रसायनशास्त्र - अणूची रचना, समस्थानिके व आवर्तसारणी - सराव चाचणी

रसायनशास्त्र - अणूची रचना, समस्थानिके व आवर्तसारणी (Chemistry - Atomic Structure, Isotopes & Periodic Table) या घटकावर आधारित १५ महत्त्वाचे बहुपर्यायी सराव प्रश्न व सविस्तर स्पष्टीकरण. MPSC, पोलीस भरती व तलाठी परीक्षेसाठी मोफत ऑनलाइन सोडवा.

सामान्य विज्ञान

Google वर फॉलो करा

📖

या घटकाची अभ्यास नोट्स उपलब्धद्रव्याचे स्वरूप, अणूची रचना, मूलभूत कण (e⁻, p⁺, n⁰) व समस्थानिके (Isotopes & Atomic Structure)

नोट्स वाचा➔

महासराव संपादकीय टीम १९ सप्टेंबर, २०२६ तज्ज्ञांकडून प्रमाणित (Verified Test)

एकूण प्रश्न

एकूण गुण

वेळ मर्यादा

15 मि.

माध्यम

मराठी व English

🎯 प्रीमियम टेस्ट सिरीज➔

📲

हा सराव मोबाईल ॲपमध्ये सोडवा!

महासरावचे अधिकृत Android App आता Google Play वर उपलब्ध आहे.

Google Play वरून मिळवा

सराव प्रश्नपत्रिका व उत्तरे (Practice Questions)

15 प्रश्न समाविष्ट

जेव्हा किरणोत्सारी मूलद्रव्याच्या (Radioactive Element) अणुकेंद्रातून एक 'अल्फा कण' (α-particle) बाहेर पडतो, तेव्हा त्याच्या अणुसंख्येत व अणुवस्तुमानात कोणता बदल होतो?

When an alpha particle (α-particle) is emitted from an unstable radioactive nucleus, what nuclear transmutation occurs in its atomic number (Z) and mass number (A)?

अणुअंक 1 ने वाढतो

Atomic number increases by 1

अणुअंक 1 ने कमी होतो आणि अणुवस्तुमांक 2 ने कमी होतो

Atomic number decreases by 1 and mass number decreases by 2

अणुअंक (Z) 2 ने कमी होतो आणि अणुवस्तुमांक (A) 4 ने कमी होतो [Z-2, A-4]

Atomic number (Z) decreases by 2 and mass number (A) decreases by 4

अणुअंक आणि अणुवस्तुमांक बदलत नाही

Atomic number and mass number remain unchanged

अणूच्या संरचनेविषयी खालील विधाने विचारात घ्या आणि चुकीचे विधान ओळखा:(I) अणुकेंद्र हे प्रोटॉन्स आणि न्यूट्रॉन्सचे बनलेले असते.(II) प्रोटॉनवर धन विद्युतभार (+1) असतो.(III) इलेक्ट्रॉनवर ऋण विद्युतभार (-1) असतो.(IV) न्यूट्रॉनवर धन विद्युतभार असतो.

Consider the following statements regarding atomic structure and identify the incorrect statement:(I) The atomic nucleus is composed of protons and neutrons.(II) Protons carry a positive elementary charge (+1).(III) Electrons carry a negative elementary charge (-1).(IV) Neutrons carry a positive charge.

(III) आणि (II) चुकीचे आहेत

(III) and (II) are wrong

(II) आणि (I) चुकीचे आहेत

(II) and (I) are wrong

फक्त (I) चुकीचे आहे

Only (I) is wrong

फक्त (IV) चुकीचे आहे (कारण न्यूट्रॉन हा विद्युतभाररहित/उदासीन असतो)

Only (IV) is wrong (because neutrons are electrically neutral with zero charge)

हायड्रोजन मूलद्रव्याची नैसर्गिक तीन समस्थानिके (Isotopes) आणि त्यांचे अचूक अणुवस्तुमान गुणोत्तर खालीलपैकी कोणते आहे?

What are the three natural isotopes of hydrogen and their respective atomic mass numbers in ascending order?

