भारतीय अर्थव्यवस्था - वैशिष्ट्ये, स्वरूप व पायाभूत सुविधा - सराव चाचणी

भारतीय अर्थव्यवस्था - वैशिष्ट्ये, स्वरूप व पायाभूत सुविधा (Features & Infrastructure of Indian Economy) या घटकावर आधारित १५ महत्त्वाचे बहुपर्यायी सराव प्रश्न व सविस्तर स्पष्टीकरण. MPSC, पोलीस भरती व तलाठी परीक्षेसाठी मोफत ऑनलाइन सोडवा.

भारतीय अर्थव्यवस्था

Google वर फॉलो करा

📖

या घटकाची अभ्यास नोट्स उपलब्धराष्ट्रीय उत्पन्नाच्या मूलभूत संकल्पना: GDP, GNP, NDP, NNP, Factor Cost वि. Market Price, Green GDP व GDP Deflator

नोट्स वाचा➔

महासराव संपादकीय टीम १९ सप्टेंबर, २०२६ तज्ज्ञांकडून प्रमाणित (Verified Test)

एकूण प्रश्न

एकूण गुण

वेळ मर्यादा

15 मि.

माध्यम

मराठी व English

🎯 प्रीमियम टेस्ट सिरीज➔

📲

हा सराव मोबाईल ॲपमध्ये सोडवा!

महासरावचे अधिकृत Android App आता Google Play वर उपलब्ध आहे.

Google Play वरून मिळवा

सराव प्रश्नपत्रिका व उत्तरे (Practice Questions)

15 प्रश्न समाविष्ट

विविध पंचवार्षिक योजना दस्तऐवजांतून भारतीय आर्थिक नियोजनाची दीर्घकालीन मूलभूत उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे मांडण्यात आली आहेत:अ. उच्च आर्थिक वृद्धी आणि आत्मनिर्भरता (Self-Reliance)ब. बेकारीचे निर्मूलन आणि उत्पन्न विषमतेत घटक. दारिद्र्य निर्मूलन आणि अर्थव्यवस्थेचे आधुनिकीकरणड. समावेशक आणि शाश्वत विकास (Inclusive and Sustainable Growth)योग्य पर्याय निवडा:

The long-term core objectives of Indian economic planning, as articulated across various Five-Year Plan documents, include:a. High economic growth and self-relianceb. Removal of unemployment and reduction in income inequalitiesc. Elimination of poverty and modernization of the economyd. Inclusive and sustainable growthSelect the correct option:

अ, ब, क आणि ड

a, b, c and d

फक्त ब आणि क

Only b and c

फक्त अ, ब आणि क

Only a, b and c

फक्त अ

Only a

प्रख्यात विकास अर्थशास्त्रज्ञ गुन्नर मिर्डल (Gunnar Myrdal) यांच्या मते अविकसित देशांच्या आर्थिक विकासात शासनाची भूमिका खालीलप्रमाणे असावी:

According to development economist Gunnar Myrdal, the role of government in the economic development of underdeveloped nations should be:

विस्तारक परिणाम निष्प्रभ करून प्रतिसारक परिणाम प्रभावी करणे.

Neutralizing the spread effect by effecting the backwash effect.

प्रतिसारक परिणाम निष्प्रभ करून विस्तारक परिणाम प्रभावी करणे.

Effecting the spread effect by neutralizing the backwash effect.

प्रतिसारक परिणाम आणि विस्तारक परिणाम दोन्ही वाढवणे.

Effecting both spread effect and backwash effect.

विस्तारक आणि प्रतिसारक दोन्ही परिणाम पूर्णपणे निष्प्रभ करणे.

Neutralizing both spread effect and backwash effect.

"आर्थिक वृद्धी म्हणजे फक्त उत्पादनात होणारी संख्यात्मक वाढ, तर आर्थिक विकासामध्ये संस्थात्मक व गुणात्मक बदलांचा समावेश होतो", अशा अर्थाची मांडणी कोणत्या अर्थशास्त्रज्ञाने केली आहे?

"Economic growth is the increase in output only, whereas economic development includes qualitative and institutional changes." Who articulated this distinction?

प्रा. एडिसन

Prof. Edison

ए. डी. गोरवाला

A. D. Gorwala

प्रा. चार्ल्स किंडलबर्जर

Prof. Charles Kindleberger

प्रा. जोसेफ शुंपिटर

Prof. Joseph Schumpeter

"विकसनशील जगामधील जवळजवळ 40% लोकसंख्येला 1950 आणि 1960 च्या दशकांमध्ये झालेल्या आर्थिक वृद्धीचा कोणताही प्रत्यक्ष लाभ झालेला नाही", हे ऐतिहासिक विधान कोणाचे आहे?

