भारतीय राज्यघटना 🎯 MPSC • पोलीस भरती • तलाठी • ZP 🌐 मराठी व English माध्यम
भारताचे सर्वोच्च न्यायालय व अधिकारक्षेत्र - सराव चाचणी
भारताचे सर्वोच्च न्यायालय व अधिकारक्षेत्र (Supreme Court of India & Judicial Review) या घटकावर आधारित १५ महत्त्वाचे बहुपर्यायी सराव प्रश्न व सविस्तर स्पष्टीकरण. MPSC, पोलीस भरती व तलाठी परीक्षेसाठी मोफत ऑनलाइन सोडवा.
📖
नोट्स वाचा➔या घटकाची अभ्यास नोट्स उपलब्धसर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
महासराव संपादकीय टीम १९ सप्टेंबर, २०२६ तज्ज्ञांकडून प्रमाणित (Verified Test)
एकूण प्रश्न
15
एकूण गुण
15
वेळ मर्यादा
15 मि.
माध्यम
मराठी व English
📲
Google Play वरून मिळवाहा सराव मोबाईल ॲपमध्ये सोडवा!
महासरावचे अधिकृत Android App आता Google Play वर उपलब्ध आहे.
सराव प्रश्नपत्रिका व उत्तरे (Practice Questions)
15 प्रश्न समाविष्ट Q1
भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाची (Supreme Court of India) अधिकृत स्थापना कोणत्या दिवशी करण्यात आली आणि त्याने कोणाची जागा घेतली?
a
२८ जानेवारी १९५० - फेडरल कोर्ट ऑफ इंडिया आणि ब्रिटिश प्रिव्ही कौन्सिल
b
१५ ऑगस्ट १९४७ - प्रिव्ही कौन्सिल
c
२६ नोव्हेंबर १९४९ - कलकत्ता सर्वोच्च न्यायालय
d
१ मे १९६० - मुंबई उच्च न्यायालय
Q2
सध्या सर्वोच्च न्यायालयात भारताच्या सरन्यायाधीशांसह (CJI) न्यायाधीशांची एकूण मंजूर संख्या किती आहे?
a
२५ न्यायाधीश
b
३४ न्यायाधीश (१ सरन्यायाधीश + ३३ इतर न्यायाधीश)
c
३१ न्यायाधीश
d
४० न्यायाधीश
🎯 Official Test Series सर्व स्पर्धा परीक्षा परिपूर्ण तयारी
MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — संपूर्ण टेस्ट सिरीज
100+ फुल-लेंथ सराव पेपर्स, विषयनिहाय चाचण्या, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि PYQs सोल्यूशन्ससह!
Q3
सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांची नियुक्ती करण्यासाठी सध्या कार्यरत असणाऱ्या 'कॉलेजियम प्रणाली'मध्ये (Collegium System) कोणाचा समावेश होतो?
a
पंतप्रधान, कायदा मंत्री आणि सरन्यायाधीश
b
राष्ट्रपती आणि उपराष्ट्रपती
c
भारताचे सरन्यायाधीश आणि सर्वोच्च न्यायालयातील इतर चार ज्येष्ठतम न्यायाधीश
d
सर्व उच्च न्यायालयांचे मुख्य न्यायाधीश
Q4
सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश म्हणून नियुक्त होण्यासाठी खालीलपैकी कोणती अर्हता संविधानाच्या कलम १२४(३) मध्ये विहित करण्यात आलेली नाही?
a
तो भारताचा नागरिक असावा
b
त्याने कोणत्याही उच्च न्यायालयात किमान ५ वर्षे न्यायाधीश म्हणून काम केलेले असावे
c
किंवा त्याने उच्च न्यायालयात सलग किमान १० वर्षे वकिली केलेली असावी अथवा राष्ट्रपतींच्या मते तो नामवंत कायदेपंडित असावा
d
त्याचे वय किमान ५० वर्षे असणे अनिवार्य आहे
Q5
सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांना पदावरून दूर करण्यासाठी (महाभियोग प्रक्रिया) संसदेत कोणता आधार सिद्ध होणे आवश्यक असते?
a
केवळ अकार्यक्षमता
b
'सिद्ध झालेले गैरवर्तन किंवा अकार्यक्षमता' )
c
केवळ संविधानाचा अवमान
d
केवळ राजकीय मतभेद
Q6
सर्वोच्च न्यायालयाच्या 'मूळ अधिकारक्षेत्रात' (Original Jurisdiction - कलम १३१) खालीलपैकी कोणत्या प्रकारच्या विवादांचा समावेश होतो?
a
नागरिकांमधील जमिनीचे वाद
b
आंतरराज्य जलविवाद (कलम २६२)
c
भारत सरकार आणि एक किंवा अधिक राज्ये, अथवा दोन किंवा अधिक राज्यांमधील आपापसातील संघराज्यीय कायदेशीर तंटे
d
वित्त आयोगाच्या शिफारशींवरील वाद
Q7
नागरिकांच्या मूलभूत हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी कलम ३२ अन्वये सर्वोच्च न्यायालय आणि कलम २२६ अन्वये उच्च न्यायालय आदेश (Writs) काढू शकतात. या दोन्ही अधिकारकक्षांमध्ये कोणता फरक आहे?
