भौतिकशास्त्र - प्रकाश, परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष - सराव चाचणी

भौतिकशास्त्र - प्रकाश, परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष (Physics - Light, Reflection, Refraction, Lenses & Vision) या घटकावर आधारित १५ महत्त्वाचे बहुपर्यायी सराव प्रश्न व सविस्तर स्पष्टीकरण. MPSC, पोलीस भरती व तलाठी परीक्षेसाठी मोफत ऑनलाइन सोडवा.

सामान्य विज्ञान

Google वर फॉलो करा

📖

या घटकाची अभ्यास नोट्स उपलब्धध्वनीशास्त्र: ध्वनीतरंग, ध्वनीचा विविध माध्यमांतील वेग, श्राव्य मर्यादा (Infrasonic/Ultrasonic) व प्रतिध्वनी

नोट्स वाचा➔

महासराव संपादकीय टीम १९ सप्टेंबर, २०२६ तज्ज्ञांकडून प्रमाणित (Verified Test)

एकूण प्रश्न

एकूण गुण

वेळ मर्यादा

15 मि.

माध्यम

मराठी व English

🎯 प्रीमियम टेस्ट सिरीज➔

📲

हा सराव मोबाईल ॲपमध्ये सोडवा!

महासरावचे अधिकृत Android App आता Google Play वर उपलब्ध आहे.

Google Play वरून मिळवा

सराव प्रश्नपत्रिका व उत्तरे (Practice Questions)

15 प्रश्न समाविष्ट

गोलीय आरशांद्वारे (Spherical Mirrors) होणाऱ्या प्रकाशाच्या परावर्तनाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या:अ. अंतर्गोल आरशाच्या (Concave Mirror) मुख्य नाभीवर (Focus - F) वस्तू ठेवली असता तिची प्रतिमा अनंत अंतरावर, अत्यंत मोठी व वास्तव-उलटी तयार होते.ब. अंतर्गोल आरशाचा ध्रुव (P) आणि मुख्य नाभी (F) यांच्या दरम्यान वस्तू ठेवली असता तिची प्रतिमा आरशाच्या मागे, सुलट आणि आभासी (Virtual and Erect) तयार होते.क. बहिर्गोल आरशाद्वारे (Convex Mirror) मिळणारी प्रतिमा वस्तू कुठेही ठेवली तरी नेहमीच आभासी, सुलट आणि आकाराने लहान असते.ड. दंतवैद्यक दातांची मोठी प्रतिमा पाहण्यासाठी आणि दाढी करण्यासाठी अंतर्गोल आरशाचा वापर करतात.वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?

Consider the following statements regarding reflection of light by spherical mirrors:a. When an object is placed at the principal focus (F) of a concave mirror, a real, inverted, and highly magnified image is formed at infinity.b. When an object is placed between the pole (P) and focus (F) of a concave mirror, an erect, virtual, and enlarged image is formed behind the mirror.c. Images formed by a convex mirror are always virtual, erect, and diminished regardless of object distance.d. Dentists use concave mirrors to examine teeth, and concave mirrors are also used as shaving mirrors.Which statements are correct?

फक्त अ आणि ब

Only a and b

वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत

All statements are correct (a, b, c and d)

फक्त अ, ब आणि ड

Only a, b and d

फक्त ब आणि क

Only b and c

चंद्र पृथ्वीभोवती फिरताना दिसणाऱ्या विविध कलांमध्ये (Phases of Moon), जेव्हा चंद्राचा अर्ध्यापेक्षा जास्त परंतु पूर्ण बिंबापेक्षा कमी भाग प्रकाशित दिसतो, तेव्हा त्या कलेला काय म्हटले जाते?

In the lunar phase cycle, when more than half but less than the fully illuminated disc of the Moon is visible from Earth, what is this phase officially termed?

कोर चंद्र किंवा कला चंद्र

Crescent phase

नवचंद्र किंवा अमावास्या

New Moon

गिब्स चंद्र किंवा कुब्ज चंद्र

Gibbous phase (three-fourths illuminated)

पूर्णचंद्र किंवा पौर्णिमा

Full Moon

प्रकाशाच्या अपवर्तनाचा नियम मांडणाऱ्या 'स्नेलच्या नियमाचे' (Snell's Law of Refraction) गणितीय सूत्र खालीलपैकी कोणते आहे?

