सार्वजनिक वित्त, केंद्रीय अर्थसंकल्प व वित्तीय तूट - सराव चाचणी

सार्वजनिक वित्त, केंद्रीय अर्थसंकल्प व वित्तीय तूट (Public Finance, Budget & Fiscal Deficits) या घटकावर आधारित १५ महत्त्वाचे बहुपर्यायी सराव प्रश्न व सविस्तर स्पष्टीकरण. MPSC, पोलीस भरती व तलाठी परीक्षेसाठी मोफत ऑनलाइन सोडवा.

भारतीय अर्थव्यवस्था

Google वर फॉलो करा

📖

या घटकाची अभ्यास नोट्स उपलब्धसार्वजनिक महसूल, कर रचना (प्रत्यक्ष वि. अप्रत्यक्ष कर), कर सुधारणा समित्या (चेलय्या, केळकर) व वस्तू आणि सेवा कर (GST)

नोट्स वाचा➔

महासराव संपादकीय टीम १९ सप्टेंबर, २०२६ तज्ज्ञांकडून प्रमाणित (Verified Test)

एकूण प्रश्न

एकूण गुण

वेळ मर्यादा

15 मि.

माध्यम

मराठी व English

🎯 प्रीमियम टेस्ट सिरीज➔

📲

हा सराव मोबाईल ॲपमध्ये सोडवा!

महासरावचे अधिकृत Android App आता Google Play वर उपलब्ध आहे.

Google Play वरून मिळवा

सराव प्रश्नपत्रिका व उत्तरे (Practice Questions)

15 प्रश्न समाविष्ट

भारतीय संविधानात 'बजेट' (Budget) या शब्दाचा थेट उल्लेख नसून संविधानाच्या कोणत्या अनुच्छेदात त्याऐवजी "वार्षिक वित्तीय विवरणपत्रक" (Annual Financial Statement) अशी अधिकृत व्याख्या केलेली आहे?

The word 'Budget' is not mentioned in the Constitution of India; under which Article is it officially described as the 'Annual Financial Statement'?

अनुच्छेद 112

Article 112

अनुच्छेद 113

Article 113

अनुच्छेद 116

Article 116

अनुच्छेद 120

Article 120

भारतातील शासकीय निधींच्या संदर्भात संविधानातील तरतुदींविषयी खालीलपैकी कोणती जोडी अचूक आहे? (१) भारताचा संचित निधी (Consolidated Fund of India) — कलम २६६(१) (२) भारताचे सार्वजनिक खाते (Public Account of India) — कलम २६६(२) (३) भारताचा आकस्मिकता निधी (Contingency Fund of India) — कलम २६७

Which pairs regarding the constitutional classification of public funds in India are accurate? (1) Consolidated Fund of India — Article 266(1) (2) Public Account of India — Article 266(2) (3) Contingency Fund of India — Article 267

केवळ (१) आणि (२)

Only (1) and (2)

तिन्ही जोड्या ((१), (२) आणि (३)) पूर्णपणे अचूक आहेत

All three pairs ((1), (2) and (3)) are completely accurate

केवळ (१) आणि (३)

Only (1) and (3)

केवळ (२) आणि (३)

Only (2) and (3)

सार्वजनिक वित्तातील 'राजकोषीय तूट' (Fiscal Deficit) ची अचूक व्याख्या खालीलपैकी कोणती आहे?

Which of the following is the precise economic definition of 'Fiscal Deficit'?

केवळ महसुली खर्च व महसुली जमा यातील फरक

Revenue expenditure minus revenue receipts

केवळ भांडवली खर्च व महसुली जमा यातील फरक

Capital expenditure minus revenue receipts

शासनाचा एकूण खर्च आणि एकूण प्राप्ती यांमधील तफावत [एकूण खर्च - (महसुली प्राप्ती + बिगर-कर्ज भांडवली प्राप्ती)]

Total expenditure minus total non-debt receipts [Total Expenditure - (Revenue Receipts + Non-debt Capital Receipts)]

एकूण आयात खर्च व निर्यात उत्पन्न यातील फरक

Total imports minus total exports

'प्राथमिक तूट' (Primary Deficit) म्हणजे काय?

How is 'Primary Deficit' defined in fiscal macroeconomics?

देशातील एकूण कर महसूल

Total tax revenue

महसुली तूट आणि भांडवली तूट यांची बेरीज

Sum of Revenue and Capital deficits

केवळ संरक्षण खर्चावरील तूट

Deficit on defense spending alone

राजकोषीय तूट आणि त्या वर्षात शासनाने भरलेले व्याज यांमधील फरक

The difference between Fiscal Deficit and Net Interest Payments

केंद्रीय अर्थसंकल्प २०११-१२ मध्ये तत्कालीन अर्थमंत्र्यांनी समाविष्ट केलेल्या 'प्रभावी महसुली तूट' (Effective Revenue Deficit - ERD) या संकल्पनेचा अर्थ काय?

What is the economic interpretation of 'Effective Revenue Deficit' (ERD) introduced in the Union Budget 2011-12?

एकूण राजकोषीय तुटीत महागाईचा दर मिळवणे

Adding inflation to fiscal deficit

महसुली तुटीतून केंद्र सरकारने राज्यांना भांडवली मालमत्ता निर्माण करण्यासाठी दिलेली अनुदाने वजा करणे

Revenue Deficit minus Central grants extended to States for the creation of capital assets

केवळ रेल्वे अर्थसंकल्पाची तूट मोजणे

Railway deficit alone

विदेशातून मिळणाऱ्या कर्जाची गणना करणे

External borrowing calculation

🎯 Official Test Series सर्व स्पर्धा परीक्षा परिपूर्ण तयारी

MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — संपूर्ण टेस्ट सिरीज

100+ फुल-लेंथ सराव पेपर्स, विषयनिहाय चाचण्या, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि PYQs सोल्यूशन्ससह!

👮 पोलीस भरती सिरीज➔🏛️ तलाठी / MPSC सिरीज➔

'राजकोषीय जबाबदारी आणि अर्थसंकल्प व्यवस्थापन कायदा, २००३' (FRBM Act, 2003) चा मूळ कायदेशीर हेतू काय होता?

What was the foundational statutory purpose of the Fiscal Responsibility and Budget Management Act (FRBM Act, 2003)?

सर्व प्रकारच्या शासकीय खर्चावर पूर्ण बंदी घालणे

Total moratorium on government spending

सर्व नागरिकांवर सक्तीचा संपत्ती कर लावणे

Compulsory wealth tax on citizens

सरकारी कर्जावर वैधानिक मर्यादा घालणे, वित्तीय तूट GDP च्या ३% पर्यंत आणणे आणि महसुली तूट शून्य करणे

Statutorily binding the government to eliminate revenue deficit and prune the fiscal deficit to 3% of GDP

भारताचे स्वतःचे चलन बदलून अमेरिकन डॉलर स्वीकारणे

Switching domestic currency to US Dollar

FRBM कायद्याच्या पुनरावलोकनासाठी मे २०१६ मध्ये स्थापन करण्यात आलेल्या 'एन. के. सिंग समितीने' (N. K. Singh Committee) वित्तीय उद्दिष्टांमध्ये कोणता महत्त्वाचा बदल सुचवला?

What major paradigm shift in fiscal metrics was recommended by the N. K. Singh Committee (2016-17) reviewing the FRBM framework?

राज्यांना कोणतेही कर्ज घेण्यास मनाई करावी

Barring States from debt

भारताने परकीय देशांकडून अमर्याद कर्ज घ्यावे

Unlimited external borrowing

FRBM कायदा कायमचा रद्द करावा

Abolishing the FRBM Act

केवळ वित्तीय तुटीवर भर न देता ऋण-जीडीपी गुणोत्तर हे मुख्य परिमाण मानावे आणि २०२३ पर्यंत ते केंद्रासाठी ४०% व राज्यांसाठी २०% करावे

Adopting the Debt-to-GDP ratio as the primary operational anchor, targeting 60% total debt (40% Centre + 20% States) by 2023

शासकीय अर्थसंकल्पात 'जेंडर बजेट' (Gender Budgeting / लिंगभाव आधारित अंदाजपत्रक) चा खरा अर्थ काय होतो?

What is meant by 'Gender Budgeting' in public finance and budgetary policy?

सामान्य मुख्य अर्थसंकल्पाच्या अंतर्गत महिलांच्या सक्षमीकरण, विकास आणि कल्याणासाठी योजनानिहाय स्वतंत्र वित्तीय तरतुदींचे मूल्यांकन व नियोजन करणे

Independent assessment and allocation of financial provisions for women's development and empowerment within the unified general budget

केवळ महिलांसाठी सादर केला जाणारा स्वतंत्र समांतर अर्थसंकल्प

A separate parallel budget presented only for women

सामान्य अर्थसंकल्पात पुरुषांसाठी स्वतंत्र तरतुदी

Independent provisions for men in general budget

पुरुषांसाठी मांडण्यात येणारा पूर्णपणे स्वतंत्र अर्थसंकल्प

A completely separate budget for men

केंद्रीय अर्थसंकल्प 2025-26 मधील ऊर्जा क्षेत्राविषयी खालील विधाने विचारात घ्या:अ. अर्थसंकल्पातील प्रमुख आकर्षण म्हणजे 'लघु मॉड्युलर अणुभट्ट्यांच्या' (SMR) संशोधन आणि विकासासाठी अणु ऊर्जा अभियानाची सुरुवात करणे हे आहे.ब. या अभियानाच्या अंमलबजावणीसाठी अणु ऊर्जा कायदा आणि आण्विक नुकसानीसाठी नागरी दायित्व कायद्यात आवश्यक सुधारणा संसदेत मांडल्या जातील.क. या सुधारणांमुळे अणुऊर्जा क्षेत्रात तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि गुंतवणुकीला मोठी चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.योग्य पर्याय निवडा:

Consider the following statements regarding the energy policy announcements in the Union Budget 2025-26:A. A key highlight is the launch of the Nuclear Energy Mission focusing on Small Modular Reactors (SMRs).B. Legislative amendments to the Atomic Energy Act and Civil Liability for Nuclear Damage Act are proposed.C. These reforms aim to facilitate technological collaboration and private sector participation in civil nuclear power.Select the correct option:

फक्त अ आणि ब

Only A and B

फक्त ब आणि क

Only B and C

सर्व विधाने बरोबर आहेत

All of the above statements are correct (A, B and C)

फक्त अ आणि क

Only A and C

Q10

केंद्रीय अर्थसंकल्प 2023-24 मध्ये अमृत काळातील विकासासाठी 'सप्तर्षी' (Saptarishi) म्हणून खालीलपैकी कोणत्या 7 प्राधान्यक्रमांची घोषणा करण्यात आली होती?अ. सर्वसमावेशक विकास (Inclusive Development)ब. शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचणे (Reaching the Last Mile)क. पायाभूत सुविधा आणि गुंतवणूक (Infrastructure and Investment)ड. क्षमतांचा पुरेपूर वापर (Unleashing the Potential)इ. हरित वाढ (Green Growth), युवा शक्ती (Youth Power) आणि वित्तीय क्षेत्र (Financial Sector)योग्य पर्याय निवडा:

Which 7 priorities were designated as the 'Saptarishi' guiding India's vision during the Amrit Kaal in Union Budget 2023-24?a. Inclusive Developmentb. Reaching the Last Milec. Infrastructure and Investmentd. Unleashing the Potentiale. Green Growth, Youth Power, and Financial SectorSelect the correct option:

फक्त अ आणि ब

Only a and b

फक्त क आणि ड

Only c and d

फक्त अ, ब आणि क

Only a, b and c

वरील सर्व 7 घटक 'सप्तर्षी' प्राधान्यक्रमात समाविष्ट आहेत

All 7 priorities are included under the Saptarishi framework (a, b, c, d and e)

Q11

केंद्रीय अर्थसंकल्पामध्ये लिंगभाव आधारित अर्थसंकल्पाचा (Gender Budget) वाटा 2024-25 च्या 6.8% वरून 2025-26 च्या अर्थसंकल्पात किती टक्क्यांपर्यंत वाढला आहे?

The percentage share of Gender Budget allocations within the Union Budget increased from 6.8% in FY 2024-25 to what percentage in FY 2025-26?

