#46📅 MPSC Group C Mains 2019 - Paper 1 (भाषा)(2019) +1 गुण

'पाय टाकुनी जळात बसला असला औदुंबर' या काव्यपंक्ती शब्दशक्तीमधील कोणत्या प्रकारातील आहेत ?

'पाय टाकुनी जळात बसला असला औदुंबर' या काव्यपंक्ती शब्दशक्तीमधील कोणत्या प्रकारातील आहेत ?
पर्याय (Options):
a
अभिधा
अभिधा
b
लक्षणा
लक्षणा
✓ योग्य उत्तर
c
लक्षणामूलक व्यंजना
लक्षणामूलक व्यंजना
d
अभिधामूलक व्यंजना
अभिधामूलक व्यंजना
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय b
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (लक्षणा) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• जेव्हा शब्दाच्या मूळ वाच्यार्थाला बाधा येते आणि त्याच्याशी सुसंगत असा दुसरा अर्थ (लक्ष्यार्थ) घ्यावा लागतो, तेव्हा तेथे 'लक्षणा' ही शब्दशक्ती असते.
• बालकवींच्या 'औदुंबर' कवितेतील 'पाय टाकुनी जळात बसला असला औदुंबर' या पंक्तीत झाडाला माणसासारखे पाय असणे व बसणे अशक्य असल्याने मुख्य अर्थाला बाधा येते. येथे झाडाच्या मुळ्या पाण्यात पसरल्या आहेत हा लक्ष्यार्थ घेतला जातो, म्हणून ही 'लक्षणा' शब्दशक्ती आहे.
• महत्त्वाची टीप: औदुंबराला पाय नसतात, म्हणून वाच्यार्थाला बाधा येऊन लक्ष्यार्थ घ्यावा लागत असल्याने येथे 'लक्षणा' शब्दशक्ती होते.

The correct answer is Option B (लक्षणा).

Key Points:
• In Balkavi's famous line 'पाय टाकुनी जळात बसला असला औदुंबर', an Audumbar (fig tree) cannot literally 'sit' or 'put its feet in water' (बाधित वाच्यार्थ). The literal meaning is blocked because trees do not have feet nor do they sit.
• Therefore, the secondary meaning indicates that the roots and trunk of the tree extend peacefully into the stream, which is an application of 'लक्षणा' (Metaphorical transference of human qualities). In traditional Marathi poetics curriculum, this classic line is standardly cited to illustrate लक्षणा.
• Option 2 (लक्षणा).
• Because the primary sense (वाच्यार्थ) is contradicted and replaced by an associated secondary meaning (मुख्यार्थबाध), it exemplifies लक्षणा शब्दशक्ती.
• Key Takeaway: The poetic line 'पाय टाकुनी जळात बसला असला औदुंबर' is a classic example of लक्षणा (figurative transfer due to obstructed literal sense).

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भाषा, लिपी व वर्णविचार (Phonetics & Script)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 17 मि. वाचन

मराठी भाषेचा उगम, विकास, देवनागरी लिपी व मोडी लिपी

मराठी भाषेचा उगम आणि विकास हा स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. यात इंडो-आर्यन भाषाकुळ, संस्कृत,...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 15 मि. वाचन

आधुनिक मराठी वर्णमाला (५२ वर्ण): स्वर, स्वरादी, व्यंजने व विशेष संयुक्त व्यंजने

महाराष्ट्र शासनाच्या ६ नोव्हेंबर २००९ च्या अधिकृत शासन निर्णयानुसार मराठी वर्णमालेत एकूण ५२ वर्ण समाविष्ट करण्यात आले आह...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 11 मि. वाचन

वर्णांची उच्चारस्थाने, प्रयत्न विचार आणि तालव्य विरुद्ध दंततालव्य भेद

वर्ण उच्चारताना जिभेचा मुखातील विविध अवयवांना (कंठ, टाळू, मूर्धा, दात, ओठ) स्पर्श होतो, त्यावरून वर्णांची उच्चारस्थाने ठ...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा