोफत ऑनलाइन सोडवा.

भारतीय अर्थव्यवस्था

Google वर फॉलो करा

📖

या घटकाची अभ्यास नोट्स उपलब्धभारताचा परकीय व्यापार (Foreign Trade): रचना, दिशा, प्रमुख निर्यात-आयात वस्तू व देश, परकीय व्यापार धोरण (FTP २०२३) आणि SEZ कायदा

नोट्स वाचा➔

महासराव संपादकीय टीम १९ सप्टेंबर, २०२६ तज्ज्ञांकडून प्रमाणित (Verified Test)

एकूण प्रश्न

एकूण गुण

वेळ मर्यादा

15 मि.

माध्यम

मराठी व English

🎯 प्रीमियम टेस्ट सिरीज➔

📲

हा सराव मोबाईल ॲपमध्ये सोडवा!

महासरावचे अधिकृत Android App आता Google Play वर उपलब्ध आहे.

Google Play वरून मिळवा

सराव प्रश्नपत्रिका व उत्तरे (Practice Questions)

15 प्रश्न समाविष्ट

आंतरराष्ट्रीय अर्थशास्त्रात देशाच्या 'व्यवहारतोलाच्या' (Balance of Payments - BoP) रचनेविषयी खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

In international economics, which of the following statements accurately defines the structural composition of the Balance of Payments (BoP)?

व्यवहारतोलात प्रामुख्याने दोन खाती असतात: चालू खाते आणि भांडवली खाते (Capital Account - विदेशी गुंतवणूक FDI/FPI, बाह्य व्यावसायिक कर्जे ECB, बँकिंग भांडवल).

The BoP primarily comprises two accounts: Current Account and Capital Account (foreign investment FDI/FPI, external commercial borrowings ECB, and banking capital).

व्यवहारतोलात केवळ दृश्य वस्तूंच्या व्यापाराचा समावेश होतो.

BoP records only trade in visible physical goods.

व्यवहारतोल नेहमी तोट्यातच असावा लागतो.

BoP must always run a deficit.

भांडवली खात्यात केवळ पर्यटनाचा समावेश होतो.

Capital account includes tourism only.

भारतात मोठ्या प्रमाणावर आयात होणाऱ्या मालाचे (Bulk Imports) अधिकृत वर्गीकरण खालीलपैकी कोणत्या तीन मुख्य घटकांमध्ये केले जाते?अ. खनिज तेल, कच्चे तेल आणि पेट्रोलियम उत्पादने (POL)ब. मोठ्या प्रमाणातील उपभोग्य वस्तू (तृणधान्ये, कडधान्ये, खाद्यतेल, साखर इत्यादी)क. मध्यम व कच्चा माल (खते, बिगर-लोह धातू, कागद, लोखंड आणि पोलाद इत्यादी)ड. भांडवली वस्तू आणि हाय-टेक यंत्रसामग्रीयोग्य पर्याय निवडा:

In Indian trade accounting, 'Bulk Imports' are officially categorized into which three functional components?a. Mineral crude oil and petroleum products (POL)b. Bulk consumption goods (cereals, pulses, edible oils, sugar)c. Raw materials and intermediates (fertilizers, non-ferrous metals, paper boards, iron and steel)d. Capital goods and high-tech machinerySelect the correct option:

फक्त अ, ब आणि ड

Only a, b and d

फक्त अ, ब आणि क

Only a, b and c

फक्त ब, क आणि ड

Only b, c and d

वरील सर्व (अ, ब, क आणि ड)

All of the above (a, b, c and d)

चलनाचे 'अवमूल्यन' (Devaluation) आणि त्याचा परकीय व्यापारावर होणाऱ्या परिणामांविषयी खालील विधाने विचारात घ्या:अ. अवमूल्यन म्हणजे अधिकृतपणे इतर परकीय चलनांच्या तुलनेत स्वतःच्या देशाच्या चलनाचे विनिमय मूल्य जाणीवपूर्वक कमी करणे.ब. अवमूल्यनाचा मुख्य आर्थिक फायदा म्हणजे देशांतर्गत वस्तू परदेशात स्वस्त होऊन देशाची 'निर्यात' (Exports) वाढण्यास मोठी चालना मिळते.क. अवमूल्यनामुळे परकीय वस्तू देशात महाग होतात, परिणामी अनावश्यक आयातीवर आळा बसतो.ड. वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत.

