कठीण आणि मृदू – आम्ल आणि अल्कली या संज्ञा कोणी दिल्या?
कठीण आणि मृदू – आम्ल आणि अल्कली या संज्ञा कोणी दिल्या?
The terms Hard and Soft – Acids and Bases were given by
Bronsted
Lewis
Pearson
Franklin
योग्य उत्तर पर्याय C (पियरसन / Ralph Pearson) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (HSAB सिद्धांत - Hard and Soft Acids and Bases):
१. सिद्धांत प्रवर्तक: १९६३ मध्ये अमेरिकन रसायनशास्त्रज्ञ 'राल्फ जी. पियरसन' (Ralph G. Pearson) यांनी 'कठीण आणि मृदू – आम्ल आणि अल्कली' (Hard and Soft Acids and Bases - HSAB Principle) हा प्रसिद्ध सिद्धांत मांडला.
२. सिद्धांताचे सार:
- लेविस आम्ल आणि लेविस अल्कली यांच्यातील रासायनिक अभिक्रिया आणि तयार होणाऱ्या संयुगांची स्थिरता स्पष्ट करण्यासाठी हा सिद्धांत वापरला जातो.
- कठीण आम्ले (Hard Acids): लहान आकारमान, उच्च धनप्रभार आणि कमी ध्रुवीकरण क्षमता (उदा. H⁺, Li⁺, Na⁺, Al³⁺).
- कठीण अल्कली (Hard Bases): उच्च विद्युतऋणता, कमी ध्रुवीकरण क्षमता आणि लहान आकार (उदा. F⁻, OH⁻, NH₃, H₂O).
- मृदू आम्ले व अल्कली (Soft Acids & Bases): मोठा आकार, कमी प्रभार आणि उच्च ध्रुवीकरण क्षमता (उदा. Ag⁺, Pt²⁺, I⁻, CN⁻).
३. पियरसनचा नियम: "कठीण आम्ले कठीण अल्कलीशी जोडली जाणे पसंत करतात आणि मृदू आम्ले मृदू अल्कलीशी जोडली जाणे पसंत करतात."
४. इतर शास्त्रज्ञ:
- ब्रॉन्स्टेड-लॉरी: प्रोटॉन दाता व प्रोटॉन ग्राही सिद्धांत.
- लेविस: इलेक्ट्रॉन जोडी स्वीकारणारा व देणारा सिद्धांत.
म्हणून कठीण आणि मृदू आम्ल-अल्कली या संज्ञा 'पियरसन' यांनी दिल्या.
The correct answer is Option C (Pearson).
Detailed Step-by-Step Inorganic Chemical Theory Analysis:
1. Historical Attribution: American physical inorganic chemist Ralph G. Pearson formulated the Hard and Soft Acids and Bases (HSAB) principle in 1963.
2. Chemical Taxonomy:
- Hard Species: Characterized by small ionic radii, high formal oxidation states, low polarizability, and high electronegativity.
- Soft Species: Characterized by large atomic radii, low or zero formal oxidation states, high polarizability, and intermediate-to-low electronegativity.
3. The Pearson Principle: Predicts that stable coordination complexes form preferentially through matching pairs: Hard acids bind strongly to hard bases (ionic interactions), while soft acids coordinate stably with soft bases (covalent interactions).
Hence, Pearson is the verified scientist.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'रसायनशास्त्र: अणू रचना, मूलद्रव्यांचे आवर्ती वर्गीकरण व रासायनिक बंध (Atomic Structure & Periodic Table)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
द्रव्याचे स्वरूप, अणूची रचना, मूलभूत कण (e⁻, p⁺, n⁰) व समस्थानिके (Isotopes & Atomic Structure)
द्रव्याचे स्वरूप, अणूची रचना, मूलभूत कण (e⁻, p⁺, n⁰) व समस्थानिके (Isotopes & Atomic Structure) या घटकामध्ये द्रव्याचे व...
मूलद्रव्यांचे आवर्ती वर्गीकरण: डोबेरायनर, न्यूलँड्स, मेंडेलीव्ह व आधुनिक आवर्तसारणी (Modern Periodic Table)
मूलद्रव्यांचे आवर्ती वर्गीकरण: डोबेरायनर, न्यूलँड्स, मेंडेलीव्ह व आधुनिक आवर्तसारणी (Modern Periodic Table) या घटकामध्ये...
रासायनिक बंध (आयनिक, सहसंयुज), रासायनिक अभिक्रियांचे प्रकार व ऑक्सिडीकरण-क्षपण (Redox Reactions)
रासायनिक बंध (आयनिक, सहसंयुज), रासायनिक अभिक्रियांचे प्रकार व ऑक्सिडीकरण-क्षपण (Redox Reactions) या घटकामध्ये सहसंयुज बं...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
युद्धकाळात गाजविलेल्या असामान्य शौर्याबद्दल 2021 मध्ये अशोकच...
जर 2016 या वर्षी आंतरराष्ट्रीय योग दिन मंगळवारी असेल, तर त्य...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Prelims 2023 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔_______ विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते.
74 व्या घटनादुरुस्ती संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहेत?
अ. या घटनादुरुस्तीनुसार नगरपालिकांच्या निवडणूकी संबंधीच्या बाबींमध्ये न्यायालयांनी हस्तक्षेप करण्यास कायद्याने बंदी आहे.
ब. पश्चिम बंगालच्या दार्जिलिंग, गोरखा पहाडी परिषदेची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
क. मणिपुर पहाडी क्षेत्रातील जिल्हा परिषदांची कार्ये व अधिकार यांना या कायद्यामुळे बाधा पोहोचणार नाही.
'कॅबिनेट' ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो?
भारतीय राज्यघटनेनुसार, पुढीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य नाही?
मूलभूत अधिकारातील खाजगीपणाचा अधिकार कोणत्या कलमामध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे?
आर्थिक न्यायाचे तत्व हे भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या दोन्ही भागात समाविष्ट केलेले आहे?
📚 सामान्य विज्ञान (General Science) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔फाईव्ह आईज, या युतीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या देशांचा समावेश होतो ?
(a) अमेरिका
(b) ब्रिटन
(c) न्युझीलंड
(d) ऑस्ट्रेलिया
(e) फ्रान्स
(f) जर्मनी
एम.एस. स्वामीनाथन यांच्याविषयी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ते तमिळनाडु येथील रहिवासी होते.
(b) त्यांचे उच्च शिक्षण ऑक्सफर्ड विद्यापीठात झाले होते.
(c) ते कृषी विभागाचे शास्त्रज्ञ होते.
(d) ते काहीकाळ राज्यसभेचे सदस्य होते.
(e) त्यांना रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला होता.
महिला आरक्षण विधेयक 2023, संदर्भात खाली दिलेली विधाने विचारात घ्या.
(a) नारीशक्ती वंदन अधिनियम हे घटनात्मक विधेयक 2023 (एकशे अठ्ठावीसावे घटनादुरुस्ती विधेयक) म्हणून संसदेत सादर करण्यात आले.
(b) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 10 सप्टेंबर 2023 रोजी हे महिला आरक्षण विधेयक लोकसभेत सादर केले.
(c) या कायद्याद्वारे लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या 30% जागा महिलांना देण्यात येणार आहेत.
(d) नव्या संसद भवनातील हे पहिलेच विधेयक आहे.
वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a) ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b) या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c) या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d) 33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा :
(a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती - (i) महाराष्ट्रामध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b) नितीन करीर समिती - (ii) महाराष्ट्र भुषण पुरस्कार वितरणावेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c) सुनिल पवार समिती - (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d) डॉ. के. कस्तुरीरंगन समिती - (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार पुर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
अलीकडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपुर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्टे कोणती ?