मराठी भाषा व व्याकरण (Marathi Grammar) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे
मराठी भाषा व व्याकरण (Marathi Grammar) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.
खालील पर्यायी उत्तरांमधून गटाबाहेरचा (वेगळा) शब्द असलेला पर्याय कोणता?
पर्याय: च, पुढे, सुद्धा, ना
Which of the following options represents the odd one out among the given particles:
च, पुढे, सुद्धा, ना?
च
Cha (च)
पुढे
Pudhe (पुढे)
सुद्धा
Suddha (सुद्धा)
ना
Na (ना)
योग्य उत्तर पर्याय (B) पुढे आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'च', 'सुद्धा', 'ना' (आणि 'देखील', 'पण') ही नामाला जोडल्यानंतर नामाचे सामान्यरूप न करणारी 'शुद्ध शब्दयोगी अव्यये' आहेत.
२. याउलट, 'पुढे' हे स्थलवाचक/कालवाचक शब्दयोगी अव्यय असून ते जोडताना नामाचे सामान्यरूप होते (उदा. घरा + पुढे = घरापुढे).
३. म्हणून 'पुढे' हा शब्द या गटात न बसणारा वेगळा शब्द आहे.
The correct answer is Option (B) Pudhe (पुढे).
Detailed Explanation:
1. The particles 'च', 'सुद्धा', and 'ना' belong to the specialized category of 'Pure Postpositions' (शुद्ध शब्दयोगी अव्यय) which do not alter the base noun into its oblique form (सामान्यरूप).
2. In contrast, 'पुढे' is a spatial/temporal postposition that triggers normal nominal inflections (e.g., घर → घरापुढे).
3. Thus, 'पुढे' is the odd word out.
खालील पर्यायांमधून वाक्प्रचाराचा 'विसंगत' (वेगळा अर्थ असणारा) पर्याय निवडा:
Identify the odd idiom out based on meaning:
आनंदाला पारावार न उरणे (अतिशय आनंद होणे)
Boundless joy
आभाळ ठेंगणे होणे (अतिशय आनंद होणे)
Overjoyed
आकाशाला गवसणी घालणे (अशक्य गोष्ट करण्याचा प्रयत्न करणे)
Attempting the impossible (आकाशाला गवसणी घालणे - Odd)
आनंद गगनात मावेनासा होणे (अतिशय आनंद होणे)
Joy knowing no bounds
योग्य उत्तर पर्याय (C) आकाशाला गवसणी घालणे आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. पर्याय A, B आणि D या तिन्ही वाक्प्रचारांचा अर्थ 'अतोनात/प्रचंड आनंद होणे' असा होतो.
२. पर्याय C 'आकाशाला गवसणी घालणे' म्हणजे आपली ताकद नसताना अतिशय अशक्य व अफाट गोष्ट साध्य करण्याचा धाडसी प्रयत्न करणे.
म्हणून हा विसंगत पर्याय आहे.
The correct answer is Option (C) Attempting the impossible.
Detailed Explanation:
Options A, B, and D all describe boundless joy, while 'आकाशाला गवसणी घालणे' means striving to achieve the impossible.
Hence, option (C) is the odd idiom.
खालील वाक्यातील अलंकार ओळखा . नयनकमल हे उघडित हलके जागी हो जानकी ।
उपमा
उत्प्रेक्षा
रुपक
अपन्हुती
उपमेय (डोळे/नयन) आणि उपमान (कमळ) हे दोन्ही एकच आहेत असे मानल्यामुळे येथे 'रूपक अलंकार' होतो.
'तुम्ही व्यर्थ भांडू नका.' या वाक्यातील 'व्यर्थ' हा शब्द कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण अव्यय आहे?
In the sentence 'Do not quarrel in vain' (तुम्ही व्यर्थ भांडू नका), what kind of adverbial particle is 'व्यर्थ'?
सातत्यदर्शक क्रियाविशेषण
Continuity Adverb
रीतिवाचक क्रियाविशेषण
Adverb of Manner (रीतिवाचक)
स्थलवाचक क्रियाविशेषण
Adverb of Place (स्थलवाचक)
परिमाणवाचक क्रियाविशेषण
Adverb of Quantity (परिमाणवाचक)
योग्य उत्तर पर्याय (B) रीतिवाचक आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. क्रिया कशी घडते किंवा तिची रीत कशी आहे हे दर्शवणाऱ्या अव्ययास 'रीतिवाचक क्रियाविशेषण अव्यय' म्हणतात.
२. 'व्यर्थ' (फुकट/निरर्थकपणे) हा शब्द भांडण्याची पद्धत/रीत दाखवतो (कसे भांडू नका? → व्यर्थ).
३. म्हणून हा रीतिवाचक क्रियाविशेषणाचा प्रकार आहे.
The correct answer is Option (B) Adverb of Manner (रीतिवाचक).
Detailed Explanation:
1. An adverb of manner (रीतिवाचक क्रियाविशेषण) specifies the way or manner in which an action is performed.
2. 'व्यर्थ' (in vain / fruitlessly) describes how the action of quarreling is executed.
3. Hence, it functions as an adverb of manner.
'कर्दनकाळ' या अलंकारिक शब्दाचा अचूक अर्थ कोणता?
What is the meaning of the figurative Marathi expression 'Kardankaal' (कर्दनकाळ)?
