भारतीय बँकिंग व्यवस्था, व्यापारी बँका व राष्ट्रीयीकरण - सराव चाचणी

भारतीय बँकिंग व्यवस्था, व्यापारी बँका व राष्ट्रीयीकरण (Indian Banking System & Financial Institutions) या घटकावर आधारित १५ महत्त्वाचे बहुपर्यायी सराव प्रश्न व सविस्तर स्पष्टीकरण. MPSC, पोलीस भरती व तलाठी परीक्षेसाठी मोफत ऑनलाइन सोडवा.

भारतीय अर्थव्यवस्था

Google वर फॉलो करा

📖

या घटकाची अभ्यास नोट्स उपलब्धभारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): स्थापना, इतिहास (हिल्टन यंग आयोग), राष्ट्रीयीकरण, संघटनात्मक रचना व सर्व वैधानिक कार्ये

नोट्स वाचा➔

महासराव संपादकीय टीम १९ सप्टेंबर, २०२६ तज्ज्ञांकडून प्रमाणित (Verified Test)

एकूण प्रश्न

एकूण गुण

वेळ मर्यादा

15 मि.

माध्यम

मराठी व English

🎯 प्रीमियम टेस्ट सिरीज➔

📲

हा सराव मोबाईल ॲपमध्ये सोडवा!

महासरावचे अधिकृत Android App आता Google Play वर उपलब्ध आहे.

Google Play वरून मिळवा

सराव प्रश्नपत्रिका व उत्तरे (Practice Questions)

15 प्रश्न समाविष्ट

भारतात 1969 मध्ये झालेल्या पहिल्या टप्प्यातील बँक राष्ट्रीयीकरणाबाबत खालीलपैकी कोणते/ती विधाने बरोबर आहेत?i. 1969 मध्ये देशातील 19 मोठ्या व्यापारी बँकांचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.ii. ज्या बँकांच्या ठेवी ₹ 50 कोटी किंवा त्यापेक्षा जास्त होत्या, केवळ अशाच व्यापारी बँकांचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.योग्य पर्याय निवडा:

Which of the following statements is/are correct regarding the first phase of bank nationalization in India in 1969?i. 19 commercial banks were nationalized in the year 1969.ii. Commercial banks with deposits of Rs. 50 crore and above were nationalized.Select the correct option:

फक्त i बरोबर आहे

Only i is correct

दोन्ही विधाने चूक आहेत

Both statements are wrong

i व ii दोन्ही बरोबर आहेत

Both i and ii are correct

फक्त ii बरोबर आहे

Only ii is correct

भारतात सर्व व्यावसायिक बँकांना आपल्या एकूण पतपुरवठ्यापैकी (Adjusted Net Bank Credit - ANBC) किमान 40% कर्जपुरवठा दुर्बल घटकांसाठी राखून ठेवणे बंधनकारक असलेल्या 'प्राधान्य क्षेत्र कर्जपुरवठ्यात' (Priority Sector Lending - PSL) प्रामुख्याने कोणत्या क्षेत्रांचा समावेश होतो?

Under RBI's Priority Sector Lending (PSL) norms, domestic scheduled commercial banks are mandated to allocate 40% of ANBC across which priority categories?

केवळ शेअर बाजारातील दलाल

Stock brokers and speculative trading

केवळ मोठ्या बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचे उद्योग

Large corporate enterprises only

कृषी क्षेत्र, सूक्ष्म-लघु-मध्यम उद्योग, शैक्षणिक कर्जे, परवडणारी घरे आणि दुर्बल घटक

Agriculture , MSMEs, Education, Affordable Housing, Social Infrastructure, Renewable Energy, and Weaker Sections

केवळ संरक्षण क्षेत्रातील कारखाने

Defence establishments only

योग्य जोड्या जुळवा (भारतीय बँकिंग प्रणालीची वैशिष्ट्ये व विधाने):यादी-I(a) बँकिंग नियमन कायदा, 1949(b) 1969 चे बँक राष्ट्रीयीकरण(c) 2025 पर्यंत भारतातील राष्ट्रीयीकृत / सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांची संख्या(d) बँकांचा ग्रामीण शाखा विस्तारयादी-II(i) सामाजिक उद्दिष्टे व प्राधान्य क्षेत्राला कर्जपुरवठा(ii) बारा (12 सार्वजनिक बँका)(iii) मध्यवर्ती बँकेला (RBI) व्यापारी बँकांवर नियमन व नियंत्रणाचे वैधानिक अधिकार(iv) ग्रामीण भागातील बचतीचे संकलन व वित्तीय समावेशन

