मराठी भाषा व व्याकरण (Marathi Grammar) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे
मराठी भाषा व व्याकरण (Marathi Grammar) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.
' मुलांनी गुरुजींची आज्ञा पाळावी ' या वाक्यातील अधोरेखित शब्दाची विभक्ती ओळखा .
प्रथमा
द्वितीया
तृतीया
चतुर्थी
'मुलांनी' या शब्दास 'नी' हा तृतीया विभक्तीचा अनेकवचनी प्रत्यय लागला आहे.
'शिवाजी महाराज छत्रपती झाले.' या वाक्यातील 'छत्रपती' हा शब्द वाक्याच्या रचनेत कोणता घटक दर्शवितो?
In the sentence 'Shivaji Maharaj became Chhatrapati', what syntactic role does the word 'Chhatrapati' play?
विधेय विस्तार
Predicate Extension (विधेय विस्तार)
विधानपूरक (Subjective Complement)
Subjective Complement / Purak (विधानपूरक)
आधारपूरक
Adharpurak
कर्मपूरक
Object Complement (कर्मपूरक)
योग्य उत्तर पर्याय (B) विधानपूरक आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. जेव्हा वाक्यात 'होणे', 'असणे' यांसारखी अपूर्ण विधाने करणारी अकर्मक क्रियापदे असतात, तेव्हा त्यांचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्त्याव्यतिरिक्त एका पूरक शब्दाची गरज असते.
२. या शब्दाला 'विधानपूरक' (Subjective Complement / विधीपूरक) म्हणतात.
३. प्रस्तुत वाक्यात 'छत्रपती' हा शब्द काढून घेतल्यास 'शिवाजी महाराज झाले' या वाक्याचा अर्थ अपूर्ण राहतो, म्हणून 'छत्रपती' हे विधानपूरक आहे.
The correct answer is Option (B) Subjective Complement / Purak (विधानपूरक).
Detailed Explanation:
1. When incomplete intransitive verbs like 'होणे' (to become) or 'असणे' (to be) are used, they require a complement to complete the predicate statement.
2. This completing term referring to the subject is called a विधानपूरक (Subjective Complement).
3. Without 'छत्रपती', 'शिवाजी महाराज झाले' lacks complete meaning.
'मागून आला नि तिखट झाला.' या वाक्यातील 'मागून' हे कोणत्या प्रकारच्या विशेषणाचे कार्य करते?
In the idiom 'Magun aala ni tikhat jhala', what type of adjective does 'मागून' represent?
अव्ययसाधित विशेषण
Adverb-derived Adjective (अव्ययसाधित विशेषण)
सर्वनामसाधित विशेषण
Pronominal adjective
नामसाधित विशेषण
Noun-derived adjective
धातुसाधित विशेषण
Participle adjective
योग्य उत्तर पर्याय (A) अव्ययसाधित विशेषण आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'मागे' हे मूळ स्थलवाचक क्रियाविशेषण अव्यय आहे.
२. अव्ययापासून 'मागून' हे रूप तयार होऊन ते आल्याबद्दलचे वैशिष्ट्य दर्शवते.
३. म्हणून हे 'अव्ययसाधित विशेषण' मानले जाते.
म्हणून पर्याय (A) योग्य आहे.
The correct answer is Option (A) Adverb-derived Adjective.
Detailed Explanation:
'मागे' is inherently an adverb of place. When functioning adjectivally, it forms an अव्ययसाधित विशेषण.
Hence, option (A) is correct.
डिजिटल पेमेंटच्या संदर्भात वापरल्या जाणाऱ्या 'UPI' या प्रणालीचे पूर्ण रूप (Full Form) काय आहे?
What is the full form of the digital payment abbreviation 'UPI'?
Unified Payments Interface (युनिफाईड पेमेंट्स इंटरफेस)
Unified Payments Interface
Unified Payable Internet
Unified Payable Internet
United Payment Internet
United Payment Internet
यापैकी नाही
None of these
योग्य उत्तर पर्याय (A) आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. UPI चे पूर्ण रूप Unified Payments Interface (युनिफाईड पेमेंट्स इंटरफेस) असे आहे.
२. ही नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) ने विकसित केलेली रिअल-टाईम पेमेंट प्रणाली आहे, ज्याद्वारे बँक खात्यांमधून मोबाईलद्वारे तात्काळ पैशांची देवाणघेवाण करता येते.
