दारिद्र्य रेषा, संकल्पना व निर्मूलन योजना - सराव चाचणी

दारिद्र्य रेषा, संकल्पना व निर्मूलन योजना (Poverty Line Concepts & Poverty Alleviation Schemes) या घटकावर आधारित १५ महत्त्वाचे बहुपर्यायी सराव प्रश्न व सविस्तर स्पष्टीकरण. MPSC, पोलीस भरती व तलाठी परीक्षेसाठी मोफत ऑनलाइन सोडवा.

भारतीय अर्थव्यवस्था

Google वर फॉलो करा

📖

या घटकाची अभ्यास नोट्स उपलब्धदारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)

नोट्स वाचा➔

महासराव संपादकीय टीम १९ सप्टेंबर, २०२६ तज्ज्ञांकडून प्रमाणित (Verified Test)

एकूण प्रश्न

एकूण गुण

वेळ मर्यादा

15 मि.

माध्यम

मराठी व English

🎯 प्रीमियम टेस्ट सिरीज➔

📲

हा सराव मोबाईल ॲपमध्ये सोडवा!

महासरावचे अधिकृत Android App आता Google Play वर उपलब्ध आहे.

Google Play वरून मिळवा

सराव प्रश्नपत्रिका व उत्तरे (Practice Questions)

15 प्रश्न समाविष्ट

'सापेक्ष दारिद्र्य' (Relative Poverty) ही संकल्पना खालीलपैकी कोणत्या घटकाशी तंतोतंत संबंधित आहे?

The concept of 'Relative Poverty' is strictly determined by which of the following economic conditions?

जागतिक बँकेने निश्चित केलेल्या १.९० डॉलर प्रतिदिनी उत्पन्नापेक्षा कमी मिळणे.

Earning less than $1.90 per day.

मानवी शरीरास लागणाऱ्या दैनंदिन किमान उष्मांकांची कमतरता असणे.

Deficiency in minimum daily calorie requirements.

अन्न, वस्त्र, निवारा या मूलभूत गरजा भागवणे अशक्य असणे.

Inability to meet bare physical subsistence needs.

समाजातील वेगवेगळ्या उत्पन्न गटांची तुलना करून, जेव्हा एखादा गट इतर उच्च उत्पन्न गटांच्या तुलनेत आर्थिक विषमतेमुळे गरीब ठरतो.

Comparing different income groups within a society, wherein a lower group is classified as poor relative to the prevailing standard of living of higher groups.

भारतात नियोजन आयोगाच्या पारंपरिक संकल्पनेनुसार 'निरपेक्ष दारिद्र्याचे' (Absolute Poverty) मापन प्रामुख्याने खालीलपैकी कशाच्या आधारे केले जात असे?

Under the traditional methodology adopted by the Planning Commission, 'Absolute Poverty' in India was primarily measured on the basis of:

व्यक्तीची एकूण स्थावर संपत्ती

Total real estate wealth

केवळ वार्षिक करपात्र उत्पन्न

Annual taxable income only

दैनंदिन किमान पोषण उष्मांक / कॅलरी उपभोग

Minimum daily calorie intake/consumption

केवळ विलासी वस्तूंचा वापर

Consumption of luxury goods

भारतामध्ये दारिद्र्य रेषेचा पहिला वैज्ञानिक अभ्यास करून निकोप आरोग्यासाठी लागणाऱ्या उर्जेशी (कॅलरी) दारिद्र्याचा संबंध सर्वप्रथम १९७१ मध्ये कोणी जोडला?

Who pioneered the first scientific nutritional study in India in 1971 linking poverty lines directly with daily calorie intake?

डॉ. सी. रंगराजन

Dr. C. Rangarajan

प्रा. व्ही. एम. दांडेकर आणि डॉ. निळकंठ रथ

Prof. V. M. Dandekar and Dr. Nilakantha Rath

प्रा. डी. टी. लकडावाला

Prof. D. T. Lakdawala

प्रा. सुरेश तेंडुलकर

Prof. Suresh Tendulkar

वाय. के. अलघ कार्यगट (1979) आणि लकडावाला समिती (1993) नुसार ग्रामीण व शहरी भागातील व्यक्तींसाठी दररोज अनुक्रमे किती किमान पोषण उष्मांकाची (Calories) गरज निश्चित करण्यात आली होती?