"About 40% of the population of the developing world did not benefit from economic growth during the 1950s and 1960s." Who made this famous statement?

जीन ड्रेझ

Jean Dreze

रॉबर्ट क्लोवर

Robert Clower

चार्ल्स किंडलबर्जर

Charles Kindleberger

रॉबर्ट मॅकनामारा

Robert McNamara

सुरेश तेंडुलकर समितीच्या पद्धतीनुसार नियोजन आयोगाने 2011-12 या वर्षासाठी दारिद्र्य रेषा (Poverty Line) खालीलपैकी कोणत्या मासिक दरडोई उपभोग खर्चाच्या (MPCE) आधारे निश्चित केली होती?

According to the Suresh Tendulkar Committee methodology adopted by the Planning Commission, what monthly per capita consumption expenditure (MPCE) defined the poverty line for 2011-12?

ग्रामीण भागासाठी दरडोई प्रतिदिनी ₹ 47 व शहरी भागासाठी ₹ 32

₹47 per day in rural areas and ₹32 in urban areas

ग्रामीण भागासाठी दरडोई प्रतिमहिना ₹ 816 व शहरी भागासाठी ₹ 1,000

₹816 per capita per month in rural areas and ₹1,000 in urban areas

ग्रामीण भागासाठी दरडोई प्रतिमहिना ₹ 972 व शहरी भागासाठी ₹ 1,407

₹972 per month in rural areas and ₹1,407 in urban areas

यापैकी नाही

None of these

🎯 Official Test Series सर्व स्पर्धा परीक्षा परिपूर्ण तयारी

MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — संपूर्ण टेस्ट सिरीज

100+ फुल-लेंथ सराव पेपर्स, विषयनिहाय चाचण्या, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि PYQs सोल्यूशन्ससह!

👮 पोलीस भरती सिरीज➔🏛️ तलाठी / MPSC सिरीज➔

भारतातील 1991 नंतरच्या आर्थिक सुधारणांचे मूल्यमापन करताना खालीलपैकी कोणते मुद्दे या सुधारणांच्या मर्यादा किंवा अपयश दर्शवतात?a. रोजगारविहीन आर्थिक वृद्धी (Jobless Growth)b. उत्पन्न व संपत्तीतील वाढती प्रादेशिक व सामाजिक विषमताc. उच्च आर्थिक विकास दर (High GDP Growth Rate)d. आरोग्य व प्राथमिक शिक्षण यांसारख्या सामाजिक क्षेत्रांवरील सार्वजनिक खर्चात झालेली सापेक्ष घटयोग्य पर्याय निवडा:

In evaluating the post-1991 economic reforms in India, which of the following are considered shortcomings or failures of the reform process?a. Jobless growthb. Widening income, wealth, and regional disparitiesc. Accelerating rate of overall economic growthd. Reduced public spending relative to GDP on healthcare and educationSelect the correct option:

फक्त b, c आणि d

Only b, c and d

फक्त a, b आणि c

Only a, b and c

फक्त a, b आणि d

Only a, b and d

वरील सर्व (a, b, c आणि d)

All of the above (a, b, c and d)

खालील विधाने विचारात घ्या:विधान (a): भारतीय अर्थव्यवस्था ही ऐतिहासिकदृष्ट्या व रचनेनुसार प्रामुख्याने एक ग्रामीण अर्थव्यवस्था (Rural Economy) आहे.विधान (b): 2011 च्या जनगणनेनुसार देशातील ग्रामीण लोकसंख्या 83.3 कोटी असून ती एकूण लोकसंख्येच्या 68.8% इतकी आहे.योग्य पर्याय निवडा:

Consider the following statements:Statement (a): The Indian economy is structurally and demographically characterized as a predominantly rural economy.Statement (b): According to the 2011 Census, India's rural population stands at approximately 83.3 crore, accounting for 68.8% of the total population.Select the correct option:

विधान (a) सत्य आहे, परंतु (b) असत्य आहे.

Statement (a) is true, but (b) is false.

विधान (a) असत्य आहे, परंतु (b) सत्य आहे.

Statement (a) is false, but (b) is true.

दोन्ही विधाने सत्य आहेत, परंतु योग्य स्पष्टीकरण नाही.

Both statements are true, but not a correct explanation.

दोन्ही विधाने (a) आणि (b) सत्य असून विधान (b) हे विधान (a) चे योग्य कारण/स्पष्टीकरण आहे.

Both statements (a) and (b) are true, and (b) is the correct explanation of (a).