The correct answer is Option (A) Unified Payments Interface.
Detailed Explanation:
UPI stands for Unified Payments Interface, an instant real-time payment system developed by the National Payments Corporation of India (NPCI).
Hence, option (A) is correct.
खालील वाक्यातील अधोरेखित सर्वनामाचा प्रकार ओळखा . त्या दुकानात काय आहे ते मला माहीत नाही .
दर्शक सर्वनाम
सामान्य सर्वनाम
प्रश्नार्थक सर्वनाम
संबंधी सर्वनाम
येथे 'काय' या शब्दाने प्रश्न विचारलेला नसून ते कोणत्या नामाबद्दल आले आहे हे निश्चित सांगता येत नाही, म्हणून हे सामान्य/अनिश्चित सर्वनाम आहे.
'सूर्यास्त झाला.' या वाक्यातील 'सूर्यास्त' हा शब्द प्रामुख्याने कोणत्या शब्दशक्तीचा प्रत्यय आणून देतो?
In the sentence 'The sun has set' (सूर्यास्त झाला), which semantic word power (शब्दशक्ती) is primarily invoked?
अभिधा
Abhidha (Literal Sense)
लक्षणा
Lakshana (Metaphorical Sense)
व्यंजना
Vyanjana (Suggestive / Evocative Sense)
प्रयोजन
Prayojan
योग्य उत्तर पर्याय (C) व्यंजना आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. जेव्हा एकाच वाक्यावरून मुख्य वाच्यार्थाव्यतिरिक्त संदर्भानुसार वेगवेगळ्या व्यक्तींसाठी वेगवेगळा सुप्त/गर्भित अर्थ (व्यंग्यार्थ) सूचित होतो, तेव्हा व्यंजना शब्दशक्ती होते.
२. 'सूर्यास्त झाला' असे म्हणताच: शेतकऱ्यासाठी 'घरी परतण्याची वेळ झाली', महिलांसाठी 'दिवाबत्ती करण्याची वेळ झाली', चोरांसाठी 'कामावर निघण्याची वेळ झाली' असे विविध अर्थ ध्वनित होतात.
३. हा मराठी व्याकरणातील व्यंजना शक्तीचा सर्वात प्रसिद्ध संदर्भ आहे.
The correct answer is Option (C) Vyanjana (Suggestive / Evocative Sense).
Detailed Explanation:
1. Vyanjana (व्यंजना) is the suggestive power of words wherein a single statement evokes multiple contextual, implied meanings (व्यंग्यार्थ) beyond the literal sense.
2. When one hears 'The sun has set' (सूर्यास्त झाला), a farmer perceives it as time to head home, a priest views it as time for evening prayers, and others interpret it according to their daily rhythms.
3. Hence, it is the textbook illustration of Vyanjana.
वाक्य अ: 'झाडांचा रंग हिरवा आहे, तो मला फार आवडतो.'
वाक्य ब: 'कोकिळा गोड गाते, ते मला आवडते.'
वरील वाक्यांतील अधोरेखित सर्वनामे (तो, ते) अनुक्रमे कोणासंबंधी आलेली आहेत?
Sentence A: 'The tree's color is green, it (तो) is pleasing to me.'
Sentence B: 'The cuckoo sings melodiously, that (ते) I like.'
The underlined pronouns 'तो' and 'ते' refer respectively to:
केवळ नामासंबंधी
Exclusively to nouns
नाम व क्रियापद / संपूर्ण वाक्य
Noun and Verb / Clause (नाम व क्रियापद)
विशेषण व क्रियापद
Adjective and verb
फक्त क्रियापद
Only verbs
योग्य उत्तर पर्याय (B) नाम व क्रियापद आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. पहिल्या वाक्यात 'तो' हे सर्वनाम 'रंग' (नाम) या नामाबद्दल आले आहे.
२. दुसऱ्या वाक्यात 'ते' हे सर्वनाम 'कोकिळा गोड गाते' या गाण्याच्या संपूर्ण क्रियेबद्दल (क्रियापद/विधानाबद्दल) आले आहे.
म्हणून 'तो' आणि 'ते' ही अनुक्रमे 'नाम' आणि 'क्रियापद' यांसंबंधी आलेली आहेत.