8.86%

7.2%

12.5%

15.0%

Q12

आर्थिक मंदीच्या काळात जनतेची खरेदीशक्ती वाढवण्यासाठी आणि खाजगी उपभोगाला चालना देण्यासाठी सरकारने 'प्राप्तिकरात (Income Tax) कपात करणे' हे कोणत्या आर्थिक धोरणाचे उदाहरण आहे?

Cutting personal income tax rates to increase disposable income and stimulate household consumption during economic slowdown is an example of which macroeconomic policy?

संकुचित मागणीजन्य धोरण

Contractionary Demand-side Policy

विस्तारित मागणीजन्य राजकोषीय धोरण

Expansionary Demand-side Fiscal Policy

विस्तारित पुरवठाजन्य धोरण

Expansionary Supply-side Policy

संकुचित पुरवठाजन्य धोरण

Contractionary Supply-side Policy

Q13

भारताच्या 2023-24 च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पाबाबत खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?अ. भारताला भरडधान्याचे (Millets) जागतिक केंद्र बनवण्यासाठी भरडधान्याला 'श्री अन्न' (Shree Anna) या नावाने गौरविण्यात आले.ब. हैदराबाद येथील भारतीय भरडधान्य संशोधन संस्थेला (IIMR) 'उत्कृष्टता केंद्र' (Centre of Excellence) म्हणून घोषित करण्यात आले.क. किसान क्रेडिट कार्ड (KCC) च्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना कर्जपुरवठा वाढवण्यासाठी विशेष तरतुदी करण्यात आल्या.योग्य पर्याय निवडा:

Which of the following statements are correct regarding India's Union Budget 2023-24?a. Millets were officially designated as 'Shree Anna' to position India as a global nutritional hub.b. The Indian Institute of Millets Research (IIMR), Hyderabad, was designated as a Global Centre of Excellence.c. Enhanced credit allocations were earmarked to broaden Kisan Credit Card (KCC) coverage.Select the correct option:

फक्त अ आणि ब

Only a and b

फक्त ब आणि क

Only b and c

फक्त अ आणि क

Only a and c

सर्व विधाने बरोबर आहेत

All of the above statements are correct (a, b and c)

Q14

भारतीय अर्थसंकल्पीय दस्तऐवजांमध्ये (Budget at a Glance) शासनाच्या वित्तीय स्थितीचे मोजमाप करण्यासाठी खालीलपैकी कोणत्या वित्तीय संकल्पनांची अधिकृत आकडेवारी मांडली जाते?अ. शासनाची एकूण महसुली व भांडवली जमा आणि एकूण खर्चब. राजकोषीय तूट (Fiscal Deficit)क. प्राथमिक तूट (Primary Deficit)ड. महसुली तूट (Revenue Deficit) आणि परिणामकारक महसुली तूट (Effective Revenue Deficit)योग्य पर्याय निवडा:

In Indian budgetary accounting documents ('Budget at a Glance'), which macroeconomic aggregates are presented to measure the government's fiscal health?a. Total revenue & capital receipts and total expenditureb. Fiscal Deficitc. Primary Deficitd. Revenue Deficit and Effective Revenue DeficitSelect the correct option:

सर्व संकल्पना मांडल्या जातात

All of the above aggregates are presented (a, b, c and d)

फक्त ब आणि क

Only b and c

फक्त अ, ब आणि क

Only a, b and c

फक्त अ आणि ब

Only a and b

Q15

संसदेमध्ये अर्थसंकल्पीय मंजुरीच्या प्रक्रियेत वेळेअभावी अनुदानाच्या उर्वरित मागण्यांवर कोणतीही चर्चा न करता थेट मतदानासाठी ठेवण्याच्या संसदीय कार्यपद्धतीला काय म्हणतात?

In parliamentary procedure, what is the convention of putting all outstanding demands for grants directly to vote without debate on the final day termed?

लक्षवेधी सूचना

Calling Attention

कपात सूचना

Cut Motion

गिलोटिन

Guillotine

स्थगन प्रस्ताव

Adjournment Motion

🚀 संपूर्ण तयारी