क्रूर, अत्यंत उग्र व विनाशकारी व्यक्ती (काळ / यम)
A ruthless, terrifying, or destructive person (क्रूर व उग्र व्यक्ती)
पुण्यवान व्यक्ती
A virtuous person
कृश व्यक्ती
A frail person
नाजूक व्यक्ती
A delicate person
योग्य उत्तर पर्याय (A) क्रूर व उग्र व्यक्ती आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'कर्दनकाळ' म्हणजे यम, काळ किंवा अत्यंत क्रूर, भयानक व समोरच्याचा नाश करणारी उग्र व्यक्ती.
२. उदा. 'तो गुंडांचा कर्दनकाळ ठरला.'
म्हणून पर्याय (A) योग्य अर्थ आहे.
The correct answer is Option (A) A ruthless, terrifying person.
Detailed Explanation:
'कर्दनकाळ' signifies an invincible, fierce avenger or ruthless nemesis embodying death itself.
Hence, option (A) is correct.
पुढील कंसात दर्शविलेले विरामचिन्ह हे कोणत्या प्रकारचे आहे ?
पूर्णविराम
स्वल्पविराम
अपूर्णविराम
अर्धविराम
दोन छोटी वाक्ये उभयान्वयी अव्ययाने जोडताना [ ; ] या अर्धविरामाचा उपयोग केला जातो.
'प्रखर' या शब्दाचा अचूक विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
What is the exact antonym of the Marathi word 'Prakhar' (प्रखर - intense/fierce)?
कडक
Harsh / Hard (कडक)
मऊ
Soft (मऊ)
सौम्य
Mild / Gentle (सौम्य)
उदार
Generous (उदार)
योग्य उत्तर पर्याय (C) सौम्य आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'प्रखर' म्हणजे अतिशय तीव्र, तीक्ष्ण किंवा कडक (उदा. प्रखर ऊन).
२. प्रखर या शब्दाचा थेट विरुद्धार्थी शब्द 'सौम्य' (शांत, मंद किंवा शीतल) असा होतो.
३. 'मऊ' चा विरुद्धार्थी 'कठीण' किंवा 'टणक' असा होतो.
The correct answer is Option (C) Mild / Gentle (सौम्य).
Detailed Explanation:
1. 'प्रखर' denotes intense, fierce, or blindingly sharp quality (e.g., intense heat).
2. The direct antonym of intense/harsh is 'सौम्य' (mild, gentle, or temperate).
3. 'मऊ' (soft) is the antonym of 'कठीण' (hard).
समूहदर्शक शब्दाचा संबंध पूर्ण करा:
आंब्यांच्या झाडांची - राई :: मडक्यांची - ?
Collective noun analogy:
Mango trees : Grove (राई) :: Earthen pots (मडक्यांची) : ?
गांधण
Gandhan
उतरंड
Utarand (उतरंड - Stack of earthen pots)
ढीग
Heap
गंजी
Stack
योग्य उत्तर पर्याय (B) उत्तरंड (उतरंड) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. एकावर एक ठेवलेल्या मडक्यांच्या रचनेला 'उतरंड' म्हणतात.
२. आंब्यांच्या झाडांची राई, फुलझाडांचा ताटवा, आणि मडक्यांची उतरंड हा योग्य समूहदर्शक शब्द आहे.
म्हणून पर्याय (B) बरोबर आहे.
The correct answer is Option (B) Utarand (उतरंड).
Detailed Explanation:
In Marathi collective terminology, a vertical stack of earthen pots arranged one over another is called an उतरंड.
Hence, option (B) is correct.
खालीलपैकी शुद्धलेखनाच्या दृष्टीने योग्य शब्द ओळखा .
अनुसया
अनसूया
अनूसया
अनसुया
शुद्धलेखनाच्या प्रमाण नियमांनुसार 'अनसूया' (अ + नसूया) हे अचूक रूप आहे.
'पुष्कळ द्रव्य (संपत्ती) मिळणे किंवा अचानक भरभराट होणे' या अर्थाचा अचूक वाक्प्रचार कोणता?
Which Marathi idiom means 'to acquire immense wealth / experience great prosperity suddenly'?
आकाश ठेंगणे होणे
Aakash thengane hone (feeling overly overjoyed)
मोक्ष मिळणे
Moksha milne (attaining liberation)
उखळ पांढरे होणे
Ukhal pandhre hone (gaining immense wealth)
घागरगडचा सुभेदार होणे
Ghagargadcha subhedar hone (becoming extremely poor/water-bearer)
योग्य उत्तर पर्याय (C) उखळ पांढरे होणे आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'उखळ पांढरे होणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ प्रचंड नफा मिळणे, पुष्कळ द्रव्य मिळणे किंवा अचानक आर्थिक भरभराट होणे असा होतो.
२. 'आकाश ठेंगणे होणे' म्हणजे अतिशय आनंद होणे.
३. 'घागरगडचा सुभेदार' म्हणजे पाणी भरणारा अत्यंत दरिद्री मनुष्य.
The correct answer is Option (C) Ukhal pandhre hone.
Detailed Explanation:
1. The idiom 'उखळ पांढरे होणे' signifies reaping windfall gains, accumulating great riches, or flourishing financially.
2. 'आकाश ठेंगणे होणे' means to be overjoyed with elation.
3. Hence, option C correctly matches the definition.