मानवी रोग, विषाणू, जिवाणू, लसीकरण व जीवनसत्त्वे - सराव चाचणी

मानवी रोग, विषाणू, जिवाणू, लसीकरण व जीवनसत्त्वे (Human Diseases, Pathogens, Vaccines & Vitamins) या घटकावर आधारित १५ महत्त्वाचे बहुपर्यायी सराव प्रश्न व सविस्तर स्पष्टीकरण. MPSC, पोलीस भरती व तलाठी परीक्षेसाठी मोफत ऑनलाइन सोडवा.

सामान्य विज्ञान

Google वर फॉलो करा

📖

या घटकाची अभ्यास नोट्स उपलब्धपोषणशास्त्र: कर्बोदके, प्रथिने, मेद, जीवनसत्त्वे (Vitamins A, B, C, D, E, K), खनिजे व अभावजन्य आजार (Nutrition)

नोट्स वाचा➔

महासराव संपादकीय टीम १९ सप्टेंबर, २०२६ तज्ज्ञांकडून प्रमाणित (Verified Test)

एकूण प्रश्न

एकूण गुण

वेळ मर्यादा

15 मि.

माध्यम

मराठी व English

🎯 प्रीमियम टेस्ट सिरीज➔

📲

हा सराव मोबाईल ॲपमध्ये सोडवा!

महासरावचे अधिकृत Android App आता Google Play वर उपलब्ध आहे.

Google Play वरून मिळवा

सराव प्रश्नपत्रिका व उत्तरे (Practice Questions)

15 प्रश्न समाविष्ट

मानवामध्ये होणारे प्रमुख 'जिवाणूजन्य रोग' (Bacterial Diseases) आणि त्यांचे कारक जिवाणू यांच्या खालील जोड्यांपैकी कोणती जोडी अचूक आहे?अ. क्षयरोग (Tuberculosis - TB) — मायकोबॅक्टेरियम ट्युबरक्युलॉसिस (Mycobacterium tuberculosis)ब. विषमज्वर / टायफॉईड (Typhoid) — साल्मोनेला टायफी (Salmonella typhi)क. पटकी / कॉलरा (Cholera) — व्हिब्रिओ कॉलेरी (Vibrio cholerae)ड. धनुर्वात (Tetanus) — क्लॉस्ट्रिडियम टिटॅनी (Clostridium tetani)योग्य पर्याय निवडा:

Which pairs correctly match human bacterial infectious diseases with their specific causative bacterial pathogens?a. Tuberculosis (TB) — Mycobacterium tuberculosisb. Typhoid Fever — Salmonella typhic. Cholera — Vibrio choleraed. Tetanus — Clostridium tetaniSelect the correct option:

फक्त अ आणि ब

Only a and b

फक्त ब आणि क

Only b and c

फक्त अ, ब आणि क

Only a, b and c

सर्व जोड्या अचूक आहेत

All pairs are correctly matched (a, b, c and d)

एड्स (AIDS - Acquired Immuno Deficiency Syndrome) या प्राणघातक विषाणूजन्य रोगाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

Which statement is clinically and virologically accurate regarding AIDS (Acquired Immuno Deficiency Syndrome)?

हा 'ह्युमन इम्युनोडेफिशियन्सी व्हायरस' या रेट्रोव्हायरसमुळे होतो, जो शरीरातील सहाय्यक टी-लिम्फोसाइट्स पेशी नष्ट करून रोगप्रतिकारशक्ती पूर्णपणे उद्ध्वस्त करतो; याच्या प्राथमिक निदानासाठी 'एलिसा' आणि पुष्टीकरणासाठी 'वेस्टर्न ब्लॉट' चाचणी वापरतात.

It is caused by the retrovirus HIV, which selectively destroys helper CD4 T-lymphocytes collapsing the immune system; diagnosed preliminarily via ELISA and confirmed by Western Blot testing.

हा केवळ हवेतून शिंकल्याने पसरतो.

Transmitted airborne through sneezing.

हा एका साध्या जिवाणूमुळे होतो.

Caused by a simple bacterium.

या रोगात लाल रक्तपेशींची संख्या वाढते.

RBC count increases drastically.

डासांच्या चावण्यामुळे मानवामध्ये संक्रमित होणाऱ्या रोगांच्या अचूक जोड्या कोणत्या?अ. हिवताप (Malaria) — ॲनॉफिलीस डासाची मादी (Female Anopheles mosquito)ब. डेंग्यू (Dengue) आणि चिकुनगुनिया — एडिस इजिप्ती डास (Aedes aegypti - टायगर डास)क. हत्तीरोग (Filariasis / Elephantiasis) — क्युलेक्स डासाची मादी (Culex mosquito)योग्य पर्याय निवडा:

Which pairs correctly match mosquito-borne vector diseases with their transmitting mosquito vectors?a. Malaria — Female Anopheles mosquitob. Dengue and Chikungunya — Aedes aegypti mosquitoc. Filariasis (Elephantiasis) — Female Culex mosquitoSelect the correct option:

फक्त अ आणि ब

Only a and b

सर्व जोड्या बरोबर आहेत

All pairs are correctly matched (a, b and c)

फक्त अ आणि क

Only a and c

फक्त ब आणि क

Only b and c

नवजात बालकांना जन्मानंतर दिली जाणारी 'डीपीटी' (DPT / Triple Antigen Vaccine) ही त्रिगुणी लस खालीलपैकी कोणत्या तीन घातक जिवाणूजन्य रोगांपासून संरक्षण देते?

The trivalent DPT vaccine administered to infants protects against which three life-threatening bacterial infections?

मधुमेह, मलेरिया आणि कॉलरा

Diabetes, Malaria, and Cholera

डेंग्यू, पोलिओ आणि टायफॉईड

Dengue, Polio, and Typhoid

घटसर्प, डांग्या खोकला, आणि धनुर्वात

Diphtheria, Pertussis (Whooping cough), and Tetanus

कांजिण्या, गोवर आणि रुबेला

Chickenpox, Measles, and Rubella

पोलिओ निर्मूलनासाठी शोधण्यात आलेल्या 'साल्क लस' (Salk Vaccine) आणि 'साबिन लस' (Sabin Vaccine) यांमधील मूलभूत फरक कोणता?

What is the fundamental virological and administration difference between Jonas Salk's Polio Vaccine and Albert Sabin's Polio Vaccine?

साबिन लस प्राण्यांसाठी आणि साल्क मानवांसाठी असते.

Sabin is for animals and Salk for humans.

साल्क लस तोंडावाटे आणि साबिन लस इंजेक्शनने देतात.

Salk is oral and Sabin is injected.

दोन्ही लशी केवळ जिवाणूंपासून बनवल्या जातात.

Both vaccines are derived from bacteria.

साल्क लस (1952) ही 'मृत किंवा निष्क्रिय विषाणूंची' (Inactivated Polio Vaccine - IPV) इंजेक्शनद्वारे दिली जाणारी लस आहे; तर साबिन लस (1961) ही 'जिवंत परंतु दुर्बल विषाणूंची' (Oral Polio Vaccine - OPV) तोंडावाटे पाजली जाणारी लस आहे.

Salk's vaccine (1952) is an injectable Inactivated Polio Vaccine (IPV) using killed viruses; Sabin's vaccine (1961) is an Oral Polio Vaccine (OPV) using live attenuated viruses.

🎯 Official Test Series सर्व स्पर्धा परीक्षा परिपूर्ण तयारी

MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — संपूर्ण टेस्ट सिरीज

100+ फुल-लेंथ सराव पेपर्स, विषयनिहाय चाचण्या, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि PYQs सोल्यूशन्ससह!

👮 पोलीस भरती सिरीज➔🏛️ तलाठी / MPSC सिरीज➔

यकृताला (Liver) सूज आणणाऱ्या 'काविळीच्या' (Hepatitis) विविध प्रकारांपैकी खालीलपैकी कोणता प्रकार प्रामुख्याने दूषित अन्नातून किंवा पाण्यातून न पसरता, बाधित रक्ताचे संक्रमण किंवा असुरक्षित लैंगिक संबंधातून पसरणारा 'DNA विषाणूजन्य' रोग आहे?