Match the following pairs regarding the Indian banking system:List-I(a) Banking Regulation Act, 1949(b) Bank Nationalization of 1969(c) Number of Public Sector Banks in India as of 2025(d) Rural branch expansionList-II(i) Social banking and priority sector lending(ii) 12 Public Sector Banks(iii) Statutory supervisory and regulatory powers of the RBI(iv) Savings mobilization and financial inclusion in rural areas

(a)-(i), (b)-(ii), (c)-(iii), (d)-(iv)

(a)-(iii), (b)-(i), (c)-(ii), (d)-(iv)

(a)-(iv), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iii)

(a)-(ii), (b)-(iv), (c)-(iii), (d)-(i)

देशातील आर्थिक समावेशनाचा (Financial Inclusion) स्तर आणि प्रगती मोजण्यासाठी भारतीय रिझर्व्ह बँकेने जून 2023 मध्ये कोणत्या नावाचा विशेष फायनान्शियल इन्क्लुजन डॅशबोर्ड सुरू केला?

What is the name of the specialized financial inclusion dashboard launched by the Reserve Bank of India in June 2023 to track and evaluate the progress of financial inclusion across regions?

अंतर्दृष्टी

ANTARDRISHTI

प्रगती

Pragati

दृष्टी

Drishti

समावेश

Samavesh

भारतात शेती क्षेत्राला होणाऱ्या कर्जपुरवठ्याचा आढावा घेण्यासाठी डिसेंबर 1997 मध्ये रिझर्व्ह बँकेने कोणाच्या अध्यक्षतेखाली 'कृषी कर्जविषयक उच्चस्तरीय समिती' (High Level Committee on Agricultural Credit) स्थापन केली होती?

Under whose chairmanship did the Reserve Bank of India constitute a High-Level Committee on Agricultural Credit through Commercial Banks in December 1997?

प्रा. अभिजीत सेन

Prof. Abhijit Sen

डॉ. एम. एस. स्वामिनाथन

Dr. M. S. Swaminathan

आर. व्ही. गुप्ता

Shri R. V. Gupta (R. V. Gupta Committee - Report: 1998)

डॉ. वाय. व्ही. रेड्डी

Dr. Y. V. Reddy

🎯 Official Test Series सर्व स्पर्धा परीक्षा परिपूर्ण तयारी

MPSC, पोलीस भरती व तलाठी — संपूर्ण टेस्ट सिरीज

100+ फुल-लेंथ सराव पेपर्स, विषयनिहाय चाचण्या, ऑल महाराष्ट्र रँकिंग आणि PYQs सोल्यूशन्ससह!

👮 पोलीस भरती सिरीज➔🏛️ तलाठी / MPSC सिरीज➔

ऑल इंडिया रूरल क्रेडिट सर्व्हे कमिटीच्या (ए. डी. गोरेवाला समिती, १९५४) शिफारशीनुसार इम्पेरियल बँक ऑफ इंडियाचे रूपांतर करून १ जुलै १९५५ रोजी कोणत्या सार्वजनिक बँकेची स्थापना करण्यात आली?

Which premier public sector bank was established on 1 July 1955 by nationalizing the Imperial Bank of India following the recommendations of the All-India Rural Credit Survey Committee (A. D. Gorwala)?

पंजाब नॅशनल बँक

Punjab National Bank

स्टेट बँक ऑफ इंडिया

State Bank of India (SBI)

बँक ऑफ बडोदा

Bank of Baroda

युनियन बँक ऑफ इंडिया

Union Bank of India

भारतातील व्यापारी बँकांच्या दुसऱ्या टप्प्यातील राष्ट्रीयीकरणात (१५ एप्रिल १९८०) किती बँकांचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले आणि त्यासाठी ठेवींची किमान मर्यादा किती होती?