Which mathematical relationship correctly represents 'Snell's Law of Refraction' relating the angle of incidence to the angle of refraction across two optical media?

sin i × sin r = स्थिरांक

sin i × sin r = constant

cos i / cos r = स्थिरांक

cos i / cos r = constant

tan i / tan r = स्थिरांक

tan i / tan r = constant

sin i / sin r = स्थिरांक

sin i / sin r = constant

प्रकाशाच्या 'पूर्ण अंतर्गत परावर्तनासाठी' (Total Internal Reflection - TIR) खालीलपैकी कोणत्या दोन अटी पूर्ण होणे अनिवार्य असते?अ. प्रकाशाचा किरण हा नेहमी घन माध्यमातून विरल माध्यमात (Denser to Rarer medium) प्रवास करणारा असावा.ब. घन माध्यमातील आपाती कोन (Angle of Incidence - i) हा दोन्ही माध्यमांच्या 'क्रांतिक कोनापेक्षा' (Critical Angle - c) मोठा असावा.क. प्रकाशाचा किरण विरल माध्यमातून घन माध्यमात जावा.ड. आपाती कोन क्रांतिक कोनापेक्षा लहान असावा.योग्य पर्याय निवडा:

Which two essential conditions must be satisfied for 'Total Internal Reflection' (TIR) of light to occur?a. Light must travel from an optically denser medium to an optically rarer medium.b. The angle of incidence in the denser medium must strictly exceed the critical angle ($i > i_c$).c. Light must travel from a rarer to a denser medium.d. Angle of incidence must be less than the critical angle.Select the correct option:

फक्त अ आणि ब

Only a and b

फक्त क आणि ड

Only c and d

फक्त अ आणि ड

Only a and d

फक्त ब आणि क

Only b and c

पांढरा प्रकाश जेव्हा काचेच्या लोलकामधून (Prism) आरपार जातो, तेव्हा त्याचे तांबडा, नारंगी, पिवळा, हिरवा, निळा, पारवा, जांभळा (VIBGYOR) अशा सात घटक रंगांमध्ये विभाजन होते; या प्रकाशीय नैसर्गिक घटनेला काय म्हणतात?

When white light passes through a triangular glass prism, it separates into a constituent spectrum of seven colors (VIBGYOR). What is this optical phenomenon called?

प्रकाशाचे विवर्तन

Diffraction of light

प्रकाशाचे अपस्करण

Dispersion of Light

प्रकाशाचे ध्रुवीकरण

Polarization of light

प्रकाशाचे व्यतीकरण

Interference of light

🎯 Official Test Series सर्व स्पर्धा परीक्षा परिपूर्ण तयारी

MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — संपूर्ण टेस्ट सिरीज

100+ फुल-लेंथ सराव पेपर्स, विषयनिहाय चाचण्या, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि PYQs सोल्यूशन्ससह!

👮 पोलीस भरती सिरीज➔🏛️ तलाठी / MPSC सिरीज➔

भिंगाच्या नाभीय अंतराचा (Focal Length - f) व्यस्त म्हणजे 'भिंगाची शक्ती' (Power of a Lens - P) होय; भिंगाच्या शक्तीचे SI पद्धतीतील अधिकृत एकक कोणते आहे?

The reciprocal of the focal length of a lens measured in meters ($P = 1/f$) defines the 'Power of a Lens'. What is its official SI unit?

ल्युमेन

Lumen

कॅन्डेला

Candela

डायोप्टर

Dioptre (D)

लक्स

Lux

मानवी डोळ्यातील 'निकटदृष्टिता' (Myopia / Shortsightedness) या दृष्टीदोषाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

Which of the following statements is accurate regarding the human visual defect known as 'Myopia' (Shortsightedness)?

हा दोष केवळ दंडगोलाकार भिंगानेच बरा होतो.

Corrected only with cylindrical lenses.

यात व्यक्तीला दूरचे दिसते पण जवळचे दिसत नाही आणि बहिर्गोल भिंग वापरतात.