प्रोटियम , ड्युटेरियम , ट्रिटियम ; अणुवस्तुमान गुणोत्तर 1 : 2 : 3

Protium , Deuterium , Tritium ; mass ratio 1 : 2 : 3

ट्रिटियम, ड्युटेरियम, प्रोटियम; 3 : 2 : 1

Tritium, Deuterium, Protium; 3 : 2 : 1

प्रोटियम, ट्रिटियम, ड्युटेरियम; 1 : 3 : 2

Protium, Tritium, Deuterium; 1 : 3 : 2

ड्युटेरियम, प्रोटियम, ट्रिटियम; 1 : 2 : 3

Deuterium, Protium, Tritium; 1 : 2 : 3

हेन्री मोस्ले (Henry Moseley - 1913) यांनी मांडलेल्या 'आधुनिक आवर्तसारणीच्या' (Modern Periodic Table) संरचनेविषयी खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

Which statement is correct regarding the structure and fundamental organizing principle of the Modern Periodic Table established by Henry Moseley in 1913?

आधुनिक आवर्तसारणी ही अणुवस्तुमानावर आधारित आहे आणि त्यात केवळ ८ गण आहेत.

Based on atomic mass with only 8 groups.

मूलद्रव्यांचे भौतिक व रासायनिक गुणधर्म हे त्यांच्या 'अणुअंकाचे' आवर्तीफल असतात; या सारणीत 7 आडव्या ओळी आणि 18 उभे स्तंभ आहेत.

Physical and chemical properties of elements are periodic functions of their 'Atomic Numbers' (Z); organized into 7 horizontal Periods and 18 vertical Groups.

यात केवळ धातूंचाच समावेश आहे.

Contains metals exclusively.

हे मॉडेल जॉन न्यूलँड्स यांनी तयार केले होते.

Developed by John Newlands.

बोरच्या अणू प्रतिकृतीनुसार (Bohr's Model of Atom) हायड्रोजन अणूच्या पहिल्या कक्षेतील इलेक्ट्रॉनला पूर्णपणे मुक्त करण्यासाठी लागणारी 'आयनीकरण ऊर्जा' (Ionisation Energy) किती असते?

According to Bohr's atomic model, what is the ground-state ionisation energy required to eject an electron completely from a hydrogen atom?

786 eV

0.0 eV

13.6 eV

1.0 MeV

🎯 Official Test Series सर्व स्पर्धा परीक्षा परिपूर्ण तयारी

MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — संपूर्ण टेस्ट सिरीज

100+ फुल-लेंथ सराव पेपर्स, विषयनिहाय चाचण्या, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि PYQs सोल्यूशन्ससह!

👮 पोलीस भरती सिरीज➔🏛️ तलाठी / MPSC सिरीज➔

अल्फा क्षयामध्ये (Alpha Decay) अस्थिर अणुकेंद्रामधून अल्फा कण उत्सर्जित झाल्यामुळे केंद्रातील प्रोटॉन संख्या (Z) आणि न्यूट्रॉन संख्या (N) अनुक्रमे किती कमी होते?

In nuclear alpha decay, the emission of an alpha particle reduces the nucleus's proton number (Z) and neutron number (N) respectively by:

प्रोटॉन 1 ने आणि न्यूट्रॉन 1 ने

Protons by 1 and Neutrons by 1

प्रोटॉन 1 ने आणि न्यूट्रॉन 2 ने

Protons by 1 and Neutrons by 2

प्रोटॉन 2 ने आणि न्यूट्रॉन 1 ने

Protons by 2 and Neutrons by 1

प्रोटॉन 2 ने आणि न्यूट्रॉन 2 ने

Protons by 2 and Neutrons by 2 (Z drops by 2 and N drops by 2)

खालीलपैकी कोणत्या अणूच्या केंद्रकामध्ये एकही 'न्यूट्रॉन' अस्तित्वात नसतो?

Which atomic nucleus in the universe naturally contains zero neutrons?