According to the Task Force on Projections of Minimum Needs (Y. K. Alagh 1979) and Lakdawala Committee, what were the per capita daily calorie requirements set for rural and urban areas respectively?

ग्रामीण भागासाठी 2400 कॅलरीज व शहरी भागासाठी 2100 कॅलरीज

2400 calories for rural areas and 2100 calories for urban areas

ग्रामीण भागासाठी 2100 कॅलरीज व शहरी भागासाठी 2400 कॅलरीज

2100 calories for rural areas and 2400 calories for urban areas

दोन्ही भागांसाठी समान 2200 कॅलरीज

Uniform 2200 calories for both areas

ग्रामीण भागासाठी 2750 कॅलरीज व शहरी भागासाठी 2500 कॅलरीज

2750 calories rural and 2500 calories urban

भारतातील दारिद्र्य रेषेच्या पद्धतीचे स्पष्टीकरण आणि पुनर्बांधणी करणाऱ्या खालीलपैकी कोणत्या दोन प्रमुख तज्ज्ञ समित्या होत्या?अ. सुरेश तेंडुलकर समिती (2009)ब. सी. रंगराजन समिती (2014)क. विजय केळकर समितीड. आर. एन. मल्होत्रा समितीयोग्य पर्याय निवडा:

Which two committees directly defined and re-examined the official methodology for calculating the poverty line in India?a. Suresh Tendulkar Committee (2009)b. C. Rangarajan Committee (2014)c. Vijay Kelkar Committeed. R. N. Malhotra CommitteeSelect the correct option:

फक्त अ

Only a

फक्त क

Only c

फक्त अ आणि ब बरोबर आहेत

Only a and b are correct

फक्त ड

Only d

🎯 Official Test Series सर्व स्पर्धा परीक्षा परिपूर्ण तयारी

MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — संपूर्ण टेस्ट सिरीज

100+ फुल-लेंथ सराव पेपर्स, विषयनिहाय चाचण्या, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि PYQs सोल्यूशन्ससह!

👮 पोलीस भरती सिरीज➔🏛️ तलाठी / MPSC सिरीज➔

सुरेश तेंडुलकर समितीच्या (2009) पद्धतीनुसार 2004-05 या वर्षात भारतातील किती टक्के ग्रामीण व शहरी लोकसंख्या दारिद्र्यरेषेखाली होती?

According to the Suresh Tendulkar Committee (2009) estimates, what percentage of India's rural and urban population was living below the poverty line in 2004-05?

ग्रामीण: 28.3% आणि शहरी: 25.7%

Rural: 28.3% and Urban: 25.7%

ग्रामीण: 41.8% आणि शहरी: 25.7%

Rural: 41.8% and Urban: 25.7%

ग्रामीण: 54.2% आणि शहरी: 45.2%

Rural: 54.2% and Urban: 45.2%

ग्रामीण: 32.2% आणि शहरी: 35.2%

Rural: 32.2% and Urban: 35.2%

तेंडुलकर समितीने (2009) दारिद्र्याची संकल्पना केवळ अन्नापुरती मर्यादित न ठेवता, खालीलपैकी कोणत्या मूलभूत सामाजिक गरजांच्या वंचनेशी (Socially Perceived Deprivations) जोडली होती?(a) पुरेसे पोषण मिळण्याची गरज (Nutrition)(b) सन्माननीय निवारा असणे (Shelter)(c) पुरेशी वस्त्रे असणे (Clothing)(d) टाळता येण्याजोग्या आजारांपासून रक्षण (Health care)(e) किमान प्राथमिक शिक्षण मिळणे (Education)योग्य पर्याय निवडा:

The Tendulkar Committee (2009) reconceptualized poverty beyond food energy alone to incorporate socially perceived deprivations across which basic human needs?(a) Adequate nutrition(b) Decent shelter(c) Adequate clothing(d) Avoidance of preventable disease (Health)(e) Access to minimal educationSelect the correct option:

सर्व गरजा (a, b, c, d आणि e)

All of the above needs (a, b, c, d and e)

फक्त (c), (d) आणि (e)

Only (c), (d) and (e)

फक्त (a), (d) आणि (e)

Only (a), (d) and (e)

फक्त (a), (b) आणि (c)

Only (a), (b) and (c)

तेंडुलकर समितीच्या दारिद्र्य मोजमापावर देशभरात झालेल्या टीकेनंतर भारत सरकारने मे 2012 मध्ये दारिद्र्य मोजणीच्या पद्धतीचे पुनर्परीक्षण करण्यासाठी कोणाच्या अध्यक्षतेखाली तज्ज्ञ समिती नेमली होती?

Following widespread public critique of the Tendulkar methodology, under whose chairmanship did the Planning Commission constitute an Expert Group in 2012 to re-examine the poverty estimation methodology?

डॉ. सुखदेव थोरात

Dr. Sukhadeo Thorat

डॉ. डी. टी. लकडावाला

Dr. D. T. Lakdawala

आर. सी. दत्त

R. C. Dutt

डॉ. सी. रंगराजन

Dr. C. Rangarajan (Dr. C. Rangarajan Committee - Report: 2014)

संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) आणि ऑक्सफर्ड विद्यापीठ (OPHI) द्वारे प्रसिद्ध केल्या जाणाऱ्या 'जागतिक बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांकात' (Global MPI) खालीलपैकी कोणत्या ३ प्रमुख परिमाणांचा समावेश होतो?

Which three core dimensions are evaluated under the Global Multidimensional Poverty Index (Global MPI) published by UNDP and OPHI?

केवळ दरडोई उत्पन्न, बँकिंग आणि इंटरनेट

Per capita income, banking and internet only

आरोग्य, शिक्षण आणि राहणीमानाचा दर्जा

Health, Education & Living Standards

संरक्षण, आयात आणि निर्यात

Defence, imports and exports

शेती उत्पादन, सिंचन आणि वनक्षेत्र

Farm output, irrigation and forests

Q10

नीती आयोगाद्वारे प्रसिद्ध करण्यात येणाऱ्या भारताच्या 'राष्ट्रीय बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांकात' (National MPI) जागतिक MPI मधील १० निर्देशकांव्यतिरिक्त कोणते २ अतिरिक्त निर्देशक समाविष्ट करण्यात आले आहेत?

Which two additional indicators were incorporated by NITI Aayog into India's National Multidimensional Poverty Index alongside the 10 global indicators?

मातृ आरोग्य आणि बँक खाती

Maternal Health and Bank Accounts

इंटरनेट जोडणी आणि स्मार्टफोन

Internet connection and smartphones

वाहतूक खर्च आणि क्रीडांगण

Transport costs and playgrounds

रेल्वे पास आणि एलपीजी सबसिडी

Railway passes and LPG subsidy

Q11

गौरव दत्त आणि मार्टिन रॅव्हॅलिन (Gaurav Datt and Martin Ravallion) यांच्या मते दारिद्र्य मोजण्यासाठी वापरला जाणारा 'दारिद्र्य तूट निर्देशांक' (Poverty Gap Index) हा खालीलपैकी नेमके काय मोजण्यासाठी काढला जातो?

According to Gaurav Datt and Martin Ravallion, what does the 'Poverty Gap Index' measure in poverty analytics?

दारिद्र्य दूर करण्यासाठी किती कॅलरींची तूट भरून काढावी लागेल?

How much calorie deficit needs to be bridged to eliminate poverty?

यापैकी काहीही नाही

None of these

दारिद्र्य दूर करण्यासाठी दरडोई उत्पन्नात किती टक्के वृद्धी करावी लागेल?

How much increase in per capita income will be required to eliminate poverty?

सर्व गरिबांना दारिद्र्यरेषेवर आणण्यासाठी एकूण किती उत्पन्नाची/खर्चाची तूट भरून काढावी लागेल?

How much aggregate income would be needed to bridge the deficit to bring all poor people up to the poverty line?