जुलै 1991 च्या नवीन आर्थिक धोरणात भारताचा परकीय व्यापार आणि व्यवहारतोल सुधारण्यासाठी खालीलपैकी कोणते महत्त्वपूर्ण उपाय योजण्यात आले?(a) भारतीय रुपयाचे दोन टप्प्यांत अवमूल्यन (Devaluation)(b) रुपयाची चालू खात्यावर पूर्ण परिवर्तनीयता (Full Convertibility on Current Account - 1994)(c) आयात परवाना पद्धत शिथिल करणे आणि व्यापाराचे निर्सरकारीकरण (Decanalization)(d) निर्यात वाढीसाठी विविध वित्तीय व कर सवलतींची तरतूदयोग्य पर्याय निवडा:

Which of the following strategic policy measures were introduced under the 1991 New Economic Policy to liberalize India's external trade sector?(a) Two-step devaluation of the Indian Rupee in July 1991(b) Current Account convertibility of the Rupee (implemented in 1994)(c) Elimination of quantitative import licensing and decanalization of trade(d) Introduction of fiscal and duty concessions to stimulate export promotionSelect the correct option:

सर्व विधाने बरोबर आहेत ((a), (b), (c) आणि (d))

All statements are correct ((a), (b), (c) and (d))

फक्त (c) आणि (d)

Only (c) and (d)

फक्त (a), (b) आणि (c)

Only (a), (b) and (c)

फक्त (a) आणि (b)

Only (a) and (b)

आपल्या 'वेल्थ ऑफ नेशन्स' (1776) या ग्रंथात "मुक्त व्यापार, बाजारपेठ आणि उदारीकरण हेच आर्थिक वृद्धी आणि जनसामान्यांच्या कल्याणाला सर्वोच्च चालना देतात" हा 'अदृश्य हाताचा' (Invisible Hand) सिद्धांत कोणी मांडला?

Who propounded the foundational doctrine in 'The Wealth of Nations' (1776) that free enterprise, competitive markets, and economic liberalization best promote growth and public welfare via the 'Invisible Hand'?

मोहम्मद युनूस

Muhammad Yunus

डॉ. मनमोहन सिंग

Dr. Manmohan Singh

ॲडम स्मिथ

Adam Smith

डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन

Dr. M. S. Swaminathan

Q10

अन्सले कोल आणि एडगर हूवर (Coale and Hoover Model - 1958) यांच्या भारतावरील प्रसिद्ध आर्थिक लोकसंख्या शास्त्रीय प्रतिमानाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे?

Which statement is correct regarding the seminal Coale and Hoover demographic-economic development model (1958) applied to India?

या मॉडेलनुसार लोकसंख्येचा बचतीवर कोणताही परिणाम होत नाही.

The model concluded that demographics exert zero impact on savings.

या मॉडेलने सांगितले की उच्च लोकसंख्या वाढीमुळे दरडोई GNP अधिक वेगाने वाढतो.

The model suggested that GNP per capita grows faster under high fertility.

हे मॉडेल केवळ युरोपीय श्रीमंत देशांसाठी लागू होते.

The model applies exclusively to wealthy European nations.

या मॉडेलने 1950 च्या दशकात स्पष्ट केले की, विकसनशील देशांमध्ये उच्च प्रजनन दर व जलद लोकसंख्या वाढ ही भांडवल निर्मिती आणि दरडोई उत्पन्नाच्या वाढीला गंभीर अडथळा ठरते.

The model demonstrated in the 1950s that high fertility and rapid population growth in low-income countries severely constrain capital accumulation and per capita income growth.

Q11

दादाभाई नौरोजींनी मांडलेल्या 'संपत्तीच्या निःसारण सिद्धांतानुसार' (Drain of Wealth Theory), ब्रिटिशांद्वारे भारताबाहेर नेला जाणारा संपत्तीचा ओघ हा वस्तुतः कोणता आर्थिक घटक होता, जो जर भारतातच गुंतवला गेला असता तर देशाचा प्रचंड आर्थिक विकास झाला असता?

According to Dadabhai Naoroji's 'Drain of Wealth Theory', what economic surplus was being extracted by Britain that could have generated tremendous economic development if retained and invested in India?