Among the different viral hepatitis variants, which one is caused by a DNA virus and transmitted primarily via infected blood transfusion and sexual contact rather than contaminated food or water?

हेपॅटायटिस-B (Hepatitis-B - रक्त व शारीरिक द्रवाद्वारे पसरणारा धोकादायक प्रकार)

Hepatitis-B (transmitted via blood transfusion and body fluids)

हेपॅटायटिस-A

Hepatitis-A

हेपॅटायटिस-E

Hepatitis-E

केवळ साधी कावीळ

Simple jaundice

नवजात बालकांना जन्मानंतर क्षयरोगापासून (Tuberculosis) संरक्षणासाठी दिली जाणारी 'बी.सी.जी.' (BCG - Bacillus Calmette-Guérin) ही लस शरीराच्या कोणत्या थरामध्ये दिली जाते?

The BCG (Bacillus Calmette-Guérin) vaccine administered to newborns for tuberculosis protection is injected via which route?

स्नायूच्या आत

Intramuscular

त्वचेच्या थरामध्ये

Intradermal (ID - into the dermal layer of the left upper arm)

रक्तवाहिनीच्या आत

Intravenous

केवळ तोंडावाटे

Oral route

1928 मध्ये सर अलेक्झांडर फ्लेमिंग यांनी चुकून शोधून काढलेले जगातील पहिले क्रांतिकारक जीवनरक्षक प्रतिजैविक (First Miracle Antibiotic) कोणते होते?

Which groundbreaking first antibiotic was discovered in 1928 by Sir Alexander Fleming from a fungal mold contamination?

टेट्रासायक्लिन

Tetracycline

स्ट्रेप्टोमायसिन

Streptomycin

पेनिसिलिन

Penicillin

क्लोरोक्विन

Chloroquine

मानवी त्वचेवर गोल, लालसर, खाज सुटणारे चट्टे निर्माण करणारा 'दाद किंवा गजकर्ण' (Ringworm) हा आजार खालीलपैकी कोणत्या रोगकारकांमुळे होतो?

Ringworm, characterized by itchy, circular scaly lesions on human skin, nails, and scalp, is caused by which pathogen group?

विषाणू

Viruses

केवळ जिवाणू

Bacteria only

आदिजीव

Protozoa

कवक / बुरशी

Fungi

Q10

पिसाळलेला कुत्रा, मांजर किंवा कोल्हा चावल्यामुळे 'रेबीज' (Rabies / Hydrophobia) हा जीवघेणा विषाणूजन्य रोग होतो; या रोगाच्या लक्षणांमध्ये खालीलपैकी कशाचा प्रामुख्याने समावेश होतो?

Rabies (Hydrophobia), a fatal neurotropic viral infection transmitted through the bite of a rabid dog, bat, or fox, is clinically distinguished by which symptom?

पाण्याची प्रचंड भीती वाटणे (हायड्रोफोबिया / Hydrophobia), गिळण्याच्या स्नायूंचे पेटके आणि मध्यवर्ती मज्जासंस्थेचा दाह

Intense terror of water (Hydrophobia) accompanied by painful pharyngeal spasms on swallowing and acute encephalomyelitis

केवळ सांधेदुखी

Joint pain only

त्वचेवर पुरळ उठणे

Skin rash

रक्तातील साखरेचे प्रमाण शून्य होणे

Blood glucose drops to zero

Q11

जीवनसत्त्वे आणि त्यांच्या अभावामुळे (Deficiency) मानवात उद्भवणारे विकार यांच्या योग्य जोड्या जुळवा:यादी-I (जीवनसत्त्व)(a) अ जीवनसत्त्व (Vitamin A)(b) ड जीवनसत्त्व (Vitamin D)(c) क जीवनसत्त्व (Vitamin C)(d) बी₁₂ जीवनसत्त्व (Vitamin B₁₂)यादी-II (अभावजन्य रोग)(i) मुडदूस (Rickets - हाडे वाकणे)(ii) स्कर्व्ही (Scurvy - हिरड्यांमधून रक्त येणे)(iii) घातक रक्तक्षय / ॲनिमिया (Pernicious Anaemia)(iv) रातांधळेपणा (Night Blindness) व झेरॉफ्थाल्मिया