The correct answer is Option (B) Noun and Verb.
Detailed Explanation:
In sentence A, 'तो' refers directly to the noun 'रंग'. In sentence B, 'ते' refers to the whole action of singing (क्रियापद / clause).
Hence, option (B) is correct.
खालील वाक्यातील अधोरेखित शब्दाच्या संख्या विशेषणाचा प्रकार ओळखा . एकेक मुलगा रांगेत पुढे जात होता .
गणनावाचक संख्याविशेषण
क्रमवाचक संख्याविशेषण
आवृत्तीवाचक संख्याविशेषण
पृथकत्ववाचक संख्याविशेषण
संख्यांची वेगवेगळी फोड किंवा गट दर्शवणाऱ्या विशेषणांना पृथकत्ववाचक संख्याविशेषण म्हणतात (उदा. एकेक, दोन-दोन).
खालील पर्यायांपैकी स्वतःचा स्वतंत्र अर्थ नसलेले अर्थहीन/अपूर्ण 'साहाय्यक क्रियापद' कोणते आहे?
Which of the following auxiliary verbs functions predominantly as a non-autonomous / helping auxiliary (साहाय्यक क्रियापद)?
दे
De (दे)
कर
Kar (कर)
जा
Ja (जा)
हो
Ho (हो)
योग्य उत्तर पर्याय (D) हो आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. संयुक्त क्रियापद बनवताना जेव्हा साहाय्यक क्रियापद स्वतःचा मुख्य अर्थ सोडून देऊन केवळ धातूसाधिताला काळ किंवा अर्थ व्यक्त करण्यास मदत करते, तेव्हा ते साहाय्यक क्रियापद ठरते.
२. 'हो' (होणे) हे बहुतांशी स्वतःचा स्वतंत्र कृतीपर अर्थ न दर्शवता केवल स्थिती किंवा पूर्णत्वाचा प्रत्यय देण्यासाठी साहाय्यक म्हणून वापरले जाते.
३. म्हणून दिलेल्या पर्यायांत 'हो' हे योग्य उत्तर आहे.
The correct answer is Option (D) Ho (हो).
Detailed Explanation:
1. An auxiliary verb loses its independent semantic action and purely assists the main participle to manifest tense, aspect, or mood.
2. 'हो' (to become/exist) functions largely as an existential/aspectual auxiliary in compound verb constructs without independent transitive action.
3. Hence, option (D) is the correct answer.
'तुम्ही पुढे व्हा, मी आलोच.' या विधानातील क्रियापदावरून कोणता काळ व्यक्त होतो?
Identify the specific tense in the sentence: 'You proceed, I will be right there' (तुम्ही पुढे व्हा, मी आलोच).
वर्तमानकाळ
Present Tense
संनिहित भविष्यकाळ
Immediate Future (संनिहित भविष्यकाळ)
भूतकाळ
Past Tense
अपूर्ण वर्तमानकाळ
Present Continuous
योग्य उत्तर पर्याय (B) संनिहित भविष्यकाळ आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. जेव्हा क्रिया लगेचच अगदी जवळच्या भविष्यकाळात घडणार असते, परंतु ती दर्शविण्यासाठी भूतकाळाचे क्रियापद वापरले जाते (उदा. मी आलोच = मी लगेचच येणार आहे), तेव्हा त्यास 'संनिहित भविष्यकाळ' म्हणतात.
२. म्हणून 'मी आलोच' हा संनिहित भविष्यकाळ आहे.
The correct answer is Option (B) Immediate Future (संनिहित भविष्यकाळ).
Detailed Explanation:
When a past-tense verbal form ('आलोच') is idiomatically employed to convey an imminent action about to occur in the immediate future, it denotes संनिहित भविष्यकाळ.
Hence, option (B) is correct.
' गुरुजी विद्यार्थ्यांना व्याकरण शिकवितात ' हे वाक्य खालीलपैकी कोणत्या प्रकारचे आहे ?
सकर्मक क्रियापद
अकर्मक क्रियापद
द्विकर्मक क्रियापद
अभयविध क्रियापद
या वाक्यात दोन कर्मे आहेत: प्रत्यक्ष कर्म ('व्याकरण') आणि अप्रत्यक्ष कर्म ('विद्यार्थ्यांना'), म्हणून हे द्विकर्मक क्रियापद आहे.