The person sees far but not near and uses convex lenses.

यात केवळ मोतीबिंदूची शस्त्रक्रिया करावी लागते.

Requires cataract surgery only.

या दोषात व्यक्तीला जवळच्या वस्तू स्पष्ट दिसतात परंतु दूरच्या वस्तू अस्पष्ट दिसतात; डोळ्याची प्रतिमा दृष्टिपटलाच्या पुढे तयार होते आणि हा दोष निवारण्यासाठी योग्य नाभीय अंतराचे 'अंतर्गोल भिंग' (Concave Lens / ऋण शक्ती) वापरावे लागते.

The person can see nearby objects clearly but cannot focus distant objects; the image is focused in front of the retina, and it is corrected using a 'Concave Lens' of negative power.

मानवी डोळ्यातील 'दूरदृष्टिता' (Hypermetropia) आणि 'वृद्धदृष्टिता' (Presbyopia) या दृष्टीदोषांविषयी खालील विधाने विचारात घ्या:अ. दूरदृष्टिता (Hypermetropia) मध्ये व्यक्तीला दूरच्या वस्तू स्पष्ट दिसतात, पण जवळच्या वस्तू अस्पष्ट दिसतात; प्रतिमा दृष्टिपटलाच्या मागे बनते.ब. दूरदृष्टिता दोषाचे निवारण करण्यासाठी 'बहिर्गोल भिंग' (Convex Lens / धन शक्ती) वापरले जाते.क. वाढत्या वयानुसार डोळ्याच्या सिलिअरी स्नायूंची लवचिकता कमी झाल्यामुळे उद्भवणाऱ्या वृद्धदृष्टिता (Presbyopia) दोषासाठी 'द्विकेंद्री भिंग' (Bifocal Lens) वापरले जाते.ड. वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत.

Consider the following statements regarding the vision defects 'Hypermetropia' and 'Presbyopia':a. In Hypermetropia (farsightedness), distant objects are clear while nearby objects are blurred; the image forms behind the retina.b. Hypermetropia is corrected using a 'Convex Lens' of positive focal length.c. Presbyopia, caused by aging and declining flexibility of ciliary muscles and eye lens, is corrected using 'Bifocal Lenses'.d. All of the above statements are correct.

वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत

All of the above statements are correct (a, b, c and d)

फक्त ब आणि क

Only b and c

फक्त अ आणि क

Only a and c

फक्त अ आणि ब

Only a and b

विद्युतचुंबकीय वर्णपटामध्ये (Electromagnetic Spectrum) मानवी डोळ्यांना दिसणाऱ्या 'दृश्य प्रकाशाच्या' (Visible Light) तरंगलांबीची व्याप्ती किती असते?

In the electromagnetic spectrum, what is the approximate wavelength range of visible light perceivable by the human eye?

1 मिलीमीटर ते 700 नॅनोमीटर

1 mm to 700 nm

400 नॅनोमीटर ते 700 नॅनोमीटर

400 nm to 700 nm

1 नॅनोमीटर ते 400 नॅनोमीटर

1 nm to 400 nm

1 मीटर ते 1 मिलीमीटर

1 m to 1 mm

Q10

स्वच्छ सूर्यप्रकाशात दिवसा आकाश निळे दिसणे आणि सूर्योदयाच्या व सूर्यास्ताच्या वेळी सूर्य तांबडा दिसणे, हे प्रकाशाच्या खालीलपैकी कोणत्या नैसर्गिक घटनेमुळे घडते?

The clear daytime sky appearing blue and the rising or setting sun appearing reddish are predominantly caused by which optical phenomenon?

प्रकाशाचे केवळ ध्रुवीकरण

Polarization of light only

प्रकाशाचे पूर्ण अंतर्गत परावर्तन

Total internal reflection of light

वातावरणातील सूक्ष्म कणांद्वारे होणारे प्रकाशाचे विकिरण

Rayleigh Scattering of light by atmospheric air molecules

प्रकाशाचे विवर्तन

Diffraction of light

Q11

वाहनांमध्ये ड्रायव्हरच्या बाजूला पाठीमागील विस्तृत वाहतूक पाहण्यासाठी 'बहिर्गोल आरसा' (Convex Mirror) का वापरला जातो?