Consider the following statements regarding 'Currency Devaluation' and its impact on external trade:a. Devaluation represents the deliberate downward adjustment of a nation's official exchange rate relative to foreign currencies.b. A primary trade objective of devaluation is making domestic goods cheaper for foreign buyers, thereby stimulating exports.c. Devaluation makes imported foreign products more expensive domestically, discouraging non-essential imports.d. All of the above statements are correct.

फक्त अ आणि ब

Only a and b

फक्त ब आणि क

Only b and c

सर्व विधाने बरोबर आहेत

All of the above statements are correct (a, b, c and d)

फक्त अ आणि क

Only a and c

आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचे (Foreign Trade) देशाच्या आर्थिक विकासातील महत्त्व दर्शवणारी खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?अ. परकीय चलनाची निर्मिती करून अत्यावश्यक तंत्रज्ञान व ऊर्जा आयात करणे शक्य होते.ब. देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय गुंतवणुकीस व भांडवल संचयाला मोठे प्रोत्साहन मिळते.क. आंतरराष्ट्रीय श्रम विभागणी (International Division of Labour) आणि उत्पादन विशेषीकरणाचा लाभ मिळतो.ड. देशाच्या निर्यातीच्या रचनेत पारंपारिक शेतमालाऐवजी मूल्यवर्धित औद्योगिक वस्तूंचा वाटा वाढतो.योग्य पर्याय निवडा:

Which of the following statements reflect the role and developmental significance of foreign trade in an economy?a. Generates foreign exchange required for strategic energy and technology imports.b. Encourages domestic and cross-border capital investment.c. Facilitates international division of labour and comparative cost specializations.d. Shifts the composition of national exports toward higher-value industrial goods.Select the correct option:

फक्त अ आणि ब

Only a and b

फक्त अ, ब आणि क

Only a, b and c

फक्त ब आणि ड

Only b and d

सर्व विधाने बरोबर आहेत

All of the above statements are correct (a, b, c and d)

जागतिक व्यापार संघटनेच्या (WTO) उरुग्वे फेरीतील (Uruguay Round) करारांपैकी खालीलपैकी कोणत्या कराराचा सर्वाधिक प्रतिकूल परिणाम भारताच्या औषध निर्माण (Pharma) आणि कृषी क्षेत्रावर होत असल्याची चर्चा वारंवार केली जाते?

Among the various Uruguay Round WTO multilateral agreements, which one generated the greatest domestic contention and adjustment pressure for India's generic pharmaceutical and agricultural sectors?

सांस्कृतिक करार

Cultural Sector agreements

व्यापारविषयक बौद्धिक संपदा हक्क करार

Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPs)

राजकीय करार

Political Sector agreements

पर्यटन करार

Tourism Sector agreements

🎯 Official Test Series सर्व स्पर्धा परीक्षा परिपूर्ण तयारी

MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — संपूर्ण टेस्ट सिरीज

100+ फुल-लेंथ सराव पेपर्स, विषयनिहाय चाचण्या, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि PYQs सोल्यूशन्ससह!

👮 पोलीस भरती सिरीज➔🏛️ तलाठी / MPSC सिरीज➔

भारतीय अन्न महामंडळाद्वारे (FCI) देशात राखल्या जाणाऱ्या 'अन्नधान्याच्या बफर स्टॉक'चा (Buffer Stock of Foodgrains) मुख्य आर्थिक उद्देश खालीलपैकी कोणता आहे?

What is the primary economic objective of maintaining a national 'Buffer Stock of Foodgrains' managed by the Food Corporation of India (FCI)?

केवळ संकरित बियाण्यांचा पुरवठा करणे

Hybrid seed supply only

परदेशात अन्नधान्याची नफा कमावण्यासाठी निर्यात करणे

Commercial grain exports to overseas markets

दुष्काळ किंवा टंचाईच्या काळात अन्नसुरक्षा सुनिश्चित करणे आणि खुल्या बाजारातील अन्नधान्याच्या किंमतीतील टोकाचे चढ-उतार मर्यादित ठेवणे

Ensuring national food security during emergency shocks/droughts and moderating severe price volatility in the open market (price stabilization)

अन्नधान्याचे साठे कायमस्वरूपी गोदामात बंदिस्त ठेवणे

Permanent hoarding of grain stocks

भारतात व्यापार आणि उत्पादन क्षेत्रातील महागाईचे मोजमाप करण्यासाठी वापरला जाणारा 'घाऊक किंमत निर्देशांक' (Wholesale Price Index - WPI) खालीलपैकी कशाचे प्राथमिक दर्शक मानले जाते?