How many commercial banks were nationalized in the second round of bank nationalization on 15 April 1980, and what was the demand deposit qualification threshold?

६ बँका — ₹२०० कोटी किंवा अधिक ठेवी

6 banks — deposits of ₹200 crore or above

८ बँका — ₹१०० कोटी किंवा अधिक ठेवी

8 banks — deposits of ₹100 crore or above

१० बँका — ₹५० कोटी किंवा अधिक ठेवी

10 banks — deposits of ₹50 crore or above

४ बँका — ₹५०० कोटी किंवा अधिक ठेवी

4 banks — deposits of ₹500 crore or above

भारतामध्ये 'प्रादेशिक ग्रामीण बँकांची' (Regional Rural Banks - RRBs) स्थापना कोणत्या दिवशी झाली आणि त्यांच्या भागभांडवलात केंद्र सरकार, संबंधित राज्य सरकार व प्रायोजक बँक (Sponsor Bank) यांचा वाटा अनुक्रमे किती असतो?

On what date were Regional Rural Banks (RRBs) inaugurated in India, and what is the statutory equity holding ratio among the Central Government, State Government, and Sponsor Bank?

१ जानेवारी १९८२ — केंद्र ७०%, राज्य १०%, प्रायोजक बँक २०%

1 January 1982 — Centre 70%, State 10%, Sponsor Bank 20%

१५ ऑगस्ट १९४७ — केंद्र ३३%, राज्य ३३%, प्रायोजक बँक ३४%

15 August 1947 — Centre 33%, State 33%, Sponsor Bank 34%

१ मे १९६० — केंद्र ६०%, राज्य २०%, प्रायोजक बँक २०%

1 May 1960 — Centre 60%, State 20%, Sponsor Bank 20%

२ ऑक्टोबर १९७५ — केंद्र ५०%, राज्य १५%, प्रायोजक बँक ३५%

2 October 1975 — Centre 50%, State 15%, Sponsor Bank 35%

एम. नरसिंहम यांच्या अध्यक्षतेखालील 'वित्तीय प्रणाली सुधारणा समितीने' (Narasimham Committee-I, 1991) बँकिंग क्षेत्राच्या कार्यक्षमतेसाठी खालीलपैकी कोणत्या प्रमुख शिफारशी केल्या होत्या? अ. SLR आणि CRR च्या चढ्या दरांमध्ये टप्प्याटप्प्याने मोठी घट करणे. ब. व्याजदरांचे निर्नियमन करणे आणि बँकांना व्यावसायिक स्वायत्तता देणे. क. नव्या खाजगी बँकांना आणि विदेशी बँकांना भारतात शाखा उघडण्यास परवानगी देणे. ड. मालमत्तांचे आंतरराष्ट्रीय निकषांनुसार NPA मध्ये वर्गीकरण करणे. योग्य पर्याय निवडा:

Which structural recommendations were advanced by the Committee on the Financial System (Narasimham Committee-I, 1991)? a. Phased reduction of high statutory pre-emptions (SLR and CRR) b. Deregulation of interest rates and administrative autonomy for public banks c. Entry authorization for new private and foreign sector commercial banks d. Classification of banking assets according to international prudential and NPA norms Select the correct option:

केवळ अ आणि ब

Only a and b

सर्व विधाने बरोबर आहेत

All statements (a, b, c and d) are correct

केवळ ब आणि क

Only b and c

केवळ अ, क आणि ड

Only a, c and d

Q10

डॉ. नचिकेत मोर समितीच्या (२०१३) शिफारशींवरून भारतीय रिझर्व्ह बँकेने सुरू केलेल्या 'पेमेंट बँकांबाबत' (Payments Banks) खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे?

Which statement is true regarding 'Payments Banks' introduced by the RBI pursuant to the Dr. Nachiket Mor Committee (2013) recommendations?