संभाव्य राष्ट्रीय अधिशेष / भांडवल

Potential Economic Surplus

भारतीय चलन

Indian currency

कापसाचे संपूर्ण उत्पादन

Entire cotton production

हस्तोद्योग उत्पादन

Handicraft production

Q12

राष्ट्रीय उत्पन्न मोजमापाच्या पद्धतींविषयी खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?अ. उत्पादन पद्धत (Production/Output Method) ही विविध क्षेत्रांमधील वस्तू व सेवांचे 'निव्वळ मूल्यवर्धन' (Net Value Added) दर्शवते.ब. उत्पन्न पद्धत (Income Method) ही उत्पादन घटकांना मिळणाऱ्या मोबदल्यांची (वेतन, नफा, व्याज, खंड) बेरीज दर्शवते.क. भारतात राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाद्वारे (NSO) राष्ट्रीय उत्पन्न मोजण्यासाठी उत्पादन आणि उत्पन्न पद्धतीचा एकत्रित समन्वय वापरला जातो.योग्य पर्याय निवडा:

Which of the following statements regarding national income measurement methods are correct?a. The Production/Value-Added Method reflects the net value addition across productive sectors.b. The Income Method aggregates factor payments (wages, rent, interest, and profits).c. In India, NSO combines the production method and the income method across different economic sectors.Select the correct option:

फक्त अ आणि ब

Only a and b

सर्व विधाने बरोबर आहेत

All statements are correct (a, b and c)

फक्त अ आणि क

Only a and c

फक्त ब आणि क

Only b and c

Q13

महाराष्ट्राच्या आर्थिक पाहणी अहवालानुसार राज्याच्या 'स्थूल राज्यांतर्गत उत्पादनात' (GSDP) विविध क्षेत्रांच्या वाट्याविषयी खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

According to the Economic Survey of Maharashtra, which of the following statements is correct regarding sectoral contributions to the Gross State Domestic Product (GSDP)?

तिन्ही क्षेत्रांचा वाटा तंतोतंत समान आहे.

All three sectors contribute equally.

कृषी क्षेत्राचा वाटा ५०% पेक्षा जास्त आहे.

Agriculture contributes more than 50%.

केवळ उद्योग क्षेत्र ८०% वाटा उचलते.

Industry alone contributes 80%.

महाराष्ट्राच्या GSDP मध्ये सेवा क्षेत्राचा वाटा सर्वाधिक असून उद्योग क्षेत्राचा वाटा सुमारे 28% ते 30% आहे.

The Services Sector contributes the largest share to Maharashtra's GSDP, followed by Industry at ~28% to 30%.

Q14

भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या विकास प्रवासात दिसून येणाऱ्या 'क्षेत्रनिहाय संरचनात्मक विसंगतीबाबत' (Structural Divergence) खालीलपैकी कोणते विधान अचूक आहे?

Which statement accurately captures the 'structural divergence' between sectoral output and workforce distribution in the Indian economy?

भारताच्या GDP मध्ये सेवा क्षेत्राचा वाटा 54% पेक्षा जास्त झाला असला, तरी देशातील जवळपास 45% कार्यबल आजही कमी उत्पादकतेच्या कृषी क्षेत्रावर अवलंबून आहे.

Although the Services sector contributes over 54% to India's GDP, approximately 45% of the total national workforce remains dependent on lower-productivity agriculture.

कृषी क्षेत्र GDP मध्ये ५०% पेक्षा जास्त योगदान देते.

Agriculture contributes more than 50% to national GDP.

औद्योगिक क्षेत्र देशातील ७०% लोकांना रोजगार पुरवते.

The industrial sector employs 70% of the workforce.

भारतात पारंपारिक रचनेनुसार शेतीतून उद्योग आणि नंतर सेवा क्षेत्रात कामगारांचे सहज स्थलांतर झाले.

India followed the textbook structural transition from agriculture to manufacturing and then to services.

Q15

भारतामध्ये स्थूल देशांतर्गत उत्पादनाची (GDP) मोजणी आणि आकडेवारी प्रसिद्ध करण्याबाबत खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?अ. भारतात 1996-97 पासून राष्ट्रीय उत्पन्नाची त्रैमासिक (Quarterly) आकडेवारी प्रसिद्ध करण्यास सुरुवात झाली.ब. हे कार्य सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयांतर्गत (MoSPI) राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाद्वारे (NSO / पूर्वीचे CSO) केले जाते.क. GDP हा देशाच्या भौगोलिक सीमेअंतर्गत एका वर्षात उत्पादित झालेल्या अंतिम वस्तू व सेवांचे पैशातील बाजारमूल्य दर्शवतो.ड. वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत.

Which of the following statements are correct regarding the measurement and release of Gross Domestic Product (GDP) in India?a. Quarterly GDP estimates have been officially published in India since 1996-97.b. This task is executed by the National Statistical Office (NSO / formerly CSO) under MoSPI.c. GDP represents the total monetary market value of all final goods and services produced within the domestic boundary in a financial year.d. All of the above statements are correct.

फक्त अ आणि ब

Only a and b

फक्त ब आणि क

Only b and c

सर्व विधाने बरोबर आहेत

All of the above statements are correct (a, b, c and d)

फक्त अ आणि क

Only a and c

🚀 संपूर्ण तयारी