The Wholesale Price Index (WPI) is widely tracked in Indian macroeconomic analysis as a primary indicator of:

आर्थिक धोरण

Economic Policy

केवळ आयात खर्च

Import cost only

केवळ निर्यात वृद्धी

Export growth only

घाऊक व उत्पादक स्तरावरील वस्तूंची चलनवाढ / महागाई

Inflation / price rise at wholesale and producer level

भारताला 1991 मधील गंभीर व्यवहारतोल (BoP) संकटातून सावरण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीने (IMF) आपत्कालीन वित्तीय साहाय्य मंजूर करताना खालीलपैकी कोणती प्रमुख पूर्वअट घातली होती?

In response to the severe 1991 Balance of Payments (BoP) crisis, which critical condition was stipulated by the IMF for disbursing stabilization loan assistance to India?

भारतीय रुपयाचे अधिकृत अवमूल्यन करणे आणि व्यापार-वित्तीय उदारीकरण स्वीकारणे

Devaluation of the Indian Rupee and adoption of structural macroeconomic liberalization

केवळ शेतमाल निर्यातीवर बंदी घालणे

Banning agricultural exports

आयात शुल्कात तिप्पट वाढ करणे

Tripling import tariffs

आंतरराष्ट्रीय व्यापार पूर्णपणे थांबवणे

Halting international trade

भारतात तसेच संपूर्ण आशिया खंडात निर्यातवाढीला चालना देण्यासाठी 1965 मध्ये पहिल्या 'निर्यात प्रक्रिया क्षेत्राची' (Export Processing Zone - EPZ) स्थापना कोणत्या राज्यात करण्यात आली होती?

In which Indian State was Asia's first ever Export Processing Zone (EPZ) set up in 1965 to spearhead export-oriented industrialization?

महाराष्ट्र

Maharashtra

राजस्थान

Rajasthan

गुजरात

Gujarat

तमिळनाडू

Tamil Nadu

Q10

आंतरराष्ट्रीय अर्थशास्त्रात 'व्यापारतोल' (Balance of Trade - BoT) म्हणजे काय?

What is meant by the 'Balance of Trade' (BoT) in international trade accounting?

देशातील एकूण कर महसूल आणि सरकारी खर्च यातील फरक

Total tax receipts minus expenditure

केवळ सेवा क्षेत्रातील आयात-निर्यातीचा फरक

Net difference in software and tourism services only

केवळ परकीय कर्जांची देवाणघेवाण

Net foreign borrowing flows

एका वित्तीय वर्षात देशातून होणारी केवळ 'दृश्य भौतिक वस्तूंची एकूण निर्यात' आणि 'दृश्य वस्तूंची एकूण आयात' यांमधील तफावत

The net monetary difference between the total value of exported merchandise goods and imported merchandise goods over a financial year

Q11

जागतिक बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक अहवालाविषयी (Global MPI Report) खालील विधाने विचारात घ्या:(a) हा अहवाल संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) आणि ऑक्सफर्ड पावर्टी अँड ह्युमन डेव्हलपमेंट इनिशिएटिव्ह (OPHI) द्वारे संयुक्तपणे प्रसिद्ध केला जातो.(b) हा अहवाल जगातील विकसनशील देशांमधील आरोग्य, शिक्षण आणि राहणीमान या 3 आयामांमधील 10 निर्देशकांच्या आधारे तीव्र दारिद्र्याचे मोजमाप करतो.योग्य विधान/ने ओळखा:

Consider the following statements regarding the Global Multidimensional Poverty Index (MPI) Report:(a) Published jointly by the United Nations Development Programme (UNDP) and Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI).(b) Evaluates acute poverty across developing countries using 10 indicators spanning health, education, and living standards.Select the correct statement(s):

दोन्ही (a) आणि (b) बरोबर आहेत

Both (a) and (b) are correct

केवळ (b) बरोबर

Only (b) is correct

केवळ (a) बरोबर

Only (a) is correct

दोन्ही विधाने चुकीची आहेत

Both statements are incorrect

Q12

जागतिक व्यापाराचे नियमन करणारी 'जागतिक व्यापार संघटना' (World Trade Organization - WTO) कोणत्या ऐतिहासिक करारांतर्गत आणि कोणत्या दिवशी अधिकृतपणे स्थापन झाली?