Why is a Convex Mirror used as a rear-view mirror in automobiles?

कारण बहिर्गोल आरसा फक्त रात्रीच काम करतो.

Because it operates only at night.

कारण तो उलटी व मोठी प्रतिमा दाखवतो.

Because it shows inverted and magnified images.

कारण बहिर्गोल आरसा प्रकाशाचे शोषण करतो.

Because it absorbs light.

कारण बहिर्गोल आरसा नेहमी सुलट व लहान प्रतिमा तयार करतो आणि त्याचा दृष्टीक्षेप अंतर्गोल किंवा सपाट आरशापेक्षा खूप मोठा व विस्तीर्ण असतो.

Because it always forms an erect and diminished image and provides a much wider field of view than flat or concave mirrors.

Q12

पाण्यात अंशतः बुडवून तिरपी ठेवलेली पेन्सिल पाण्यामध्ये पाण्याच्या पृष्ठभागापाशी वाकलेली किंवा तुटल्यासारखी दिसते, हे खालीलपैकी कोणत्या प्रकाशीय घटनेचे उत्तम उदाहरण आहे?

A pencil partly immersed obliquely in water appears bent at the interface of air and water. This is a classic everyday demonstration of which optical principle?

प्रकाशाचे अपवर्तन

Refraction of Light

प्रकाशाचे सरळ रेषेतील परावर्तन

Direct reflection

प्रकाशाचे शोषण

Absorption of light

प्रकाशाचे विवर्तन

Diffraction

Q13

खालीलपैकी कोणते इलेक्ट्रॉनिक उपकरण प्रकाश ऊर्जेचे रूपांतरण थेट विद्युत ऊर्जेत करते?

Which of the following semiconductor devices converts optical/light energy directly into electrical energy via the photovoltaic effect?

फोटो डायोड

Photodiode

फोटोव्होल्टाइक सेल / सोलर सेल

Photovoltaic diode / Solar cell

एल. ई. डी.

Light Emitting Diode (L.E.D.)

टनेल डायोड

Tunnel Diode

Q14

साध्या सूक्ष्मदर्शकामध्ये (Simple Microscope / Magnifying Glass) वस्तूची मोठी प्रतिमा पाहण्यासाठी खालीलपैकी कोणत्या भिंगाचा वापर केला जातो?

Which type of optical lens is used in a simple magnifying glass (Simple Microscope) to produce an erect and enlarged virtual image of minute objects?

सपाट काच

Plane glass plate

मोठ्या नाभीय अंतराचे अंतर्गोल भिंग

Concave lens of long focal length

कमी नाभीय अंतराचे बहिर्गोल भिंग

Convex lens of short focal length

दंडगोलाकार भिंग

Cylindrical lens

Q15

आकाशात पावसाच्या थेंबांमधून सूर्यप्रकाशाचे अपवर्तन, अपस्करण आणि अंतर्गत परावर्तन होऊन तयार होणाऱ्या 'इंद्रधनुष्याबाबत' (Rainbow) खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

Which statement accurately describes the formation of a natural Rainbow caused by sunlight interacting with airborne water droplets?

दुपारी १२ वाजता डोक्यावर सर्वात मोठे इंद्रधनुष्य दिसते.

Largest rainbow is seen at 12 noon overhead.

इंद्रधनुष्य नेहमी सूर्याच्या दिशेनेच दिसते.

Rainbow forms facing directly towards the sun.

यात प्रकाशाचे केवळ ध्रुवीकरण होते.

Involves light polarization only.

इंद्रधनुष्य हे प्रकाशाचे अपवर्तन, अपस्करण आणि अंतर्गत परावर्तन या तिन्ही प्रक्रियांचा एकत्रित परिणाम असून ते नेहमी सूर्याच्या विरुद्ध दिशेला तयार होते.

A rainbow is the combined optical outcome of refraction, dispersion, and total/internal reflection within raindrops, appearing strictly in the direction opposite to the sun.

🚀 संपूर्ण तयारी