साधा हायड्रोजन / प्रोटियम (¹H - Protium)

Ordinary Hydrogen / Protium (¹H)

ड्युटेरियम

Deuterium

ट्रिटियम

Tritium

हेलियम

Helium

दिमित्री मेंडेलीव्ह (Dmitri Mendeleev - 1869) यांच्या आवर्तसारणीमध्ये भाकीत केलेली आणि नंतर शोध लागलेली मूलद्रव्ये यांच्या अचूक जोड्या कोणत्या?अ. एका-बोरोन (Eka-Boron) — स्कँडियम (Scandium - Sc)ब. एका-अल्युमिनियम (Eka-Aluminium) — गॅलियम (Gallium - Ga)क. एका-सिलिकॉन (Eka-Silicon) — जर्मेनियम (Germanium - Ge)योग्य पर्याय निवडा:

Which pairs correctly match the hypothetical elements predicted by Dmitri Mendeleev with the actual elements discovered subsequently?a. Eka-Boron — Scandium (Sc)b. Eka-Aluminium — Gallium (Ga)c. Eka-Silicon — Germanium (Ge)Select the correct option:

फक्त अ आणि ब

Only a and b

सर्व जोड्या बरोबर आहेत

All pairs are correctly matched (a, b and c)

फक्त अ आणि क

Only a and c

फक्त ब आणि क

Only b and c

पाणी शुद्धीकरणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या 'पोटॅश तुरटीमध्ये' (Potash Alum: KAl(SO₄)₂·12H₂O) वस्तुमानानुसार खालीलपैकी कोणत्या मूलद्रव्याचे प्रमाण सर्वाधिक असते? [अणुभार: H=1, O=16, Al=27, S=32, K=39]

In Potash Alum ($KAl(SO_4)_2 \cdot 12H_2O$) used in water purification, which element contributes the single highest percentage by mass in its molecular formula? [Atomic weights: H=1, O=16, Al=27, S=32, K=39]

पोटॅशियम (K)

Potassium (K)

अल्युमिनियम

Aluminium

ऑक्सिजन

Oxygen (O - approx. 67.5% mass)

सल्फर / गंधक (S)

Sulfur (S)

Q10

वातावरणातील समतापमंडलामध्ये (Stratosphere) अतिनील किरणांपासून पृथ्वीचे रक्षण करणाऱ्या 'ओझोन थराच्या' (Ozone Layer) ऱ्हासासाठी प्रामुख्याने कोणता रासायनिक घटक कारणीभूत आहे?

Which synthetic chemical substance is identified as the primary catalytic agent driving stratospheric ozone layer depletion?

मिथेनचे वाढलेले प्रमाण

Methane emissions

हायड्रोजन वायू

Hydrogen gas

कार्बन डायऑक्साइड (CO₂)

Carbon dioxide (CO₂)

क्लोरोफ्लुरोकार्बन्स (CFCs / फ्रीऑन वायू) मधून मुक्त होणारे क्लोरीन मूलद्रव्य

Chlorofluorocarbons (CFCs / Freon gases) releasing reactive chlorine radicals

Q11

100% अभिक्रिया आणि पुनर्प्राप्ती लक्षात घेता, फॉर्मल्डिहाइडच्या (HCHO) 2 मोलमधून किती ग्रॅम हायड्रोजन वायू मिळू शकेल? [अणुभार: H = 1, C = 12, O = 16]

Considering 100% stoichiometric reaction and complete recovery, how many grams of elemental hydrogen can be obtained from two moles of formaldehyde (HCHO)? [Atomic weights: H = 1, C = 12, O = 16]

4 ग्रॅम

4 grams

2 ग्रॅम

2 grams

1 ग्रॅम

1 gram

30 ग्रॅम

30 grams

Q12

किरणोत्सार (Radioactivity) आणि कणांच्या योग्य जोड्या जुळवा:यादी-I(a) अल्फा कण (Alpha Particle)(b) बीटा कण (Beta Particle)(c) किरणोत्साराचे पारंपरिक एकक(d) गॅमा किरणे (Gamma Rays)यादी-II(i) क्युरी (Curie - Ci)(ii) अतिवेगाने धावणारे इलेक्ट्रॉन्स (e⁻)(iii) हेलियमचे अणुकेंद्र (²He⁴)(iv) उच्च ऊर्जेचे विद्युतभाररहित फोटॉन्स