a
सर्वोच्च न्यायालयाची रिट अधिकारकक्षा उच्च न्यायालयापेक्षा जास्त व्यापक आहे
b
उच्च न्यायालयाला रिट काढण्याचा अधिकारच नाही
c
दोन्ही अधिकारकक्षा पूर्णपणे सारख्याच आहेत
d
सर्वोच्च न्यायालय केवळ मूलभूत हक्कांच्या संरक्षणासाठी रिट काढू शकते, तर उच्च न्यायालय मूलभूत हक्कांव्यतिरिक्त इतर कायदेशीर हक्कांसाठीही रिट काढू शकते
Q8
भारतीय राज्यघटनेचे 'कलम १२९' सर्वोच्च न्यायालयाला कोणते विशेष स्थान आणि अधिकार प्रदान करते?
a
'अभिलेख न्यायालय' असणे आणि स्वतःच्या अवमानाबद्दल शिक्षा देण्याचा अधिकार
b
राष्ट्रपतींना शपथ देण्याचा अधिकार
c
नवीन न्यायालये स्थापण्याचा अधिकार
d
पोलिसांवर थेट नियंत्रण
Q9
भारतामध्ये १९८० च्या दशकात 'जनहित याचिका' (Public Interest Litigation - PIL) ही संकल्पना लोकप्रिय करण्याचे श्रेय सर्वोच्च न्यायालयाच्या कोणत्या न्यायमूर्तींना जाते?
a
न्यायमूर्ती हिदायतुल्ला
b
न्यायमूर्ती जे. एस. वर्मा
c
न्यायमूर्ती पी. एन. भगवती आणि न्यायमूर्ती व्ही. आर. कृष्ण अय्यर
d
न्यायमूर्ती धनंजय चंद्रचूड
Q10
संविधानातील 'कलम १३७' सर्वोच्च न्यायालयाला कोणता अत्यंत महत्त्वाचा अधिकार प्रदान करते?
a
राज्यपालांना सल्ला देणे
b
संविधानात बदल करणे
c
खासगी व्यक्तींचे खटले चालवणे
d
स्वतः दिलेल्या कोणत्याही निर्णयाचा किंवा आदेशाचा 'पुनर्विलोकन' करण्याचा अधिकार
Q11
सर्वोच्च न्यायालयाने कोणत्या ऐतिहासिक खटल्यात 'संविधानाची मूलभूत संरचना' (Basic Structure Doctrine) हा सिद्धांत मांडून संसदेच्या घटनादुरुस्ती अधिकारावर मर्यादा घातल्या?
a
केशवानंद भारती विरुद्ध केरळ राज्य खटला (२४ एप्रिल १९७३)
b
ए. के. गोपालन खटला (१९५०)
c
इंद्रा साहनी खटला (१९९२)
d
विशाखा खटला (१९९७)
Q12
सर्वोच्च न्यायालयाच्या कोणत्याही निर्णयाची किंवा आदेशाची अंमलबजावणी संपूर्ण भारताच्या राज्यक्षेत्रात सर्व अधिकाऱ्यांवर बंधनकारक असल्याचे कोणत्या कलमात नमूद आहे?
a
कलम १४०
b
कलम १४१ आणि कलम १४२
c
कलम १२४
d
कलम १३०
Q13
भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकृत कामकाज कोणत्या भाषेत चालवले जाणे संविधानाच्या कलम ३४८ नुसार बंधनकारक आहे?
a
हिंदी आणि सर्व प्रादेशिक भाषा
b
राष्ट्रपती ठरवतील ती भाषा
c
केवळ संस्कृत भाषा
d
केवळ इंग्रजी भाषा
Q14
सर्वोच्च न्यायालयातील खटल्यांची सुनावणी करण्यासाठी किमान किती न्यायाधीशांचे 'घटनापीठ' (Constitution Bench - कलम १४५(३)) असणे आवश्यक असते?
a
किमान पाच न्यायाधीश
b
२ न्यायाधीश
c
९ न्यायाधीश
d
३ न्यायाधीश
Q15
भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या पहिल्या महिला न्यायाधीश कोण होत्या आणि त्यांची नियुक्ती कधी झाली होती?
a
लीला सेठ
b
इंदू मल्होत्रा
c
न्यायमूर्ती फातिमा बीवी
d
रुमा पाल
🚀 संपूर्ण तयारी
MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — सराव टेस्ट सिरीज
या मोफत चाचणीचा सराव केला? आता 100+ दर्जेदार टेस्ट्स, सविस्तर विश्लेषण, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिकांसह संपूर्ण तयारी करा.
🎁
सर्व ➔ मोफत सराव पेपर्स
कोणतेही मोफत पेपर्स उपलब्ध नाहीत
महासराव Mobile App
Google Play Store वर उपलब्ध
सर्व टेस्ट्स व PYQ मोबाईलवर सोडवा आणि डेली टेस्ट नोटिफिकेशन्स मिळवा!
📲 ॲप डाऊनलोड करा📲स्पर्धा परीक्षा कम्युनिटी
दररोज नवीन मोफत टेस्ट्स, चालू घडामोडी आणि परीक्षेचे अपडेट्स मिळवण्यासाठी आजच जॉईन करा.