Match the following vitamins with their respective clinical deficiency diseases:List-I (Vitamin)(a) Vitamin A(b) Vitamin D(c) Vitamin C(d) Vitamin B₁₂List-II (Deficiency Disease)(i) Rickets (softening and bending of bones)(ii) Scurvy (bleeding gums)(iii) Pernicious Anaemia(iv) Night blindness and Xerophthalmia

(a)-(iii), (b)-(ii), (c)-(iv), (d)-(i)

(a)-(iv), (b)-(i), (c)-(ii), (d)-(iii)

(a)-(i), (b)-(iv), (c)-(iii), (d)-(ii)

(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(iv), (d)-(i)

Q12

लहान मुलांच्या आहारात दीर्घकाळ 'प्रथिनांची' (Proteins) तीव्र कमतरता निर्माण झाल्यास खालीलपैकी कोणता कुपोषणजन्य आजार होतो?

Severe dietary deficiency of protein in infants and young children, marked by edema (swelling of abdomen and limbs), muscle wasting, and dark scaly skin, results in which malnutrition syndrome?

वातरोग

Arthritis

मधुमेह

Diabetes

क्वाशिओरकोर

Kwashiorkor

पार्किन्सन्स रोग

Parkinson's disease

Q13

मानवी शरीरामध्ये 'थायरॉईड ग्रंथीचे' (Thyroid Gland) कार्य सुरळीत चालण्यासाठी आणि थायरॉक्सिन (Thyroxine) संप्रेरकाच्या संश्लेषणासाठी कोणत्या खनिजाची नितांत गरज असते, ज्याच्या अभावामुळे 'गलगंड' (Simple Goitre) हा रोग होतो?

Which essential dietary trace mineral is required for the biosynthesis of thyroxine hormone by the thyroid gland, the deficiency of which causes enlargement of the thyroid (Goitre)?

पोटॅशियम

Potassium

सोडियम

Sodium

कॅल्शियम

Calcium

आयोडीन

Iodine

Q14

मानवी पोषणातील जीवनसत्त्वांचे वर्गीकरण विद्राव्यतेनुसार केले असता, खालीलपैकी कोणती जीवनसत्त्वे 'पाण्यात विद्राव्य' (Water-Soluble Vitamins) असतात?

Classifying vitamins by solubility, which of the following are Water-Soluble Vitamins that are not stored in the body and are excreted regularly in urine?

जीवनसत्त्व B-समूह आणि जीवनसत्त्व C

Vitamin B-complex and Vitamin C

जीवनसत्त्व E आणि जीवनसत्त्व K

Vitamin E and Vitamin K

जीवनसत्त्व A आणि जीवनसत्त्व D

Vitamin A and Vitamin D

जीवनसत्त्व A आणि जीवनसत्त्व K

Vitamin A and Vitamin K

Q15

खालीलपैकी कोणत्या जीवनसत्त्वाच्या रासायनिक संरचनेच्या केंद्रभागी 'कोबाल्ट' (Cobalt - Co) हा धातू स्थित असतो, ज्याच्या अभावामुळे घातक रक्तक्षय (Pernicious Anaemia) होतो?

Which vitamin contains a central atom of the mineral Cobalt (Co) coordinated inside a corrin ring, the deficiency of which triggers megaloblastic pernicious anaemia?

जीवनसत्त्व B₁

Vitamin B₁

जीवनसत्त्व B₁₂

Vitamin B₁₂

जीवनसत्त्व B₆

Vitamin B₆

जीवनसत्त्व C

Vitamin C

🚀 संपूर्ण तयारी