Q12

प्रख्यात अर्थशास्त्रज्ञ डॉ. एस. महेंद्र देव आणि सी. रवी यांनी भारतातील दारिद्र्यरेषेखालील लोकसंख्येची गणना करताना पारंपरिक अन्नाव्यतिरिक्त खालीलपैकी कोणत्या खर्चाचा समावेश करून सुधारित आकडेवारी मांडली होती?अ. कपड्यांवरील खर्चब. आरोग्यावरील खर्च (Health Expenditure)क. ऊर्जा उपभोगड. शिक्षणावरील खर्च (Education Expenditure)योग्य पर्याय निवडा:

Economists Dr. S. Mahendra Dev and C. Ravi revised Indian poverty estimates by incorporating expenditure on which critical human capital components beyond basic calories?a. Clothingb. Health expenditurec. Energy consumptiond. Education expenditureSelect the correct option:

अ, ब आणि क

a, b and c

ब, क आणि ड

b, c and d

फक्त ब आणि ड

Only b and d

अ आणि क

a and c

Q13

भारतामध्ये 'विशेष प्रदेश विकास कार्यक्रम' (Special Area Development Programmes) प्रामुख्याने कोणत्या भागांच्या सर्वांगीण विकासासाठी तयार करण्यात आले आहेत?अ. दारिद्र्य निर्मूलन व सामान्य रोजगार वाढब. डोंगराळ, दुर्गम व आदिवासी भागांचा विकास (Hill & Tribal Areas Development)क. वारंवार अवर्षणग्रस्त होणाऱ्या दुष्काळी भागांचा विकास (Drought Prone Areas - DPAP)ड. ग्रामीण भागातील जड औद्योगिकीकरणयोग्य पर्याय निवडा:

In Indian planning, 'Special Area Development Programmes' (such as DPAP and HADP) were formulated primarily to target:a. Generic poverty eradicationb. Development of hilly, remote, and tribal tractsc. Development of drought-prone and desert areas (DPAP/DDP)d. Large-scale rural industrializationSelect the correct option:

फक्त ब आणि क बरोबर आहेत

Only b and c are correct

फक्त ब आणि ड

Only b and d

फक्त अ

Only a

फक्त ड

Only d

Q14

योग्य जोड्या जुळवा (भारतातील प्रमुख दारिद्र्य निर्मूलन व ग्रामीण रोजगार कार्यक्रम - प्रारंभ वर्ष):यादी-I (कार्यक्रम)(a) एकात्मिक ग्रामीण विकास कार्यक्रम (IRDP)(b) ग्रामीण भूमिहीन रोजगार हमी कार्यक्रम (RLEGP)(c) जवाहर रोजगार योजना (JRY)(d) संपूर्ण ग्रामीण रोजगार योजना (SGRY)यादी-II (प्रारंभ वर्ष)(i) 2001(ii) 1989(iii) 1983(iv) 1978 (देशव्यापी: 1980)

Match the following major poverty eradication and wage employment programs with their launch years:List-I (Program)(a) Integrated Rural Development Programme (IRDP)(b) Rural Landless Employment Guarantee Programme (RLEGP)(c) Jawahar Rojgar Yojana (JRY)(d) Sampoorna Grameen Rozgar Yojana (SGRY)List-II (Launch Year)(i) 2001(ii) 1989(iii) 1983(iv) 1978

(a)-(i), (b)-(ii), (c)-(iii), (d)-(iv)

(a)-(iv), (b)-(i), (c)-(ii), (d)-(iii)

(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(ii)

(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)

Q15

महिला सक्षमीकरण आणि दारिद्र्य निर्मूलनासाठी महिलांच्या बँक खात्यात थेट मासिक आर्थिक साहाय्य जमा करणारी 'ओरुनोदोई 2.0' (Orunodoi 2.0) ही प्रसिद्ध डीबीटी योजना कोणत्या राज्य सरकारने सुरू केली आहे?

Which State Government launched the flagship 'Orunodoi 2.0' Direct Benefit Transfer (DBT) scheme providing monthly financial support directly to women-headed poor families?

मणिपूर

Manipur

आसाम

Assam

मिझोरम

Mizoram

नागालँड

Nagaland

🚀 संपूर्ण तयारी