Under which historic treaty and on which exact date was the World Trade Organization (WTO) officially established, replacing GATT?

1 जानेवारी 1948; ब्रेटन वूड्स करार

1 January 1948; Bretton Woods Agreement

1 जानेवारी 1995; माराकेश करार अंतर्गत

1 January 1995; under the Marrakesh Agreement 1994 (Headquarters: Geneva, Switzerland)

15 ऑगस्ट 1947; हवाना चार्टर

15 August 1947; Havana Charter

1 जुलै 1991; डंकेल प्रस्ताव

1 July 1991; Dunkel Draft

Q13

भारतामध्ये मोठ्या प्रमाणावर विदेशी गुंतवणूक आकर्षित करण्यासाठी आणि निर्यातीला चालना देण्यासाठी संमत करण्यात आलेला 'विशेष आर्थिक क्षेत्र कायदा' (Special Economic Zones Act - SEZ Act) कोणत्या वर्षी संमत झाला आणि तो कधी लागू झाला?

In which year was India's comprehensive 'Special Economic Zones Act' (SEZ Act) enacted by Parliament, and from which date did it come into force?

संमत: 2015; लागू: 2016

Enacted: 2015; Came into force: 2016

संमत: 1991; लागू: 1992

Enacted: 1991; Came into force: 1992

संमत: 2000; लागू: 2001

Enacted: 2000; Came into force: 2001

संमत: मे 2005; लागू: 10 फेब्रुवारी 2006

Enacted: May 2005; Came into force: 10 February 2006

Q14

भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडे (RBI) असलेल्या देशाच्या 'एकूण परकीय चलन साठ्यामध्ये' (Foreign Exchange Reserves - Forex Reserves) खालीलपैकी कोणत्या चार घटकांचा समावेश होतो?

Which four official asset categories comprise the total 'Foreign Exchange Reserves' (Forex Reserves) held by the Reserve Bank of India?

परकीय चलन मालमत्ता, सुवर्ण साठा, विशेष आहरण हक्क, आणि आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीतील राखीव गंगाजळी

Foreign Currency Assets (FCA), Gold Reserves, Special Drawing Rights (SDR), and Reserve Tranche Position (RTP) in the IMF

केवळ अमेरिकन डॉलर्स आणि सरकारी रोखे

US Dollars and government securities only

केवळ व्यापारी बँकांमधील विदेशी ठेवी

Foreign deposits with commercial banks only

केवळ सोन्याची नाणी आणि कच्चा माल

Gold bullion and raw materials only

Q15

भारताच्या परकीय व्यवहारतोलातील 'चालू खात्यावरील तूट' (Current Account Deficit - CAD) विषयी खालीलपैकी कोणते विधान अचूक आहे?

Which statement accurately defines and describes India's 'Current Account Deficit' (CAD)?

CAD हा भांडवली खात्यातील एफडीआय पेक्षा नेहमी मोठा असावा लागतो.

CAD must always exceed capital account FDI.

CAD म्हणजे केवळ देशांतर्गत कर वसुलीतील तूट.

CAD is strictly a domestic tax deficit.

जेव्हा देशातील वस्तू व सेवांची एकूण आयात आणि एकतर्फी देणी ही देशाच्या एकूण निर्यात व परकीय आवकेपेक्षा जास्त असते, तेव्हा त्याला 'चालू खात्यावरील तूट' म्हणतात [CAD = व्यापार तूट + निव्वळ अदृश्य आवक].

When total imports of goods, services, and unilateral outflows exceed total exports and inflows, the resulting gap represents the Current Account Deficit (CAD) [CAD = Merchandise Trade Deficit + Net Invisibles].

CAD वाढल्यास भारतीय रुपयाचे मूल्य आंतरराष्ट्रीय बाजारात वेगाने वाढते.

Rising CAD strengthens the value of the Rupee.

🚀 संपूर्ण तयारी