Match the following pairs regarding nuclear radioactivity:List-I(a) Alpha particle(b) Beta particle(c) Unit of radioactivity(d) Gamma raysList-II(i) Curie (Ci)(ii) High-speed electrons (e⁻)(iii) Helium nucleus (²He⁴)(iv) High-energy neutral photons

(a)-(i), (b)-(ii), (c)-(iii), (d)-(iv)

(a)-(iii), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iv)

(a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii)

(a)-(i), (b)-(iv), (c)-(ii), (d)-(iii)

Q13

निसर्गामध्ये आढळणाऱ्या कार्बनच्या तीन समस्थानिकांपैकी (C-12, C-13, C-14) सर्वाधिक मुबलक प्रमाणात (सुमारे 98.9%) आढळणाऱ्या समस्थानिकाची 'अणुवस्तुमान संख्या' (Mass Number) किती आहे?

Among the natural isotopes of carbon (C-12, C-13, and C-14), what is the mass number of the overwhelmingly abundant stable isotope accounting for approximately 98.9% of all terrestrial carbon?

12 (Carbon-12)

Q14

आधुनिक आवर्तसारणीतील 'आवर्ती कलांविषयी' (Periodic Trends) खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

Which statement is correct regarding the periodic trends of elemental properties across the Modern Periodic Table?

हॅलोजन मूलद्रव्यांची विद्युतऋणता सर्वात कमी असते.

Halogens have lowest electronegativity.

डावीकडून उजवीकडे जाताना अणुत्रिज्या वेगाने वाढते.

Atomic radius increases across a period.

गणामध्ये वरून खाली जाताना विद्युतऋणता वाढते.

Electronegativity increases down a group.

आवर्तसारणीत डावीकडून उजवीकडे जाताना अणुकेंद्रातील धनप्रभार वाढल्यामुळे 'अणुत्रिज्या' कमी होते, तर 'आयनीकरण ऊर्जा' आणि 'विद्युतऋणता' वाढत जाते.

Moving from left to right across a Period, effective nuclear charge increases causing 'Atomic Radius' to decrease, while 'Ionization Energy' and 'Electronegativity' increase.

Q15

केंद्रकीय विखंडन अभिक्रियेविषयी (Nuclear Fission Reaction) खालील विधाने सत्य की असत्य ते ठरवा:i. विखंडन अभिक्रियेमध्ये युरेनियम-235 सारख्या जड अणुकेंद्राचा वापर केला जातो.ii. विखंडन अभिक्रियेत वस्तुमानाचे ऊर्जेत रूपांतर झाल्याने अफाट ऊर्जा ($E = mc^2$) बाहेर पडते.iii. विखंडन प्रक्रियेत जड अणुकेंद्राचे दोन मध्यम वस्तुमानाच्या हलक्या केंद्रकांत विभाजन होते.iv. विखंडनादरम्यान मुक्त होणाऱ्या अतिरिक्त न्यूट्रॉन्समुळे स्वयं-शाश्वत साखळी अभिक्रिया (Chain Reaction) घडते.योग्य पर्याय निवडा:

Evaluate whether the following statements regarding nuclear fission reactions are True or False:i. Fission reactions utilize heavy fissile isotopes like Uranium-235.ii. A massive quantity of energy is liberated according to $E = mc^2$.iii. The heavy nucleus splits into two intermediate lighter nuclei.iv. Secondary neutrons released sustain a chain reaction.Select the correct option:

सत्य, सत्य, सत्य, सत्य

True, True, True, True

सत्य, सत्य, सत्य, असत्य

True, True, True, False

असत्य, सत्य, असत्य, असत्य

False, True, False, False

असत्य, असत्य, असत्य, सत्य

False, False, False, True

🚀 संपूर्ण तयारी