पेमेंट बँका प्रति ग्राहक कमाल ₹२ लाख पर्यंतच्या मागणी ठेवी स्वीकारू शकतात; मात्र त्यांना कर्ज किंवा क्रेडिट कार्ड देण्यास सक्त मनाई आहे

Payments banks can accept demand deposits up to ₹2 lakh per individual, but are legally prohibited from extending credit or issuing credit cards

पेमेंट बँका अमर्याद मुदत ठेवी स्वीकारू शकतात आणि मोठ्या कंपन्यांना कर्ज देऊ शकतात

They can accept unlimited fixed deposits and lend to corporate borrowers

पेमेंट बँका केवळ परदेशी नागरिकांसाठीच उपलब्ध असतात

They serve foreign nationals exclusively

पेमेंट बँकांना कोणत्याही नियमांचे पालन करावे लागत नाही

They operate outside regulatory oversight

Q11

भारतात 'स्मॉल फायनान्स बँकांसाठी' (Small Finance Banks - SFBs) प्राधान्य क्षेत्र पतपुरवठ्याची (PSL) किमान वैधानिक मर्यादा किती टक्के निश्चित करण्यात आली आहे?

What is the mandatory Priority Sector Lending (PSL) target prescribed by the RBI for Small Finance Banks (SFBs)?

४०%

40%

२५%

25%

५०%

50%

७५%

75%

Q12

बँकिंग परिभाषेत कर्ज किंवा व्याजाचा हप्ता किती दिवस थकीत राहिल्यास त्या कर्जास 'अनुत्पादक मालमत्ता' (Non-Performing Asset - NPA) म्हणून घोषित केले जाते?

In Indian banking regulations, after how many days of principal or interest installment non-payment is an asset classified as a Non-Performing Asset (NPA)?

३० दिवस

30 days

१८० दिवस

180 days

९० दिवस

90 Days Criterion

३६५ दिवस

365 days

Q13

बँकांमधील बुडीत कर्जांच्या (NPA) समस्येवर जलद निवारणासाठी आणि तारण मालमत्ता न्यायालयाच्या हस्तक्षेपाशिवाय ताब्यात घेण्यासाठी २००२ मध्ये कोणता महत्त्वपूर्ण कायदा संमत करण्यात आला?

Which critical legislative enactment of 2002 empowered commercial banks to seize and auction pledged loan collateral without direct judicial intervention?

सरफेसी कायदा

SARFAESI Act, 2002

कंपनी कायदा, १९५६

Companies Act, 1956

ग्राहक संरक्षण कायदा, १९८६

Consumer Protection Act, 1986

भारतीय करार कायदा, १८७२

Indian Contract Act, 1872

Q14

भारतातील कॉर्पोरेट क्षेत्रातील थकीत कर्जांचे वेळेत पुनर्गठन करण्यासाठी आणि दिवाळखोरी निवारणासाठी २०१६ मध्ये लागू करण्यात आलेल्या संहितेचे नाव काय?

What is the comprehensive insolvency resolution statute enacted in 2016 to resolve stressed corporate debt in a time-bound adjudicatory manner?

फेमा कायदा

Foreign Exchange Management Act (FEMA)

स्पर्धा कायदा

Competition Act

एमआरटीपी कायदा

MRTP Act

दिवाळखोरी आणि नादारी संहिता

Insolvency and Bankruptcy Code (IBC), 2016

Q15

२८ ऑगस्ट २०१४ रोजी देशभरात सुरू करण्यात आलेल्या 'प्रधानमंत्री जन धन योजने'ची (PMJDY) प्रमुख वैशिष्ट्ये कोणती आहेत? अ. शून्य शिलकीवर मूलभूत बचत बँक ठेव खाते (BSBD) ब. मोफत RuPay डेबिट कार्ड आणि ₹२ लाख पर्यंतचा अपघात विमा संरक्षण क. समाधानकारक खात्याच्या व्यवहारांनंतर ₹१०,००० पर्यंत ओव्हरड्राफ्ट (OD) सुविधा ड. थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) योजनांचे पैसे थेट खात्यात जमा होणे योग्य पर्याय निवडा:

What are the core features of the Pradhan Mantri Jan Dhan Yojana (PMJDY) rolled out on 28 August 2014? a. Zero-balance Basic Savings Bank Deposit (BSBD) accounts b. Free RuPay debit card with ₹2 lakh accidental insurance coverage c. Overdraft facility up to ₹10,000 upon satisfactory account operation d. Direct Benefit Transfer (DBT) linkage for welfare entitlements Select the correct option: